ۆ.پۋتين حالىققا جولداۋىندا نەگىزىنەن الەۋمەتتىك ماسەلەگە ەكپىن سالدى. اتاپ ايتار بولساق, بالا تۋىلعاندا بەرىلەتىن جاردەماقى كولەمىن ۇلعايتۋ, اتالعان كومەكتى ءبىرىنشى بالادان باستاپ بەرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسىلايشا, «انالار كاپيتالى» 466 617 ءرۋبلدى قۇراپ وتىر. كرەمل باسشىسى مۇنداي قادامعا بارۋدى ەلدەگى دەموگرافيالىق بالانستىڭ بۇزىلۋىمەن بايلانىستىرادى.
بۇدان بولەك, رەسەي پرەزيدەنتى از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ بالالارىنا بەرىلەتىن جەڭىلدىكتەردى ارتتىرۋ, ءبىلىم سالاسىن جەتىلدىرۋ, جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋ سەكىلدى كوپتەگەن وزەكتى ماسەلە تۋرالى ايتتى.
ۆ.پۋتين كونستيتۋتسياعا وزگەرىس ەنگىزىلەتىن كەز كەلگەنىن دە ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, رەسەيدىڭ نەگىزگى زاڭى شيرەك عاسىر بۇرىن, اۋمالى-توكپەلى زاماندا قابىلدانعان. قازىر جاعداي وزگەرگەندىكتەن, وعان وزگەرىس ەنگىزۋ قاجەت.
«راسىندا, ەلىمىزدىڭ نەگىزگى زاڭىنا قۇقىقتىق كەڭىستىكتە رەسەي كونستيتۋتسياسىنا باسىمدىق بەرەتىن بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزەتىن ءسات كەلدى», دەدى ۆ.پۋتين.
رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, كونستيتۋتسيا رەفورماسى نەگىزىنەن مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ, پارلامەنت پەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءرولىن ارتتىرۋدى قامتيدى. وسى ورايدا, مەملەكەتتىك كەڭەس تۋرالى باپ سولتۇستىكتەگى كورشىمىزدىڭ نەگىزگى زاڭىنا العاش رەت ەنگەلى وتىرعانىن ايتا كەتكەن ءجون.
مەملەكەتتىك دۋمانىڭ قۇزىرەتىنە ۇكىمەت باسشىسىن عانا ەمەس, ۆيتسە-پرەمەرلەردى جانە مينيسترلەردىڭ ءبارىن بەكىتۋ بەرىلەدى. پرەزيدەنت دەپۋتاتتار ۇسىنعان كانديداتتى ماقۇلداۋى ءتيىس, بىراق ودان باس تارتا المايدى. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى كۇشتىك قۇرىلىمدار باسشىلارى مەن ايماقتىق پروكۋرورلاردى تاعايىنداۋ ءۇشىن فەدەراتسيا كەڭەسىمەن اقىلداسىپ الۋى كەرەك. قىسقاسى, ۆ.پۋتين بيلىك قۇرىلىمىنا قاتىستى كوپتەگەن وزگەرىس جونىندە باياندادى. جولداۋدان كەيىن ىلە-شالا پرەمەر-مينيستر د.مەدۆەدەۆ ءوز كابينەتىنىڭ تاراتىلاتىنىن مالىمدەدى. ءسويتىپ, سولتۇستىكتەگى كورشىمىز جاڭا جىلدى جاڭا ۇكىمەت باسىمەن باستاماقشى.
ۆ.ءپۋتيننىڭ جولداۋى اياقتالا سالا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا رەسەيدەگى بيلىك ءترانزيتى تۋرالى اڭگىمە جەلدەي ەستى. بۇل تۇسىنىكتى دە. 2024 جىلى ءپۋتيننىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىلىگى اياقتالادى. كونستيتۋتسياعا سايكەس, ەكى رەت قاتارىنان ەل باسقارعان ادام قايتا سايلاۋعا تۇسە المايدى. سوندىقتان ۆ.پۋتين 2008 جىلعى سايلاۋدا د.مەدۆەدەۆتىڭ كانديداتۋراسىن ۇسىنىپ, ءوزى پرەمەر-مينيستر لاۋازىمىن اتقارعان. كەيىننەن ول ءوز تاعىنا قايتا جايعاستى.
«ەكونوميكا جوعارى مەكتەبى» ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى الەكسەي ماكاركيننىڭ پايىمداۋىنشا, پۋتين 2008 جىلعى جاساعان ايلاسىن قايتا قولدانۋى نەعايبىل.
«جولداۋدان كەيىن ۇكىمەتتىڭ تاراتىلۋى د.مەدۆەدەۆتىڭ رەزەرۆكە قويىلعانىن اڭعارتادى. ونىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ تاعايىندالۋى ەشتەڭەنى بىلدىرمەيدى. كەيىنگى كەزدە مەدۆەدەۆتىڭ كەلەسى قىزمەتى, ناقتىراق ايتساق قايتادان پرەزيدەنت بولىپ سايلانۋى تۋرالى ايتىلا باستاعان. الايدا مۇنداي ءتاسىلدىڭ ىقتيمالدىلىعى تومەن. بىرىنشىدەن, كونستيتۋتسياعا ۇسىنىلعان وزگەرىسكە ساي كەلمەيدى. ونىڭ ۇستىنە, مەدۆەدەۆتىڭ تۇسىندا زەينەتكەرلىك جاستىڭ ۇلعايعانى تۋرالى تۇرعىندار ۇمىتا قويعان جوق», دەيدى ا.ماكاركين ربك سايتىنا جازعان باعانىندا.
كوپتەگەن ساراپشى ۆ.پۋتين پرەزيدەنتتىك مەرزىمى اياقتالعان سوڭ بيلىكتىڭ بىرقاتار تەتىگىن قولىندا ۇستاپ قالۋدى كوزدەيتىنىن ايتادى. ساياساتتانۋشى كونستانتين كالاچەۆ ريا نوۆوستي اگەنتتىگىنە بەرگەن سۇحباتىندا پۋتين ايلا جاسادى دەپ ەسەپتەيدى.
«ونىڭ پرەزيدەنتتىك مەرزىمى اياقتالعان سوڭ مىنانداي سۇراق تۋادى: ول قانداي قىزمەت اتقارۋى مۇمكىن. مىنا نارسە انىق. پۋتين ماڭگىلىك پرەزيدەنت بولۋدى كوزدەمەيدى. ياعني بيلىك اۋىسپاق», دەيدى ول.
كەيبىر ساراپشىلار رەسەي پرەزيدەنتى بيلىك ءترانزيتىنىڭ قازاقستاندىق نۇسقاسىن تاڭداعانىن العا تارتادى. Deutsche Welle اگەنتتىگىنە بەرگەن سۇحباتىندا ساياساتتانۋشى ەكاتەرينا شۋلماننىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, سولتۇستىكتەگى كورشىمىزدىڭ الدىندا بيلىك ءترانزيتىنىڭ ءۇش نۇسقاسى – قىتايلىق, بەلارۋستىك جانە قازاقستاندىق ءتاسىل بولعان.
الايدا ۆ.پۋتين قازاقستاندىق نۇسقانى بەيىمدەۋدى ءجون كورگەن سىڭايلى. ويتكەنى قازاقستانداعى بيلىك ءترانزيتىن تابىستى ءوتتى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. پرەزيدەنتتىڭ بىرقاتار مىندەتى پارلامەنتكە, ۇكىمەتكە جۇكتەلدى. سونداي-اق قاۋىپسىزدىك كەڭەسى قۇرىلىپ, ونىڭ دا قۇزىرەتى كەڭەيدى. سول سەكىلدى ۆ.پۋتين دە رەسەي مەملەكەتتىك كەڭەسىنىڭ بەدەلىن ارتتىرىپ, قازاقستاندىق تاسىلگە سۇيەنۋدى ءجون كورگەن.
Foreign Policy جۋرنالى دا رەسەيدىڭ قازاقستاننان ۇلگى العانىن جازعان. سونىمەن قاتار The Guardian, The New York Times, Financial Times سەكىلدى باسىلىمدار دا قازاقستاندىق ءتاسىل رەسەيدە قولدانىلادى دەپ ەسەپتەيدى. الايدا ۆ.پۋتين كەلەشەكتە قيىندىققا كەزىگۋى مۇمكىن دەگەن دە پىكىر بار. مەلبۋرن ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ۋيليام پارتلەتت مىرزانىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, «توعىزىنشى تەرريتوريادا» تابىستى اياقتالعان بيلىك ءترانزيتىنىڭ مودەلى رەسەيدە ءساتتى جۇزەگە اسپاۋى مۇمكىن. «ويتكەنى – دەيدى ۋ.پارتلەتت. – ۆ.پۋتين قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى سەكىلدى ءوز ەلىندە بەدەلگە يە ەمەس. سوندىقتان پرەزيدەنتتىك مەرزىمى اياقتالعان سوڭ ونىڭ ساياسي ارەناداعى كۇشى السىرەيدى», دەيدى پروفەسسور.
قىسقاسى, ۆ.ءپۋتيننىڭ جولداۋى رەسەيدە ۇلكەن وزگەرىستىڭ باستالعانىن كورسەتتى. بيلىك ءترانزيتىنىڭ قالاي جۇزەگە اساتىنى, ساياسي ەليتانىڭ كەلەسى قادامى قالاي بولاتىنى ۋاقىت ەنشىسىندە. ءبىر نارسە انىق, 2024 جىلى رەسەيدە جاڭا پرەزيدەنت سايلانادى.
