بيىل يۋنەسكو اياسىندا حالىقارالىق اۋقىمدا كەڭىنەن اتالىپ وتەتىن عۇلاما عالىمنىڭ مەرەيتويىنا الەمنىڭ 40-تان اسا ەلىنەن قوناقتار كەلگەنىن بۇعان دەيىن دە بايانداعان ەدىك.
سالتاناتتى جيىندا كاپوديستريا اتىنداعى افينا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ورتا عاسىر فيلوسوفيا جانە قايتا ورلەۋ ءداۋىرى كافەدراسىنىڭ قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسورى گەورگيوس ستەيريس ءسوز سويلەدى.
– مەن فيلوسوفيانىڭ وتانى سانالاتىن قالادا دۇنيەگە كەلدىم. سوكرات, پلاتون جانە اريستوتەل افينادا فيلوسوفيانىڭ نەگىزىن قالادى. ولاردان سوڭ فيلوسوفيا شىعىستا تارالا باستادى, وندا فيلوسوفيالىق ويدىڭ بارلىق اسپەكتىسىن ەكىنشى عالىم دامىتتى. ءابۋ ناسىر ءال-فارابي پلاتوندىق جانە اريستوتەلدىك ويلاردى شىعىس داستۇرلەرىمەن بايلانىستىرۋعا ۇمتىلدى جانە ۇلى ەۋرازيا دالاسىنا فيلوسوفيانى الىپ كەلگەن.
ونىڭ ۇستىنە, ونىڭ ۇلى مۋزىكا كىتابى اسا ماڭىزدى ورتاعاسىرلىق مۋزىكالىق تراكتات بولىپ تابىلادى. ءال-ءفارابيدىڭ فيلوسوفيا تاريحىنداعى ورنى نەگىزدەۋشى ەكەنى نازار اۋدارارلىق, ويتكەنى ونىڭ شىعارماشىلىعى مەن قىزمەتى قازاقستان, يراك, سيريا جانە مىسىردىڭ تاريحي جەرلەرىن, جەرورتا تەڭىزىنەن قىتاي شەكاراسىنا دەيىنگى بارلىق ۇلى وركەنيەتتەردى بىرىكتىردى. ناتيجەسىندە ول اريستوتەلدەن كەيىنگى ۇلى فيلوسوفيالىق بەدەلگە يە بولدى.
فيلوسوفيا تاريحىنداعى ماڭىزدىلىعىنان بولەك, ءال-فارابي يدەيالارى ءالى دە وزەكتى. ونىڭ فيلوسوفياسى پلاتون مەن اريستوتەلدەن ءبىراز شابىت العانىمەن, ول باسقا الەمدى بەينەلەۋدىڭ ماڭىزدى جانە قىزىقتى تاسىلدەرىن ءوز كوزقاراسىمەن كورسەتەدى. مونو ءتىلدى جانە مونوەتنيكالىق قالانىڭ ورنىنا ءال-فارابي ءىلىمى كەڭ اۋقىمدى مۋلتيمادەني, كوپتىلدى جانە كوپكونفەسسيالى جاھاندىق مەملەكەت بولىپ تابىلادى. ول جاھاندانۋدى ويلاعان جانە سول يدەيانى العا تارتقان ءبىرىنشى ادام. ول ەجەلگى گرەكتەردىڭ مەيىرىمدى قالا يدەياسىن ساقتاۋعا ۇمتىلادى, سونداي-اق, مەيىرىمدى قاۋىم مولشەرىن ارتتىرادى. ونىڭ پايىمداۋى ماڭىزدى جانە ىقپالدى بولىپ قالا بەرمەك. ويتكەنى ءال-ءفارابيدىڭ جاھاندىق مەملەكەتى اقىل-وي مەن شىدامدىلىق ارقىلى باسقارىلادى. ەشبىر ءدىني نەمەسە ەتنيكالىق ءداستۇر ەكىنشىسىن جوققا شىعارمايدى.
ءال-فارابي يسلام مەن كلاسسيكالىق گرەك فيلوسوفياسىنىڭ قيىلىسىندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەردى العاش رەت زەرتتەگەن ەرەكشە فيلوسوف. ول ەكى جاقتى دا دامىتاتىن فيلوسوفيالىق جانە ءدىني بەيىمدەلۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتە الدى. مەن ءال-فارابي ەسىمى مەن زەرتتەۋلەرىن كورسەتۋگە ۇمتىلعان فورۋم ۇيىمداستىرۋشىلارىنا العىس ايتقىم كەلەدى. قازاقستان حالقى ءۇشىن ولاردىڭ شىققان تەگى, ەڭبەكتەرى ساناعا نەگىزدەلگەن فيلوسوفپەن بايلانىستى ەكەندىگىن ءبىلۋ اسا ماڭىزدى. ول بارلىق زاتتىڭ نەگىزدەمەسىن قالاعان. بۇل قۋاتتى جانە كەرەمەت ۇلتتاردان تۇراتىن مەملەكەت, ونىڭ كوشباسشىلارى باسقالاردان كورەگەن, سەبەبى ولار ءال-فارابي مەن اباي سەكىلدى تۇلعالارعا ارقا سۇيەيدى, – دەدى گەورگيوس ستەيريس.
