جاڭالىقتار فابريكاسى
«انادولى» اقپارات اگەنتتىگى الەم حالقىنىڭ 90 پايىزىن قامتيدى, ال ونىڭ وكىلدىكتەرى 100-دەن استام مەملەكەتتە جۇمىس ىستەپ تۇر. سونىمەن قاتار 76 مەملەكەتتە اگەنتتىكتىڭ تۇراقتى وقىرماندارى تۇرادى. اگەنتتىك ماتەريالدارىن التى مىڭنان استام اقپارات اگەنتتىگى, تەلەارنالار مەن باسقا دا باق قولدانادى. راسىمەن دە جاڭالىقتار فابريكاسى دەرسىڭ. اگەنتتىكتىڭ باس رەداكتورى مەتين مۋتانوعلىنىڭ سوزىنەن بىلگەنىمىز, ولار وزدەرىن وسىلاي اتايدى دا ەكەن. اگەنتتىك وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, ولار قازاقستانعا كوڭىل ءبولىپ قانا قويماي, قازاق-تۇرىك قارىم-قاتىناسىنىڭ دامۋىنا دا ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ كەلەدى.
«انادولى» اگەنتتىگى قازاقستانعا ەرەكشە كوڭىل بولەدى. ءبىز قازاقستان تۋرالى ءبىر ايدا شىعاتىن ماتەريالدار سانىن 45-كە دەيىن ارتتىردىق. بۇدان بولەك 165 فوتو مەن 4 ەكسكليۋزيۆ ماتەريال بەرەمىز. قازاقستاندا انادولىنىڭ ءبىر قىزمەتكەرى جۇمىس ىستەيدى. بولاشاقتا جاريالاناتىن ماتەريالدار سانىن ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. اگەنتتىك قۇرامىندا ورتالىق ازيا جانە كاۆكاز ەلدەرىنىڭ ءبولىمى بار. حابار اكادەمياسى جۇمىس ىستەپ تۇر. ول ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەردى وقىتىپ قانا قويماي, باسقا اگەنتتىك وكىلدەرى مەن ارىپتەستەرىمىزگە وقىتۋ كۋرستارىن وتكىزەدى. ولار تاقىرىپ بويىنشا وتەدى, مىسالى, ەنەرگەتيكا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن جازاتىن جۋرناليستيكا, اسكەري جۋرناليستيكا. بۇل كۋرستاردان قازاقستاننان 17 جۋرناليست ءوتتى. «قازاقپارات» اگەنتتىگىمەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ, سەرىكتەستىك اياسىندا ماتەريالدار الماسامىز», دەدى مەتين مۋتانوعلى.
ايتپاقشى, «انادولى» اگەنتتىگى ءجۇز جاساعان «Egemen Qazaqstan» گازەتىمەن جاستى دەسەك تە بولادى. اگەنتتىك 1920 جىلى تۇركيا باسشىسى مۇستافا كەمال اتاتۇرىكتىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان. بيىل 100 جىلدىعىن اتاپ وتپەك.
ەلباسىن ۇلگى تۇتاتىن ساياساتكەر
قازاقستانعا تەك جۋرناليستەر عانا ەمەس, ساياساتكەرلەر مەن بيزنەسمەندەردىڭ دە قىزىعۋشىلىعى زور ەكەنىن ايتۋ كەرەك. ءبىز بۇعان تۇركيانىڭ ۇلى ۇلتتىق ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى مۇستافا شەنتوپپەن كەزدەسكەندە دە كوز جەتكىزدىك. پارلامەنت سپيكەرى ەكى مەملەكەتتىڭ اراسىنداعى بايلانىستى تۇركيا ءۇشىن وتە ماڭىزدى دەپ سانايدى.
«تۇركيا الەم بويىنشا ءبىرىنشى بولىپ قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن مويىندادى جانە سونى ماقتان ەتەدى. قازاقستان مەن تۇركيانىڭ ءوزارا سەرىكتەستىگى ەكى حالىقتىڭ باۋىرلاستىعىنا نەگىزدەلگەن. ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىزدىڭ اراسىندا باۋىرلىق, دوستىق قارىم-قاتىناس ورناعان. ءبىز بۇل قاتىناستار بولاشاقتا دا دامي بەرەتىنىن نىق سەنىممەن ايتا الامىز», دەيدى ول.
مۇستافا شەنتوپ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋرالى ەرەكشە قۇرمەتپەن سويلەدى. ساياساتكەردىڭ ايتۋىنشا, ول جاستايىنان نۇرسۇلتان نازارباەۆتى ۇلگى تۇتادى جانە ونىڭ قىزمەتى مەن ءىس-ارەكەتتەرىن ءجىتى باقىلاپ جۇرەدى. مۇستافا شەنتوپ اتاپ وتكەندەي, ول قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىمەن بولعان كەزدەسۋدى ۇلكەن قۋانىش جانە قۇرمەت دەپ قابىلداعان.
«تاۋەلسىزدىك جىلدارى ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىزدىڭ اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناستىڭ دامۋىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇلكەن ءرول اتقاردى. ەكى مەملەكەت كوشباسشىلارىنىڭ جەكە قارىم-قاتىناستارى دا وڭ اسەر ەتتى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇركى تىلدەس حالىقتاردى جاقىنداستىرۋ ءۇشىن كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. ەلباسى ماقالاسىندا ايتىپ وتكەندەي, ءوز تامىرىن, تاريحىن بىلەتىن حالىقتىڭ بولاشاعى جارقىن بولماق», دەيدى مۇستافا شەنتوپ.
پارلامەنت سپيكەرى تۇركپا-نىڭ (تۇركى تىلدەس حالىقتاردىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى – رەد.) كەلەسى وتىرىستارىنىڭ ءبىرىن تۇركىستان قالاسىندا وتكىزۋ تۋرالى قازاقستاندا ايتىلعان ۇسىنىستى قولداپ وتىر. «تۇركپا توراعالىعى ازەربايجاننان قازاقستانعا وتەدى. وتىرىس اتا-بابالارىمىزدىڭ جەرىندە, ءبىزدىڭ رۋحاني ورتالىعىمىزدا وتسە, ءبىز تەك قۋانامىز», دەپ اتاپ ءوتتى ول.
تۇرىك بيزنەسىنىڭ قازاقستانعا قىزىعۋشىلىعى زور
تاعى ءبىر قىزىقتى كەزدەسۋ Turkish Aerospace Industries (TAI) كومپانياسىندا بولدى. بۇل تۇركياداعى اۆياتسيانى جانە عارىش جۇيەسىن دامىتۋ, جۇيەلى ينتەگراتسيا مەن ەكسپلۋاتاتسيالىق قولداۋ سالاسىنداعى الدىڭعى قاتارلى كومپانيالاردىڭ ءبىرى. TAI اسكەري ۇشاقتار, تىكۇشاقتار, پيلوتسىز اپپاراتتار, ءتىپتى, عارىش سپۋتنيكتەرىن شىعارادى. ءبىز تىكۇشاق قۇراستىراتىن تسەحتا بولدىق جانە سپۋتنيكتەردى تەكسەرۋگە ارنالعان باقىلاۋ الاڭىنا باردىق. بۇل كورىنىس ادامدى تاڭعالدىرماي قويمايدى. كاسىپورىن وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, تىكۇشاق كورپۋسى, وعان قاجەتتى بارلىق دەتال TAI تسەحتارىندا جاسالعان, ىشكى ەلەكترونيكا قۇرىلعىلارى تۇرىكتەردىڭ Aselsan كومپانياسىندا وندىرىلگەن, ال شەتەلدەن تەك قوزعالتقىش اكەلىنەدى ەكەن.
Turkish Aerospace Industries پرەزيدەنتى تەمەل كوتيل كەزدەسۋ بارىسىندا كومپانيا شىعاراتىن اسكەري ۇشقىش تەحنيكانىڭ مودەلدەرىن ماقتانىشپەن تانىستىردى دا, ودان كەيىن ولاردى شىعارۋ جۇمىستارىن قازاقستاندا رەتكە كەلتىرگىسى كەلەتىنىن, ءتىپتى سول جاقتا قازاقستاندىق تاراپ باسقاراتىن كومپانيا قۇرۋعا دا بولاتىنىن ايتتى. بۇل كومپانيا سپۋتنيكتەر دە شىعارادى ەكەن. مۇنداي سپۋتنيكتەر قازاقستان شەكاراسىندا تاۋلىك بويى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە قاۋقارلى. قازىرگى تاڭدا كومپانيا قازاقستاندىق تاراپپەن سەرىكتەستىك تۋرالى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ جاتىر.
تۇركيادا بيزنەس قۇرىلىمداردىڭ باسىن قوساتىن ءىرى قۇرىلىم بار. تۇركيانىڭ پالاتالار مەن بيرجا كەڭەسى (توۆۆ) دەپ اتالاتىن بۇل ۇيىمعا 365 پالاتا كىرەدى. جالپى العاندا ەكونوميكانىڭ ءار سەكتورىندا جۇمىس ىستەيتىن 1,5 ميلليون فيرما بار. ولار 15 ملن ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. كەڭەس مۇشەلەرىنە جالپى ۇلتتىق تابىستىڭ 85 پايىزى تيەسىلى. بيىل 180 ملرد دوللار بولعان 100 پايىز ەكسپورتتى دا سولار جۇزەگە اسىردى. توۆۆ-تىڭ ءوز ۋنيۆەرسيتەتى بار.
توۆۆ توراعاسىنىڭ ورىنباسارى فايك ياۆۋزدىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ورتالىق ازياداعى ينۆەستيتسيالىق تارتىمدى بىردەن-ءبىر مەملەكەت. ەكى مەملەكەت اراسىنداعى تاۋار اينالىمى دىتتەگەن مەجەگە جەتپەگەنىمەن, بيىل بۇل ءۇش ميلليارد دوللار بولادى دەپ كۇتىلۋدە. ال ورتاق ماقسات – تاۋار اينالىمىن 10 ميلليارد دوللارعا جەتكىزۋ.
سەرىكتەستىك جولىنداعى ماڭىزدى قادامداردىڭ ءبىرى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان تۇركى ساۋدا جانە يندۋستريا پالاتاسى بولدى. ونىڭ قۇرىلۋى ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرىكتەستىكتى بەلسەندى ەتۋ, تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ورتاق جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قاجەتتى پلاتفورمانى قۇرۋ قاجەتتىلىگىنەن تۋىنداعان. ال بىلتىر شىلدە ايىندا ىستانبۇلدا پالاتانىڭ العاشقى وتىرىسى ءوتتى. ەكىنشى وتىرىستى نۇر-سۇلتان قالاسىندا وتكىزۋ جوسپارلانۋدا. توۆۆ وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن كەزدەسۋ بارىسىندا بىرلەسكەن جۇمىس ناتيجەلەرى, ونىڭ ىشىندە قازاقستاندىق تاراپپەن اقپارات الماسۋ, بيزنەس-فورۋمدار, سونىمەن قاتار كوپتەگەن حالىقارالىق پلاتفورماداعى بىرلەسكەن قىزمەت تۋرالى ايتىلدى.
ەكى مەملەكەت اراسىنداعى جان-جاقتى سەرىكتەستىكتى نىعايتۋدا قازاقستاننىڭ تۇركياداعى ەلشىلىگى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشى ابزال ساپاربەك ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر ىستانبۇلدا 10 قاراشا كۇنى پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن قازاق-تۇرىك بيزنەس فورۋمىنىڭ ناتيجەسىندە قۇنى 1,5 ميلليارد دوللار بولاتىن 18 قۇجاتقا قول قويىلعان. اتقارىلعان جۇمىستار ناتيجەسىندە 2019 جىل قورىتىندىسىندا قازاقستانعا تارتىلعان تۇرىك ينۆەستيتسياسى ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرگى ەڭ ۇلكەن كورسەتكىشكە جەتپەك. سونىمەن قاتار جىلدىڭ قورىتىندىسىندا قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 3 ملرد دوللارعا جەتىپ, 2018 جىلعى كورسەتكىشتەن كەم دەگەندە 30 پايىزعا وسەدى. «قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا تۇركيالىق ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن جالپى سوماسى 2,9 ملرد دوللار شاماسىندا 18 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ولاردىڭ ىشىندەگى قۇنى 1,8 ملرد دوللار بولاتىن 14 جوبا ەلشىلىكتىڭ تىكەلەي جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى. بۇدان باسقا قازىر قۇنى 1 ملرد دوللاردان اساتىن شامامەن 35 جاڭا جوبا بويىنشا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە», دەدى ا.ساپاربەك ۇلى.
نۇر-سۇلتان – انكارا – ىستانبۇل – نۇر-سۇلتان
