قوعام • 28 قاڭتار، 2020

اۋىلدى جاڭعىرتۋعا 900 ملرد تەڭگە بولىنەدى

93 رەت كورسەتىلدى

ەلوردادا 2017 جىلدان بەرى ەۋروپالىق وداقتىڭ قارجى­لاندىرۋىمەن قاراعاندى جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا قولعا الىنعان «شىعىس جانە ورتالىق قازاقستاننىڭ جەرگىلىكتى دەڭگەيىندەگى مۇددەلى تاراپتاردىڭ بەلسەنە قاتىسۋى» جانە ماڭعىستاۋ وبلىسىندا «اۋىلدى بىرلەسە دامىتۋ» جوبالارى قورىتىندىلانىپ، كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىلدى.

وعان ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى ەرمەك ال­پىسوۆ، قازاقستانداعى ەۋرو­­­پالىق وداق وكىلدىگى ىنتى­ماقتاستىق ءبولىمىنىڭ باسشىسى يوحاننەس مەدسەن، ءماجىلىس دەپۋتاتتارى مەرۋەرت قازبەكوۆا جانە ايزادا قۇر­مانوۆا، حا­لىق­ارالىق ساراپشى الەكس ميحايلوۆ (بولگاريا)، اقپا­رات جانە قوعامدىق دامۋ مي­نيسترلىگىنىڭ ازاماتتىق قوعام ىستەرى كوميتەتىنىڭ تورا­عاسى ءاليا عالىموۆا قاتىستى.

– ايماقتاردىڭ دامۋى ەڭ الدىمەن تۇرعىنداردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ مەن ولاردىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋعا باعىت­تالۋى ءتيىس. ازاماتتىق قوعام­دى ءوزىن-ءوزى باسقارۋعا تارتۋ – اشىقتىق ءپرينتسيپىن قا­لىپ­تاستىرۋعا نەگىز بولادى. سوندىقتان جۇزەگە اسقان بۇل جوبالار اسا ماڭىزدى جانە ايماقتاردىڭ دامۋىنا، جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسادى. ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان دا بۇل باعىتتا بىرقاتار جۇمىس جۇر­گىزىلۋدە. الەمدىك تاجىريبە اڭ­عارتىپ وتىرعانداي، مەم­لەكەتتىك ۇزاقمەرزىمدى جوسپارلاۋ، الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دەڭ­گەيدى جوعارىلاتۋ – دامۋ­دىڭ ساپالى بولجامىمەن قا­تار ءجۇرۋى قاجەت، – دەدى ە.ال­پىسوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، وتكەن جىلى قازاندا مەملەكەت باس­­شىسى قاسىم-جومارت تو­قاەۆ 2030 جىلعا دەيىنگى ەل­دىڭ اۋماقتىق-كەڭىستىكتىك دا­مۋىنىڭ جاڭا بولجامدىق ۇل­گىسىن بەكىتتى. ول ءوز كەزەگىندە مەم­­لەكەتتىڭ باسقارىلاتىن ۋرباندالۋ كارتاسىنا اينالادى.

2025 جىلعا دەيىنگى ايماق­تاردى دامىتۋدىڭ جاڭا مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسى قابىل­داندى. وسى كۇنى ۋربان­دالۋ پروتسەسى دۇنيەجۇزىلىك دامۋدىڭ نەگىزگى ترەندىنە اينال­عان­دىقتان، بۇل باعدارلاما وزىن­دىك ءوسىم نۇكتەلەرىن دامىتۋ ارقىلى ساپالى ۋربانداۋعا باعىتتالعان. ە.الپىسوۆ ەل اۋماعىندا مۇنداي 38 ۋر­بان­دالعان ايماقتىڭ نازارعا الىنعانىن جەتكىزدى. سو­نىڭ ىشىندە 4 ءىرى اگلومەرا­تسيا، 14 ءىرى قالا جانە 14 ۋربان­دال­­عان ايماق (شاعىن قالا­لار، مونوقالالار، ەل شەكاراسى اۋماعىندا ورنالاسقان قالالار)، تىرەك اۋىلدار بار.

مەملەكەتتىك باعدارلاما­نى قارجىلاندىرۋ قالالىق ينفراقۇرىلىمدى، ءىرى قالالار ماڭىن، مونو جانە شاعىن قالالاردى، شەكارا بويىنداعى ەلدى مەكەندەردى دامىتۋعا با­عىت­تالادى. ۋر­بان­دالۋ دەڭگەيى قازىرگى 58،2%-دان 2025 جىلعا دەيىن 62%-عا ارتۋى ءتيىس.

بۇل رەتتە اۋىلدىق اۋماق­تاردى دامىتۋ بارىسى دا نازار­دان تىس قالمايدى. تۇڭ­عىش رەت باعدارلاماعا «اۋىل – ەل بەسىگى» ارنايى جوباسى ەنگىزىلدى. ال اۋىلدىق ينفرا­قۇرىلىمدى مودەرنيزاتسيالاۋ جۇمىستارى وتكەن جىلى باستالدى. جوبا شەڭبەرىندە دامۋ الەۋەتى بار دەپ باعا­لانعان 3500 تىرەك، سەرىكتەس جانە شەكارا اۋماعىنداعى اۋىل­دار ايقىن­دالدى. وندا شامامەن 7 ملن ادام (ەلدەگى جالپى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ 90%-ى) تۇرادى.

ە.الپىسوۆتىڭ ايتۋىنشا، وتكەن جىلى ءىرى 53 اۋىلدا 520 جوبا جۇزەگە اسىپتى. اتال­عان اۋىلداردا 73 مەكتەپ، بالاباقشا، 14 ەمحانا، 47 ما­دەنيەت ءۇيى مەن سپورتتىق نىسان جوندەۋدەن ءوتتى. سونداي-اق 500 شاقىرىمنان استام جول، 35 شاقىرىم سۋ جانە وزگە دە ينجەنەرلىك جەلىلەر جوندەلىپ، قۇرىلىسى قولعا الىندى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ءالى دە جال­عاسىن تابادى.

وسىلايشا 2027 جىلعا دەيىن الەۋەتى بار دەپ ىرىكتە­لىنىپ الىنعان 3500 اۋىلدى جاڭ­عىرتۋ جۇمىستارىنا 900 ملرد تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانۋ­دا. بۇدان بولەك، تىرەك اۋىل­دارداعى الەۋمەتتىك، ين­جە­نەر­لىك جانە تۇرعىن ءۇي ين­فراقۇرىلىمىن دامى­تۋ­عا «نۇرلى جول»، «نۇر­لى جەر» سىندى وزگە مەملەكەت­تىك باع­دار­ل­امالاردا قاراستىرىل­عان قارجىنى باعىتتاۋ كوزدە­لۋ­دە.

«اگروونەركاسىپتىك كەشەن­دەر­دى دامىتۋ»، «بيزنەستىڭ جول كارتاسى»، «ەڭبەك» باعدار­لامالارى، ءتۇرلى ايماقتىق باع­­دارلامالار ارقىلى كاسىپ­كەر­لىكتى قولداۋ مەن اۋىل تۇر­عىندارىن ءتيىمدى جۇ­مىس­پەن قامتۋ ماسەلەلەرى جال­­عاسىن تابادى. وسى كۇنى اۋماقتى دامىتۋدىڭ جاڭا فور­ماتتاعى باعدارلاماسىن ازىر­لەۋ جۇمىسى بەلسەندى جۇ­رۋدە. جاڭا فورماتتا ين­دي­كاتورلار كولەمى ازايىپ، ايماقتىڭ قاۋىپ-قاتەرلەر كار­­تاسى، وزىندىك ەرەكشەلىگى ەس­كەرىلەدى. ناق سول ايماق تۇر­عىندارىنىڭ تۇيتكىلدى ماسە­لەلەرىن انىقتاپ، ءتۇيىنىن تار­قاتۋعا كۇش سالىنادى.

ايماقتىق دامىتۋدىڭ نە­گىزگى ەلەمەنتتەرىنىڭ ءبىرى – جەر­گىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ءىسىن دا­مىتۋ. 2020 جىلدان باستاپ 2356 اۋداندىق ماڭىزى بار قالا­لاردا، اۋىلداردا، كەنتتەر مەن اۋىلدىق وكرۋگتەردە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ دەربەس بيۋدجەتى ەنگىزىلدى. قا­نات­قاقتى جوبا 2018 جىلى باس­تالىپ، 1055 اۋىلدىق وكرۋگ­­­تى قامتىدى.

قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ بيۋدجەتتىك جۇيەسى تولىقتاي 4 دەڭگەيلى. جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ دەربەس بيۋدجەتىن قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزگى ماق­ساتى – جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ دەر­­بەستىك دەڭگەيىن جوعارى­لاتۋ، جيىندار، كەزدەسۋلەر، باس­قوسۋلار ارقىلى ءار تۇر­عىن­­نىڭ پىكىرىن ەسكەرە وتىرىپ، جەرگىلىكتى ماسەلەلەردى شەشۋ. بۇل پروتسەسكە اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ، اۋىل­دار مەن كەنتتەردىڭ تۇرعىن­دارى جۇمىلدىرىلماق.

–  وتكەن جىل قورىتىندىسى بويىنشا، قاناتقاقتى جوبا اياسىن­دا قامتىعان 1055 اۋىل­دىق وكرۋگتىڭ جالپى كىرىسى 163 ملرد تەڭگەگە جەتتى. سونىڭ 20%-ى (33 ملرد تەڭگە) – دەربەس كىرىس سانالادى. 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا كورسەتكىش 14%-عا ارتتى. وسىلايشا اۋىل تۇرعىندارى بيۋدجەت قارا­جاتىن، جينالعان قارجىنى قاي­دا باعىتتاۋ كەرەكتىگىن (با­لالار ويىن الاڭىن ورناتۋ نە بولماسا جول جوندەۋ، تاعى باس­قا) وزدەرى شەشەتىن بولادى، – دەپ تۇيىندەدى ە.الپىسوۆ.

اتالعان قوس جوبا اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ جاڭا مە­حانيزمدەرىن ەنگىزۋگە جانە شەشىم قابىلداۋ پروتسەسىنە تۇرعىنداردى قاتىستىرۋعا باعىتتالدى. وسىلايشا جوبالاردى قورىتىندىلاۋ كون­فەرەنتسياسىندا نەگىزگى ناتي­جەلەر ايتىلىپ، ين­كليۋ­زيۆ­تى دامۋ جوسپارلارىن جۇزەگە اسىرۋ جانە اۋىل كاسىپ­كەر­لەرىن قارجىلاي قولداۋ بارى­سىنداعى ماسەلەلەر تال­قى­لاندى.

– ءبىز وسى جوبالار ارقىلى قازاق­ستانداعى ازاماتتىق قوعام مۇمكىندىكتەرىن ارتتى­رۋ­عا قوسقان ۇلەسىمىزدى ماق­تان تۇتامىز. بۇل جوبالار جەر­گىلىكتى بيلىك پەن جەرگىلىكتى قوعام­داستىققا ءوزارا دامۋ با­سىمدىقتارى مەن ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ بويىنشا ورتاق تۇسىنىككە كەلۋگە ۇيىت­قى بولدى. 2015 جىلى «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى قازاق­ستاندا جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باس­قارۋ­دىڭ قارقىندى دامۋىنا جول اشتى. وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ ەكىنشى وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيلىك ازاماتتىق قو­عاممەن سىندارلى سۇحبات قۇ­رۋعا مۇددەلى ەكەنىن ايتتى. قوعام­نىڭ قاتىسۋ پروتسەسىن دۇرىس جۇرگىزگەن جاعدايدا بار­لىق تاراپتارعا ناقتى پايدا اكەلەتىنى ءسوزسىز، – دەدى ي.مەدسەن.

وسىلايشا «ارگو» ازا­مات­تىق قوعامدى دامىتۋ قا­ۋىم­داستىعى»، «ماڭعىستاۋ وب­لىستىق ازاماتتىق اليانسى» زتب، «جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى رەفورمالاۋ قورى»، «جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى دامىتۋ ورتالىعى» قق جانە «ەكوتسەنتر» قاراعاندى وبلىستىق ەكولوگيالىق ورتا­لىعى تاراپىنان جۇزەگە اسى­رىل­عان قوس جوبانىڭ جالپى بيۋدجەتى – 928 412 ەۋرونى قۇراسا، ونىڭ 832 570 ەۋروسىن ەۋرو­پالىق وداق ءوز موينىنا الىپ قارجىلاندىردى.

ناتيجەسىندە 23 قانات­قاقتى جوباعا قاتىستى اۋىل­داردىڭ ينكليۋزيۆتى جوسپارلارى جاساقتالىپ جۇزەگە اسىرىلدى. جەرگىلىكتى ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋ بويىنشا 90 قوعامدىق تالقىلاۋ وتكىزىلىپ، 23 اۋىل كاسىپكەرىنە جالپى سوماسى 32 ملن تەڭگە كولەمىندە قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلدى. قارجىلاي قول­داۋ العان كاسىپكەرلەر اۋىل تۇرعىندارىنا قىزمەت كورسە­تىپ، جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ، جەرگىلىكتى بيۋدجەتتى تولىقتىرىپ، ءوز بيزنەستەرىن ءساتتى جالعاستىرۋدا.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۆيرۋس مۋتاتسياعا ۇشىرادى

كوروناۆيرۋس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار