سونىمەن, جۋىردا «قازاقستانداعى گەموفيليامەن اۋىراتىن مۇگەدەكتەر قاۋىمداستىعى» قب بۇل دەرتتى ەمدەۋدەگى قوردالانعان ماسەلەلەردى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن بايانداي كەلە, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىنا, قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارىنا, ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە جۇگىنۋگە تۋرا كەلىپ وتىرعاندىقتارىن مالىمدەدى. نەگە؟
سونىمەن, الماتىداعى قازاقستان ءباسپاسوز كلۋبىندا «قازاقستانداعى گەموفيليامەن اۋىراتىن مۇگەدەكتەر قاۋىمداستىعى» قوعامدىق بىرلەستىگى باق وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, وسى دەرتتى دۇرىس ەمدەۋگە قاتىستى جانايعايلارىمەن ءبولىستى. گەموفيليانى ەمدەۋ مەن ونىڭ الدىن الۋدا كەتىپ جاتقان كەمشىلىكتەردىڭ ورىن الۋى وعان شالدىققان ناۋقاستاردىڭ كوز جۇمۋىنا اكەلىپ جاتىر دەيدى ءباسپاسوز ءماسليحاتىن ۇيىمداستىرۋشىلار.
«گەموفيليا تۇماۋ ەمەس, ونى بۇلاي ەمدەۋگە بولمايدى, ول ومىرگە قاۋىپ توندىرەتىن اۋرۋ» تاقىرىبىنداعى ءباسپاسوز جيىنىندا بۇل دەرتتى ەمدەۋ مەن الدىن الۋ دەڭگەيى وتە تومەن بولعاندىقتان, گەموفيلياعا شالدىققان ناۋقاستاردىڭ كوز جۇمۋ وقيعالارى جالعاسىپ جاتقانى ايتىلدى.
جۋرناليستەرمەن وتكەن جيىندا ەلىمىزدەگى گەماتولوگيالىق قىزمەتتىڭ جاعدايى, تەندەرلىك ساتىپ الۋلاردى وتكىزۋ مەرزىمى مەن امبۋلاتوريالىق دارىمەن قامتۋ جونىندەگى بۇيرىقتاردى شىعارۋ مەرزىمىن ۇنەمى نەگىزسىز سوزۋ, گەموفيلياعا شالدىققان ناۋقاستاردىڭ مۇگەدەكتىگىنە كەزەكتى رەت كۇمانمەن قاراۋ ماسەلەلەرى كوتەرىلدى. جانە بۇل پروبلەمالار جىكتەلىپ, ءتۇسىندىرىلدى.
قوعامدىق بىرلەستىكتىڭ مالىمدەۋىنشە, 2020 جىلدىڭ 22 قاڭتارىندا الماتى وبلىسى ىلە اۋدانىنداعى 1989 جىلعى بەرىك جانداۋلەتوۆ گەموفيليانىڭ اۋىر ينگيبيتورلىق تۇرىنەن كوز جۇمدى. ونىڭ جاسى بار-جوعى 30-دا بولعان, ارتىندا كىشكەنتاي بالاسى اكەسىز قالىپ وتىر. 2019 جىلدىڭ 1 ماۋسىمىندا جامبىل وبلىسى شۋ قالاسىنداعى نيكولاي بەلىح 42 جاسىندا گەموفيليانىڭ ينگيبيتورلىق تۇرىنەن كوز جۇمدى. 2018 جىلى گەموفيليامەن اۋىراتىن ءۇش ناۋقاس قايتىس بولدى (سەرگەي نۋشتاەۆ – 17 جاس, قىزىلوردادان, الەكسەي ميرونوۆ – 46 جاس, وسكەمەننەن. يۋري پودگرۋشنىي – 49 جاس, اقتوبەدەن).
قايعىلى اياقتالعان بۇل وقيعالاردىڭ بارلىعىن ۇيىم قازاقستاندا گەموفيلياعا شالدىققان ناۋقاستارعا كورسەتىلەتىن ەمدىك-پروفيلاكتيكالىق ەمدەۋدىڭ تومەن دەڭگەيىمەن بايلانىستىرىپ وتىر.
ويتكەنى, كوتەرىلگەن ماسەلەلەر قاتارىندا دارىلىك زاتتاردى ساتىپ الۋدا بيۋدجەت قارجىسىنىڭ ازايۋى, تەندەرلىك ساتىپ الۋلاردىڭ كەش وتكىزىلۋى, جەكە توزۋشىلىكتى ەسكەرمەي, دارىلىك پرەپاراتتاردى ساتىپ الۋ, امبۋلاتوريالىق دارىمەن قامتۋدا بۇيرىقتاردىڭ شىعارىلۋ مەرزىمىنىڭ كەشتەتىلۋى, گەموفيليانىڭ ينگيبيتورلىق ءتۇرىن ەمدەمەۋ, گەماتولوگيالىق اۋرۋ سالاسىنداعى مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, وسى ناۋقاستار توبىنا الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكپەن مۇلدەم قاراماۋشىلىق بار كورىنەدى.
حالىقارالىق قاعيدالار ءاردايىم ساقتالمايدى
قالاي دەسەك تە, «گەموفيليا – كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ موينىندا تۇرعان الەۋمەتتىك ماسەلە. بۇل – دۇنيەجۇزىلىك گەموفيليا فەدەراتسياسىنىڭ ۇرانى» ەكەندىگىن العا تارتقان قب ونىڭ وتە اۋىر, سيرەك كەزدەسەتىن ءارى ومىرگە قاۋىپ توندىرەتىن كۇردەلى اۋرۋ ەكەندىگىن العا تارتا كەلە, مۇنداي ناۋقاستاردىڭ سانى از بولسا دا, ولار ءومىر سۇرۋگە جانە بىلىكتى ەمدى الۋعا قۇقىلى.
– دەگەنمەن ەلىمىزدە حالىقارالىق قاعيدالار ءاردايىم ساقتالمايدى. ۇلت جانە حالىق دەنساۋلىعىنىڭ كودەكسىندە بۇل اۋرۋ الەۋمەتتىك ماڭىزعا يە اۋرۋلار تىزىمىنە ەنگىزىلمەگەندىگىن قاپەرگە الساق, وندا ساپالى ەمدەۋ تۋرالى ءسوز بولۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەس. بۇكىل الەم گەموفيليانى الەۋمەتتىك ماڭىزعا يە اۋرۋ دەپ مويىنداسا, قازاقستان عانا بۇلاي ەسەپتەمەيدى. بىزدە باس بالالار گەماتولوگى جانە باس ەرەسەكتەر گەماتولوگى جوق بولعانىمەن قوسا, ەندى قارجى ۇنەمدەۋ ماقساتىندا, مۇمكىن ءتىپتى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى تىنىش ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن مامانداردىڭ سانى قىسقارتىلىپ جاتىر. قازىر گەماتولوگيالىق قىزمەت ماسەلەلەرىن ەشكىممەن بىرلەسىپ شەشە المايتىن حالگە جەتتىك, – دەيدى «قازاقستانداعى گەموفيليامەن اۋىراتىن مۇگەدەكتەر قاۋىمداستىعى» قب پرەزيدەنتى تامارا رىبالوۆا.
گەماتولوگيا سالاسىندا قىزمەت ەتەتىن ماماندار نەگە تاپشى؟
قانداي مالىمەتتەرگە سۇيەنىپ وىرعانى وزدەرىنە ءمالىم, «دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىندە گەماتولوگيا سالاسىندا قىزمەت ەتەتىن بىردە-ءبىر مامان جوق, دەمەك ەمدەۋ ناتيجەلەرىنىڭ جاقساراتىنىنا دا ءۇمىت جوق» دەلىندى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا.
حالىقارالىق كونگرەستەردە گەماتولوگيا سالاسىندا ماماندانعان دارىگەرلەردىڭ ەلدە بولماۋى قالاي دەپ تاڭعالىپ جاتادى. ال ەندى بۇعان قوسا, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ شەشىمىنە سايكەس گەماتولوگيا ۋچاسكەلىك پەدياترلار مەن تەراپەۆتەر دەڭگەيىندە قارالاتىن سالا رەتىندە بەلگىلەنىپ وتىر.
مۇنداي ماماندار گەماتولوگيانى قايدان ءبىلسىن جانە ونى قالاي ەمدەي الۋى مۇمكىن دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. سوندىقتان ەمدەۋ ساپاسى تۋرالى ءسوز قوزعاۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەس. ول دارىگەرلەر قاراپايىم نارسەلەردىڭ ءوزىن بىلمەيدى, ال گەموفيليا سيرەك كەزدەسەتىن اۋرۋ, ونى ءاربىر مامان بىلە بەرمەيدى. سوندىقتان بىلىكتى ەمدەۋ مۇلدەم دەرلىك بەرىلىپ جاتقان جوق. تەراپەۆتەر مەن پەدياترلار نە پرەپاراتتاردىڭ اتاۋىن, نە گەموفيليا ساناتىن بىلمەيدى, فاكتور بەلسەندىلىگى دەگەندى اجىراتا المايدى, 1 كگ دەنە سالماعىنا شاققاندا پرەپارات مولشەرى قانداي بولۋى كەرەكتىگىنەن حابارسىز, ەمدەۋ پروتوكولىن مەڭگەرمەگەن, وتىنىمدەردى تولتىرۋدى بىلمەيدى. ولاردى جالعىز تاڭعالدىراتىن نارسە – پرەپاراتتىڭ باعاسى عانا, سول سەبەپتى دە پرەپاراتتى تاعايىنداۋ كەزىندە ونىڭ مولشەرلەمەسىن ازايتىپ تاعايىنداپ بەرەتىن بولعان دەيدى قوعامدىق بىرلەستىك جەتەكشىلەرى.
گەموفيليامەن اۋىراتىن ناۋقاستاردىڭ شۇعىل گوسپيتاليزاتسياسى 5-8 ساعاتقا سوزىلادى. سوڭعى ۋاقىتتا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ءدارى ساتىپ الۋعا كەتەتىن قارجىنى ۇنەمدەي باستادى. ال ءبىز ەمدەۋگە قانشاما قارجى جۇمسايتىنىمىزدى ەسەپتەگەن جان بار ما ءوزى؟ ال ەمدەۋ ناتيجەسى جانە ونىڭ قانشا تۇراتىندىعى باستى ماسەلە ەمەس پە.
گەموفيليامەن اۋىراتىن ناۋقاستارعا ورتالىقتار قاجەت
مۇنداي ورتالىقتار باسقا ەلدەردىڭ كوپشىلىگىندە, ءتىپتى افريكا ەلدەرىندە دە بار. ءبىز قازاقستاننىڭ گەماتولوگيالىق بولىمشەلەرى بار بارلىق وڭىرلەرىندە شاعىن ورتالىقتاردى قۇرۋدى تالاي مارتە ۇسىندىق. گەموفيليامەن اۋىراتىن ناۋقاستار مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەكتىڭ بارلىق تۇرلەرىنە, سونىڭ ىشىندە حيرۋرگيالىق, ورتو-حيرۋرگيالىق, نەۆرولوگيالىق, پسيحولوگيالىق, ستوماتولوگيالىق كومەككە مۇقتاج.
الماتى قالاسىندا وسىنداي شاعىن ورتالىقتار قۇرىلىپ, ءتىپتى وقۋ كابينەتتەرى (2-ءشى بالالار اۋرۋحاناسىندا) جانە كۇندىزگى ستاتسيونار (7-ءشى كلينيكالىق اۋرۋحانادا) جابدىقتالدى. الايدا دارىگەرلەردىڭ اتقاراتىن جۇمىسى قارجىلاندىرىلماعاندىقتان, بۇل ورتالىقتار توقتاتىلىپ تاستالدى. ءبىز سۇراۋ سالعان كەزدە ءاردايىم «بىزگە ورتالىقتار قاجەت ەمەس» دەگەن جاۋاپ الامىز دەگەن دە مالىمدەمە جاسالدى.
گەماتولوگيا – مەديتسيناداعى ەڭ كۇردەلى سالا
ەلىمىزدەگى گەماتولوگيالىق قىزمەت دەڭگەيى نەگە تومەن دەگەن سۇراققا ءباسپاسوز ءماسليحاتىن ۇيىمداستىرۋشىلار تومەندەگىدەي دايەك ءبىلدىردى.
ء«يا, سوڭعى جىلدارى ونكو-گەماتولوگيالىق قىزمەت دامي باستادى, الايدا ول گەماتولوگيانىڭ از ءبىر بولىگى عانا عوي. قازاقستاندا كسرو زامانىنان بەرى بىردە-ءبىر عزي, بىردە-ءبىر گەماتولوگيالىق كافەدرا, مەديتسينالىق اكادەميادا بىردە-ءبىر گەماتولوگيا كافەدراسى بولعان ەمەس. اۋداندىق ورتالىقتاردى ايتپاعاندا, ءتىپتى قالالاردىڭ وزىندە گەماتولوگتاردى ىزدەپ تاپپايسىڭ. بۇكىل ەلدە 100 گەماتولوگ جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ 60-ى پەدياتريا عىلىمي ورتالىعىندا قىزمەت ەتسە, قالعان 40 مامان بۇكىل ەل وڭىرلەرىندە ەڭبەك ەتىپ جاتىر. گەماتولوگيا – مەديتسيناداعى ەڭ كۇردەلى سالا. قان – ادام اعزاسىنداعى باستى قۇرىلىس ماتەريالى, سوندىقتان ونى تەرەڭ زەرتتەۋ قاجەت. ال ءبىز تەراپەۆتەردى ءۇش ايلىق ماماندانۋ كۋرستارىنان وتكىزىپ, تەراپەۆتەردەن گەماتولوگتاردى شىعاراتىن بولدىق. بىراق ەندى وعان دەگەن قاجەتتىلىك تە قالمايدى, قازىر تەراپەۆتەر مەن پەدياترلاردىڭ بارلىعى ەشبىر ماماندانۋسىز-اق گەماتولوگتارعا اينالىپ وتىر».
دەرتتى جاندار تەندەردى كۇتە المايدى
بۇرىندارى 2018 جىلعا دەيىن قاننىڭ ۇيۋ فاكتورلارى بويىنشا تەندەرلىك ساتىپ الۋلار جازعى ماۋسىمدا جۇرگىزىلەتىن, ال پرەپاراتتار قاراشا ايىندا «فارماتسيا» سق جشس قويمالارىندا ساقتالىپ تۇراتىن.
امبۋلاتوريالىق دارىمەن قامتۋ تۋرالى بۇيرىقتار قىركۇيەك ايىنان كەشتەتپەي شىعارىلىپ قوياتىن. ال قازىر 2020 جىلعا ارنالعان ساتىپ الۋ جونىندەگى تەندەر قاراشانىڭ سوڭىندا وتكىزىلىپ, امبۋلاتوريالىق دارىمەن قامتۋ تۋرالى بۇيرىق 2020 جىلدىڭ قاڭتارىندا عانا شىقتى, ال بۇل دارىلىك زاتتى جەتكىزۋ كەزىندە ىركىلىستەرگە سەبەپ بولعان.
بەرىك جانداۋلەتتىڭ ولىمىمەن اياقتالعان وقيعا امبۋلاتوريالىق دارىمەن قامتۋ تۋرالى بۇيرىقتىڭ جوقتىعى سەبەپتى ناۋقاسقا پرەپارات بەرىلە المادى, ال بۇل پرەپاراتتار «مەدسەۆيس» جشس قويمالارىندا سول كەزدە ساقتاۋلى تۇرعان بولاتىن.
قىسقاسى, جوعارىداعى كوتەرىلگەن ماسەلەلەرگە قاتىستى بىرقاتار كونفەرەنتسيانىڭ وتكىزىلگەنىنە جانە كوپتەگەن ءوتىنىش جولدانىپ, دەنساۋلىق جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ بۇيرىعى قازىر ادىلەت مينيسترلىگىندە قول قويۋدان ءوتىپ جاتىر دەگەن بوس ۋادەلەردىڭ ايتىلعانىنا قاراماستان, گەموفيلياعا بايلانىستى مۇگەدەكتىك ماسەلەسى ءالى شەشىلگەن جوق. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ەڭ اۋىر اۋرۋعا شالدىققان ناۋقاستار الەۋمەتتىك قورعاۋسىز قالىپ وتىر. ساۋ بولىپ دۇنيەگە كەلۋ باقىتى ماڭدايىنا جازىلماعان, بۇكىل ءومىر بويى ايىقپاس اۋرۋمەن كۇرەسۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىرعان بالالار مەن ولاردىڭ انالارىنىڭ قولىنان سوڭعى نانىن تارتىپ الدى دەيدى وسى تاۋقىمەت باسىنا تۇسكەن ادامدار.
الماتى
