جارىقتىق عافەكەڭ, عافۋ قايىربەكوۆ ادامنىڭ ءبىر ءدۇلد ۇلى ەدى.
ءتۇر-تۇرپاتى قۇلان سياقتى بولىپ كورىنەتىن ماعان.
اڭىزعا دەن قويساق, قۇلاگەر كوككە شاپشىعان كوركەم جىلقى بولماعان. سالبىراپ, بويىن جاسىرىپ تۇرادى ەكەن.
عافەكەڭ دە توپقا تۇسەردە شارشاڭقىلاۋ قالىپتا ەلەۋسىزدەۋ تۇراتىن.
اپىرماي, قالاي بولار ەكەن دەپ قاسىنا بارا قالسام:
– اينالىپ كەتەيىن, باياشىم مەنىڭ, ارقام بار عوي, توپتى كورگەندە ءدۇر ەتە ءتۇسىپ, كوتەرىلىپ كەتەمىن عوي! – دەيتىن.
سودان ورتاعا شىعادى...
جارىقتىق عافەكەڭ, عافۋ قايىربەكوۆ ادامنىڭ ءبىر ءدۇلد ۇلى ەدى.
ءتۇر-تۇرپاتى قۇلان سياقتى بولىپ كورىنەتىن ماعان.
اڭىزعا دەن قويساق, قۇلاگەر كوككە شاپشىعان كوركەم جىلقى بولماعان. سالبىراپ, بويىن جاسىرىپ تۇرادى ەكەن.
عافەكەڭ دە توپقا تۇسەردە شارشاڭقىلاۋ قالىپتا ەلەۋسىزدەۋ تۇراتىن.
اپىرماي, قالاي بولار ەكەن دەپ قاسىنا بارا قالسام:
– اينالىپ كەتەيىن, باياشىم مەنىڭ, ارقام بار عوي, توپتى كورگەندە ءدۇر ەتە ءتۇسىپ, كوتەرىلىپ كەتەمىن عوي! – دەيتىن.
سودان ورتاعا شىعادى...
اق سامالداي اڭقىلداپ, اقسۇڭقارداي ساڭقىلداپ, اعىلا سويلەپ كەتكەندە جۇرت ۇيىپ تىڭدايتىن.
شاپ-شاعىن تۇلعاسىنا بىتكەن نەعىلعان زور داۋىس, نەعىلعان مول قۋات!
ءبىر قىزىعى, تاڭدى تاڭعا ۇرىپ, تالماي سويلەسە ءتۇبى كورىنبەيتىن تەرەڭ ەدى.
ءوزىن دە, وزگەنى دە كوتەرە سويلەيتىن بيىك ەدى.
ويلى ءسوز عافەكەڭە اۋەدەن كەلىپ قۇيىلىپ جاتقانداي كورىنەتىن...
قانشا سويلەسە دە جۇرت جالىقپاي تىڭداپ, تاعى دا ايتا تۇسسە ەكەن دەپ, ءبىر راحات كۇي كەشەتىن.
قازاقتىڭ تابيعي شەشەندىگىن قادىر تۇتقان نەبىر زيالى زاڭعارلاردىڭ ءوزى رياسىز كوڭىلمەن: «سويلەسە, عافۋ ءسويلەسىن!» دەپ ءسۇيسىنىپ, تاڭداي قاعا تىڭداۋشى ەدى.
«مۇنداي دا ادام بولادى ەكەن-اۋ, ءا!» دەپ, كورگەندەر ءبىر جاساپ قالاتىن.
نەگىزى, اقىن ءسوزىنىڭ ءتۇبىن اعىن ءسوزىمەن بايلانىستىرادى عالىمدار. شىنىندا, اعىن سۋ, ءومىردىڭ اعىنى, ەنەرگيانىڭ اعىنى, عارىشتىق اعىندار دەگەن قانداي قىزىق ءارى كيەلى ۇعىمدار!
اعىن سۋدا ارامدىق بولمايدى دەگەن اتام قازاق!
شالقار ويلاردى ورايىن كەلتىرە, شىرايىن كىرگىزە شارىقتاتىپ, شۋاقتى كۇلكىسى ىزگى سەزىمدەردى وياتىپ, كىسىلىك بولمىسى ادامنىڭ قاشاندا ادام ەكەندىگىن ەسكە سالىپ, جانتالاسقان جالعاندا جان جىلۋىن مولىنان توگىپ, جان-جاعىن جادىراتىپ جۇرەتىن ەدى جارىقتىق!
1992 جىلى كەنەسارى حاننىڭ 190 جىلدىعىندا كوكشەتاۋدا ۇلكەن جيىن بولدى. عافەكەڭ ءدال سول كەزدە بۋرابايدا, «وقجەتپەس» شيپاجايىندا بادەش اپايمەن بىرگە دەمالىپ جاتىر ەكەن. كەنەسارىنىڭ حابارى قۇلاعىنا تيگەن سوڭ القالى جيىنعا كەلدى. حان دەمەكشى, كەڭەس زامانىندا «باسقانىڭ پاتشالارى ءبارى جاقسى, ءبىزدىڭ حاندار قالايشا جامان بولعان؟!», دەپ ولەڭ جازىپ, سول ءۇشىن ءبىراز داۋعا قالعان عافەكەڭ, ەندى تاۋەلسىز ەل بولىپ وتىرعاندا, قالاي ۇندەمەي قالسىن؟!
كونفەرەنتسياعا دايىندالىپ كەلگەن نەبىر ىعاي-سىعايلار تاماشا سويلەدى.
بىراق ەڭ كەرەمەت ءسوزدى دەمالىس ۇيىنەن كەلگەن عافەكەڭ ايتتى: كەنەسارى قازاقتىڭ ەڭ سوڭعى حانى – ودان كەيىن قازاقتىڭ جەكە حاندىعى ءبىرجولا قۇلاپ, وتار ەلگە اينالعان!
كەنەسارى قازاقتىڭ ەڭ باقىتسىز حانى – حاندىعىنىڭ راحاتىن كورمەي, ازابىن تارتىپ وتكەن!
كەنەسارى قازاقتىڭ ەڭ باتىر حانى – باسقانى قويىپ, الىپ يمپەريانىڭ وزىمەن الىسقان! – دەپ, حان تاعدىرى مەن حالىق تاعدىرىن تاراتا تالداپ, تەرەڭنەن تولعاي كەلىپ: «كەنەسارى – حالقىنىڭ ازاتتىعى ءۇشىن قۇربان بولعان قازاقتىڭ ەڭ سۇيىكتى حانى! ايتپەسە, وسى كۇنى قاي باستىق حالىق ءۇشىن باسىن بەرىپ جاتىر؟! – دەپ پرەزيديۋمعا ءبىر قاراپ قويىپ, اعىلا بەرگەن...
ءبىرجان سالدىڭ 160 جىلدىعىنا ارنالعان انشىلەر فەستيۆالىندە, 1994 جىلى ستەپنياك قالاسىندا, عافەكەڭ تاعى دا «وقجەتپەستەن» كەلىپ, قازاقتىڭ ءانشى-اقىندىق, سال-سەرىلىك ءداستۇرى تۋرالى وي ۇشقىندارىن جارقىراتا شاشىپ ەدى. داڭقتى ءانشى-كومپوزيتور-اقىنداردى اسپەتتەي كەلىپ: «ءبىرجان سال – سولاردىڭ ءبارىنىڭ ۇستازى, اكەسى!» دەپ, ءبىر-اق تۇيگەن...
جەزقازعانعا ءبىر شىعارماشىلىق ساپارمەن بارعانىمدا اقىن, تاريح زەرتتەۋشىسى قۋانىش احمەتوۆ ەكەۋمىزدى اقىن اعامىز سايلاۋحان ناكەنوۆ قوناققا شاقىردى. داستارقان باسىندا سوزدەن-ءسوز شىعىپ, سايلاۋحان اعا ءبىر اڭگىمە ايتتى.
– ءبىر جولى الماتىدا ءبىر توپ اقىن – مۇقاعالي, ءشامىل, ساعي, تاعى ءبىراز اقىندار بار, ءبارىمىز كوكتوبەگە بارىپ, دۋمانداتىپ وتىردىق. داستارقان باسىندا عافەكەڭ اعىلىپ, جالعىز ءوزى سويلەدى. ءبىرازدان سوڭ ءبىر شارۋالارى بولىپ, ەرتەرەك كەتىپ قالدى. سودان كەيىن عانا باسقالارى سويلەي باستادى. «عافۋدىڭ الاپاسى ارتىق قوي!» – دەدى مۇقاعالي. ارۋاعى كۇشتى دەگەنى عوي! – دەپ ساكەڭ ءبىر ءسات ءۇنسىز قالدى...
شىنىندا دا, جارىق
