ءححى عاسىرداعى قازاق ەلىنىڭ توقتامى: وقۋ-توقۋ مەن ءداستۇر ساباقتاستىعى, الەمدىك دەڭگەيدەگى مۇراعا تەرەڭ بويلاۋ جەتىسپەيدى. ءسوز تۇزەلگەننەن كەيىن ءوزىن تۇزەۋ ءۇشىن ءار ادامعا زەيىن قاجەت. كىشىگە زەرەكتىك, ۇلكەنگە پاراسات كەرەك. وسىدان 107 جىل بۇرىن «قازاق» گازەتىندە احمەت بايتۇرسىن ۇلى: «ابايدىڭ اسىلىن تانىپ, دۇرىس باعا بەرگەن نارسەسى جالعىز ولەڭ ەمەس, كوپ نارسەنى اباي ءسوز قىلعان; سول سوزدەرىنىڭ بارىندە دە ابايدىڭ ءار نارسەنىڭ اسىلىن تانىعانى, بىلگەنى كورىنەدى», دەپ «قازاقتىڭ باس اقىنىنىڭ» قاسيەتىن ءدال باعالاعان. ياعني, ءار نارسەنىڭ اسىلىن تانىپ-ءبىلۋ – قاي زاماندا بولسىن وتە كوكەيكەستى ماسەلە. ءوزىنىڭ تاريحي-تاعىلىمدى ماقالاسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اباي مۇراتىنا قاتىستى ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن ۇستانىمداردى, جالپىادامزاتتىق ءارى زاماناۋي ۋاجدەردى ۇسىندى. مۇنى ەلباسىمىز ايقىنداعان رۋحاني جاڭعىرۋ ءۇردىسىنىڭ ساباقتاستىعى دەپ قابىلداعان ءجون. ماقالاداعى وزەكتى ويلار جاۋاپتى دا ءورىستى ەل ازاماتتارىن, بارلىق سالادا ەڭبەك ەتىپ جاتقان بەلسەندى جاندار مەن جارانداردى جاسامپازدىققا, بىرلىك پەن تاعاتتىلىققا ۇندەيدى. كوزبوياۋشىلىقتان, ناۋقانشىلىقتان ارىلۋدى ۇيرەتەدى, اسىرەسە جاستاردىڭ وڭ باعىتتا جەتىلۋىنە جول سىلتەيدى. وسى ماقالادان وي ساباقتاپ, مىنا ناقتى ۇسىنىستاردى ورتاعا سالعىمىز كەلەدى:
1) «ابايدىڭ اكادەميالىق ءماتىنى, تەكسى» دەگەن ۇعىمدى قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك. ايتپەسە كەيبىر سوزدەرىن, جەكەلەگەن ۇعىمدارى مەن ويلارىن ءار عالىم ءارتۇرلى ءتۇسىندىرىپ ءجۇر. ءتىپتى كەرەعار دا پىكىرلەر جاس بۋىندى اداستىرۋى مۇمكىن.
2) اباي قالىڭ وقىرمانعا جەتكەن مۇراسى مەن بۇگىنگى كۇن اراسى – عاسىردان استام ۋاقىت. بۇرىنعى وتكەن كوسەمدەردىڭ ءىسى, شەشەندەردىڭ ءسوزى, بيلەردىڭ شەشىمى اباي تالعامىنان ءوتىپ, بىزگە جەتكەنى – اسا زور ولجا. سوندىقتان «از دا بولسا ساز» دەگەندەي, اقىن شىعارمالارىنىڭ مەكتەپكە, جالپى قاۋىمعا, وزگە ءتىلدى اۋديتورياعا ارنالعان ماتىندەرىن (تۇسىنىك-كوممەنتاريىمەن) شىعارۋ قاجەت.
3) پرەزيدەنت «ابايدى – ۇلتتىڭ تەمىرقازىعى» دەدى. ەندەشە ءار سالا ماماندارى اقىن مۇراسىن ءوز سالاسىنىڭ پروبلەمالارىنا نەمەسە سىن-قاتەرىنە ساي زەردەلەۋى ءتيىس.
4) ابايدى العىر بالا, ۇزدىك شاكىرت, ون بەسىندە ويلى ازامات, جيىرماسىندا ءادىل بي, زەرەك اقىن, حالىقشىل دانىشپان, ۇلتتىڭ اقساقال-ابىزى بەينەسىندە انيماتسيا (بۇلدىرشىندەر مەن بالالارعا ارناپ) كەيىپكەرى ەتۋ – ازات قازاق ەلى ونەرى مەن مادەنيەتىنىڭ كەزەك كۇتتىرمەس مىندەتى.
5) زايىرلى قاۋىمنىڭ ءجونى بولەك, قازاقستانداعى مەدرەسە باعدارلاماسىندا, يمام ۋاعىزدارىندا اباي مۇراسى لايىقتى ورنىن الۋى ءتيىس.
6) ابايدىڭ سۋرەتى مەن بەينەسىن بىرىزدەندىرۋ دە – ۋاقىت تالابى. وسى رەتتە ۇلتتىق ءرامىزىمىز سىندى تەڭگەمىزدە (20 تەڭگەلىك) بەينەلەنگەن تانىمال سۋرەتشى اعىمسالى دۇزەلحانوۆتىڭ سۋرەتىن نەگىزگە الۋعا بولار ەدى. بۇل ءساتتى بەينە ميلليونداردىڭ كوزىنە دە, جۇرەگىنە دە ىستىق. ەندى ونى ءتيىستى زاڭدىق ەرەجەمەن بەكىتۋ جاعىن ويلاستىرۋ كەرەك.
7) زامانىندا اباي دا ونەر-ءبىلىمىن پارتيا ىسىنە سالعانى بەلگىلى. ونىڭ ءالى جەتە زەرتتەلمەگەن مۇراسىن زەردەلەۋگە بىزدەگى ساياسي ۇيىمدار دا اتسالىسسا, ونەر, عىلىم سالاسىنداعى ازاماتتاردىڭ تاۋەلسىز ەل الدىنداعى بورىشىن بوتەن ىسپەن, ءدۇدامال ويمەن بىلعاماي, ادال اتقارۋىنا جول اشارى ءسوزسىز.
سوندا عانا وزگەدەن اقىل-ويمەن, ءبىلىم-پاراساتپەن وزۋ مادەنيەتى جەتىلە تۇسەر ەدى.
قازىرگى قوعامدا اباي مۇراسىن وقۋ, قايتا پىسىقتاۋ, زەردەلەۋ جاس بۋىن مەن قالىپتاسقان ازامات ساناسىن سەرپىلتۋگە اسەر ەتەتىنىن ۋاقىتتىڭ ءوزى دالەلدەدى. ەۋروپا ايتاتىن «كلاسسيكا» ۇعىمىنىڭ ءمانى دە وسىندا. ول – قاي زاماندا دا ونەگە جانە پاراسات ولشەمى.
ال پرەزيدەنت نۇسقاعان ءتۇسىندىرۋ مەن ناسيحاتتاۋ ىسىنە بارلىق قوعامدىق ۇيىمدار مەن باق, الەۋمەتتى جەلىلەر كۇش بىرىكتىرسە, «جايلى, جۇمساق كۇشتەردى» ورنىمەن پايدالانساق, ىشتەگى تامىرلارىمىزدى, سىرتتاعى ارىپتەس-دوستارىمىزدى «اباي الەمىنە» تارتا بىلسەك, ەلەۋلى ناتيجەگە قول جەتكىزەر ەدىك. سوندا عانا ارزانقول تەلەونىمدەر مەن راديوحابارلار, جەڭىل-جەلپى جازبالار مەن قاڭقۋ پىكىرلەر وزدىگىنەن ازايىپ, تىيىلارى ءسوزسىز. ويتكەنى ولەڭ ءسوزدىڭ پاتشاسى, قارا ءسوزدىڭ قۇدىرەتى اباي قاشاندا ءبىرتۇتاس حالقىن جاقسىلىققا باستايدى.
دارحان مىڭباي,
ء ماجىلىس دەپۋتاتى
