بۇل ورايدا ەلورداداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا مادەنيەت جانە سپورت, سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرىمەن جانە شەت مەملەكەتتەردىڭ بىرنەشە ەلشىلىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ, «اباي» مادەني-اقپاراتتىق ورتالىعىن اشۋ جوباسىن قولعا الدى. پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ باسشىسى ءۇمىتحان داۋرەنبەكقىزىنىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسىپ وتىرعان يگى شارا ەڭ الدىمەن ەۋروپانىڭ ەڭ كونە دە كورىكتى قالالارىنىڭ ءبىرى – پراگادا, كلەمەنتينۋم اتىنداعى ۇلتتىق كىتاپحانادا باستالدى.
ورتالىقتىڭ تۇساۋكەسەر راسىمىنە قازاقستاننىڭ چەحياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى مارات ءتاجين, چەحيانىڭ زيالى قاۋىم وكىلدەرى, سونداي-اق ەلىمىزدەن ارنايى بارعان ءبىر توپ دەلەگاتسيا قاتىستى.
ءىس-شارانىڭ شىمىلدىعىن اشىپ بەرگەن ەلشى مارات ءتاجين: ء«بىز اباي اتامىزدىڭ مەرەيتويىن مەملەكەت اياسىندا عانا ەمەس, شەتەلدەردە دە ناسيحاتتاۋدى قولعا الىپ وتىرمىز. بۇل رەتتە چەحيا ۇلتتىق كىتاپحاناسىنا ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. سونىمەن قاتار ەلىمىزدەن كەلگەن ۇلكەن دەلەگاتسياعا العىس ايتقىمىز كەلەدى. اباي ولەڭدەرىنە, قارا سوزدەرىنە, دەرەكتى قۇجاتتارعا, اۋديو, بەينە ماتەريالدارعا تولى ۇلكەن ورتالىق اباي تاعىلىمىمەن قوسا قازاق ۇلتىنىڭ دا ءداستۇر-سالتى مەن ادەپ-عۇرپىنان كوپ اقپارات بەرەدى. ءۇش ايدىڭ اياسىندا ابايمەن بايلانىستى تاريحي-مادەني قارىم-قاتىناس ەكى ەل اراسىندا ايرىقشا ارتا تۇسەدى. ءبىز التىن پراگاداعى بارلىق دوسىمىزعا راحمەت ايتامىز», دەپ اتاپ ءوتتى.
ورتالىقتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ارنايى كەلىپ قاتىسقان چەحيا رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتى ستانيسلاۆ بەركۋۆيچ ءوزىنىڭ جۇرەكجاردى لەبىزىن ءبىلدىرىپ, ۇلى ويشىل اباي ەسىمى تەك قازاق حالقىنا عانا ەمەس, ەۋروپا تورىندە دە تانىمال ەكەنىن ايتتى. «چەحيا ازاماتتارى ءۇشىن بۇل ورتالىق قازاق حالقىن جاقىن تانۋعا ۇلكەن جول اشىپ وتىر. ءبىز اباي مۇرالارىن وسى ورتالىق ارقىلى جاقىن تاني تۇسەتىن بولدىق. ءسان-سالتاناتقا تولى زالدان ۇلكەن اسەر الىپ تۇرمىن», دەدى چەحيالىق دەپۋتات س.بەركۋۆيچ.
جاڭا ورتالىقتى اشۋعا كومەك قولىن سوزعان بىردەن-ءبىر ازامات چەحيا ۇلتتىق كىتاپحاناسىنىڭ ديرەكتورى مارتين كوساندرو ەكەنىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون. ۇلكەن ەكى زالدان تۇراتىن ورتالىقتىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز سويلەگەن كوساندرو مىرزا دا اباي مۇراسىنا ۇلكەن قۇرمەتپەن قارايتىنىن جەتكىزدى. ء«بىزدىڭ ەلدە تاريحي اڭىزداردان كوپ سىر شەرتەتىن كوپىرلەر كوپ. كوپىر ادامداردى جاقىنداستىراتىن بولسا, قالامگەر تۇلعالار ەل مەن ەلدى تانىستىرادى. بۇل رەتتە اباي مۇراسى ءبىزدىڭ ەل مەن سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدى قوسىپ تۇرعان رۋحاني كوپىر. ابايدىڭ چەحيا تورىنە جايعاسقان جاڭا ورتالىعى الداعى ۋاقىتتا ۇلكەن زەرتتەۋلەرگە جول اشاتىنىنا سەنىمدىمىن», دەدى م.كوساندرو.
ەلىمىزدەن بارعان دەلەگاتسيانىڭ وكىلى, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى ۇلىقبەك ەسداۋلەت تە جاڭا ورتالىقتىڭ ادەبي-مادەني ماڭىزىنا ەرەكشە توقتالدى. ءوز سوزىندە اقىن ۇ.ەسداۋلەت وسى ىسكە مۇرىندىق بولعان ازاماتتارعا العىسىن ءبىلدىردى. ء«ار ۇلتتىڭ تۋىنا, مورىنە اينالاتىن تۇلعالار بولادى. سولاردىڭ ءبىرى – اباي حاكىم. ءبىز اباي ارقىلى ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى بايىتىپ كەلەمىز. ەۋروپا تورىندە اباي تاعىلىمى قانات جايعان مۇنداي شارالار جاڭا ۇرپاققا ۇلكەن ونەگە سىيلايدى», دەگەن ۇ.ەسداۋلەت چەحيا ۇلتتىق كىتاپحاناسىنىڭ ديرەكتورى م.كوساندرو مەن چەحياداعى ەلشىمىز م.تاجينگە بيىل الماتى قالاسىندا باسىلىپ شىققان «اباي» اتتى ەرەكشە كۇنتىزبەنى سىيعا تارتىپ, مارتين مىرزا مەن ابايدىڭ قارا سوزدەرىن چەح تىلىنە ءتارجىمالاپ جاتقان كينورەجيسسەر, دراماتۋرگ ۆلاديسلاۆ كۋيچەكتىڭ يىعىنا شاپان جاپتى.
كينورەجيسسەر, دراماتۋرگ ۆلاديسلاۆ كۋيچەك حاكىمنىڭ قارا سوزدەرىن چەح تىلىنە اۋدارىپ جاتقان ازامات رەتىندە جۇرتشىلىقتىڭ ەرەكشە نازارىن اۋداردى. «مەن اباي شىعارماشىلىعىنا ۇلكەن تەبىرەنىسپەن كەلدىم. ابايدى بۇعان دەيىن 1960 جىلدارى اۋدارعان پروفەسسور ل.گرجەبيچەك بەس جىل بۇرىن ومىردەن ءوتىپ كەتتى. ول ابايدىڭ تەك 40 قارا ءسوزىن عانا تارجىمالاعان ەكەن. نەبارى 25 جاسىندا وسى ءىستى قولعا العان ونىڭ جۇمىسىن قازىرگى جاڭا چەح تىلىندە قايتا سويلەتۋگە بەل بايلادىم. اباي شىعارمالارىن ماعان چەحيادا وقىپ جاتقان ايۋبەك باقنۇر ەسىمدى ستۋدەنت الىپ كەلدى. ءبىر ايدىڭ ىشىندە بۇرىنعى اۋدارمانىڭ ستيليستيكاسىن جونگە كەلتىرە وتىرىپ, ورىس تىلىنەن چەح تىلىنە تىكەلەي ءتارجىمالاپ جاتىرمىن. وسى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنا قاراي جۇمىسىمدى تولىق اياقتايمىن», دەيدى ۆ.كۋيچەك.
تۇساۋكەسەر راسىمىندە قاتىسقانداردىڭ تاعى ءبىرى, ابايتانۋشى عالىم تۇرسىن جۇرتباي ءوز كەزەگىندە اقىن تاعىلىمى مەن تاريحىنا قاتىستى بايانداما جاسادى. «اباي – ءبىزدىڭ رۋحاني ومىرىمىزدەگى باستى باعدارىمىز. مۇنى پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ءوز ماقالاسىندا ايرىقشا اتاپ ءوتتى. التىن پراگانىڭ تۇرعىندارىمەن بۇگىن اباي اتامىز ارقىلى قاۋىشىپ تۇرمىز. كەز كەلگەن ۇلت ءوزىنىڭ كورنەكتى تۇلعالارى ارقىلى جۇرەتىن جولىن تاڭدايدى. ءبىزدىڭ جولىمىز – ابايدىڭ جولى بولۋى كەرەك. كىتاپ – بۇكىل ادامزاتتى تۋىستىراتىن جۇرەك سياقتى. كىتاپ – وي كىلتى. التىن پراگانىڭ رۋحاني الەمىن التىن كىلتىمىز اباي ارقىلى اشىپ وتىرعانىمىزعا قۋانىشتىمىز», دەدى ت.جۇرتباي.
شارا سوڭىندا ءىس-شارا مودەراتورى ءارى يدەيا اۆتورى, ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ باسشىسى ءۇمىتحان مۇڭالباەۆا دا اباي مۇراسىنىڭ ماڭىزدى ءبىر قىرى – ول ەۋروپا مادەنيەتى مەن ادەبيەتىنە قاتىسى ەكەنىن ايتا كەلە, زەرتتەۋشىلەر الداعى ۋاقىتتا اباي شىعارمالارىنىڭ باتىس ەۋروپا ادەبيەتىنە بايلانىسىن كوبىرەك زەردەلەۋ كەرەكتىگىن جەتكىزدى. «بۇل جاعداي قازاق قوعامىنىڭ اعارتۋشىلىق دامۋىنا, ەۋروپا مادەنيەتىنە دەگەن كوزقاراسىنىڭ وزگەرۋىنە سەپتىگىن تيگىزەدى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ شەت مەملەكەتتەردەگى ەلشىلەكتەر جانىنان «اباي» ورتالىقتارىن اشۋ كەرەكتىگىن تىلگە تيەك ەتكەن بولاتىن. ورتالىق ەلىمىزدەگى مينيسترلىكتەرمەن قاتار, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ چەحيا رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى مارات مۇحانبەتقازى ۇلى ءتاجيننىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلۋدا», دەدى ءۇ.مۇڭالباەۆا.
اتالعان ءىس-شارا بۇگىن «الەم تانىعان اباي» اتتى دوڭگەلەك ۇستەلمەن جالعاساتىن بولادى. باسقوسۋدا ۇلىقبەك ەسداۋلەت, كەنجەحان ماتىجانوۆ, تۇرسىن جۇرتباي سىندى زيالى قاۋىم وكىلدەرى بايانداما جاسايدى.
ايتا كەتۋىمىز كەرەك, چەحياعا بارعان دەلەگاتسيا قۇرامىندا رەسپۋبليكانىڭ بىرقاتار وڭىرىندەگى كىتاپحانا باسشىلارى, عالىمدار مەن اقىن-جازۋشىلار, سونداي-اق باق وكىلدەر بار.
پراگا (چەحيا)
