قوعام • 15 قاڭتار، 2020

كريۆوگۋزدان قاسىمنىڭ دەسى باسىم

159 رەتكورسەتىلدى

بۇل كۇندە كوشە نەمەسە ەلدى مەكەن اتاۋلارىن وزگەرتۋ وتكىردىڭ جۇزىندەي قىلپىلداپ-اق تۇرعان شارۋا بولدى. بىلاي جۇرسەڭ وگىز ءولىپ، بىلاي تارتساڭ ارباڭ سىناتىنداي كورىنگەنمەن، بۇل شارۋانى ءبارىبىر دە بىرجاقتى ەتپەسكە بولمايدى. ءمان-ماعىناسى ۇلتتىق مۇددە كوزقاراسىمەن مۇلدە قابىسپايتىن كەراتاۋلاردان قۇتىلاتىن كەز دە الدەقاشان جەتكەن. ءيا، از-ماز قاراجاتتىڭ شەتى كەرتىلۋى مۇمكىن. بىراق ودان قازىنا ورتايىپ قالماس. بۇل جەردەگى ماسەلە ۇلتتىق سانانىڭ نامىس وتىنان قۋات الىپ، رۋح ەركىندىگىنىڭ ۇشار بيىگىنە كوتەرىلۋىندە جاتسا كەرەك.

كۇنى كەشە، وسى ماقسات جولىندا قاراعاندىداعى «دوستىق ۇيىندە» وبلىس ورتالىعىنداعى كوشەلەردىڭ اتاۋلارىن وزگەرتۋگە بايلانىستى كوپشىلىك تىڭداۋ ۇيىمداستىرىلدى. قوعامدىق ماڭىزى زور شاراعا ادامنىڭ كوپ جينالعانى سونشالىقتى، ولاردىڭ كوبى 400 ورىندىق نەگىزگى زالعا سىيماي، ىشتە بولىپ جاتقان پىكىرتالاستى سىرتتا وتىرىپ ەكراننان تاماشالادى.

كۇن تارتىبىندە كەنشىلەر استاناسىنداعى 10 كوشەنىڭ اتاۋ­ىن اۋىستىرۋ ماسەلەسى تۇردى. ونىڭ ىشىندە قالاداعى باستى كوشەلەردىڭ ءبىرى – اتىشۋلى لەنين كوشەسى دە بار ەدى. سونىمەن قاتار بۇل تىزىمگە پريكانالنايا، كريۆوگۋز، زاششيتنايا، زونالنايا، وليمپيسكايا، ۆولوچاەۆسكايا، كۋۆسكايا، امانجولوۆ، نۇرجانوۆ سىندى كوشەلەر دە كىرگەن بولاتىن.

جيىن بارىسىندا زيالى قاۋىم وكىلدەرى، قوعام بەلسەن­دىلە­رى جانە كوشە اتاۋلارىن وز­گەر­تۋگە قارسى توپتىڭ مۇشەلەرى ءسوز الىپ، پىكىر تالاستىردى. مى­سالى، بەلگىلى اقىن سەرىك اقسۇڭ­قار­ ۇلى، قوعام بەلسەندىلەرى ايتقوجا فازىل مەن جەكسەن ءابدىراح­مانوۆ، تاريحشى زاۋرەش ساقتاعانوۆا وزگەرىستەردىڭ ۋاقىتى جەت­كەنىن، بۇل ىستە ەندى جالتاق­تاۋ­دىڭ ەش قاجەتى جوقتى­عىن ارگى-بەرگى تاريحتان مىسال­دار كەلتىرە وتىرىپ، كوپشىلىكتىڭ كوكەيىندەگىنى تاپ باسىپ ايتتى.

وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ دە وزگەر­تۋدى جاقتاپ، ءۇن قوسقانىن ايتا كەتكەن ءلازىم. مىسالى، قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جانىن­داعى «جاڭعىرۋ جولى» جاستار قوز­عالىسىنىڭ بەلسەندى مۇشەسى ەليزاۆەتا سەدىشەۆا مەن «دا­كيا» رۋمىن مادەنيەتى قوعامى» قوعامدىق بىرلەستىگى جاستار قاناتىنىڭ جەتەكشىسى الەكساندر ۋرماشوۆ قوعام بەلسەندىلەرىنىڭ باستاماسىن سانالى تۇردە قول­دايتىندىقتارىن ءبىلدىردى.

پىكىرتالاس كەزىندە «كوشە اتاۋلارىن اۋىستىرۋعا قىرۋار اقشا جۇمساعانشا، سول قارجىنى قالانىڭ كەم-كەتىگىن تۇزەۋگە جۇمساسا بولماس پا ەدى؟» دەگەن سىڭايداعى قارسى پىكىر ايت­قان­دار دا بولدى. مۇنداي پىكىر يە­لەرىنە قاراتا بەلگىلى كاسىپكەر، «ناتيجە» ءسۇت كومپانياسىنىڭ باسشىسى ەرلان ءاشىم اتاۋلاردى اۋىستىرۋعا كەتەتىن شىعىن­نىڭ ءبارىن ءوزى باسقاراتىن كاسىپ­ورىننىڭ كوتەرىپ الۋعا دايىن ەكەنىن مالىمدەدى.

سون­داي-اق توپ ىشىنەن الەۋمەتتىك جەلىدە جۇرگىزىلگەن ساۋالنامادا كوشە اتاۋ­لارىن وزگەرتۋگە قارسى بولعاندار دا بار ەكەنىن ايتتى. بۇعان جيىن­­دى جۇرگىزىپ وتىرعان قالالىق ءماس­ل­ي­حاتتىڭ حاتشىسى قۇدايبەرگەن بەك­سۇل­تانوۆ بىلاي دەپ كەسىمدى جاۋا­بىن بەردى: «عالامتورداعى ساۋال­ناماعا قاتىسقان ادامداردىڭ كىم ەكەنىن ءبىز بىلمەيمىز. مۇمكىن ولار باسقا مەملەكەتتىڭ ازاماتتارى شى­عار؟ بالكىم، فەيك-اككاۋنت بولار؟ سون­دىقتان ول ەسەپكە الىنبايدى».

سونىمەن، قوعامدىق تىڭداۋعا جيىل­عان قاراعاندىلىقتار وزگەرىس­تەردى قولداپ، لەنين كوشەسىنىڭ – اباي قۇنانباي ۇلى، پريكانالنايا كوشەسىنىڭ – سارىارقا، كريۆوگۋز كوشەسىنىڭ – قاسىم امانجولوۆ، زاششيتنايا كوشەسىنىڭ – گريگوري پوتانين، زونالنايا كوشەسىنىڭ – الەكساندر زاتاەۆيچ، وليمپيسكايا كوشەسىنىڭ – نارمانبەت تولەپوۆ، ۆولوچاەۆسكايا كوشەسىنىڭ – كامالي دۇيسەمبەكوۆ، كۋۆسكايا كوشەسىنىڭ – قازىبەك نۇرجانوۆ، امانجولوۆ كوشەسىنىڭ – بالقانتاۋ جانە نۇرجانوۆ كوشەسىنىڭ مەرەي كوشەسى بولىپ اۋىس­تىرىلۋىنا ءبىراۋىزدان داۋىس بەردى.

كوپشىلىك تىڭداۋدى جۇرگىزۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن مويىنىنا العان  قۇدايبەرگەن بەكسۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا، ءتارتىپ بويىنشا جيىن حاتتاماسى قالالىق ءماسليحاتتىڭ كەزەكتەن تىس سەسسياسىندا قارالعاننان كەيىن بارىپ ءتيىستى شەشىم قابىلدانۋى كەرەك ەكەن. ودان ءارى ول شەشىم قاراعاندى وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ سەسسياسى مەن وبلىستىق ونوماستيكا كوميسسياسىندا بەكىتىلۋى ءتيىس. بەكىتىلگەن شەشىم رەسپۋبليكالىق ونوماستيكا كوميسسياسىنىڭ قاراۋىنا جىبەرىلىپ، ول جاقتان كەلىسىم بەرىلگەن جاعدايدا، قورىتىندى قۇجات باق-تاردا جاريا­لانادى. ياعني، مۇنىڭ بارىنە ۋاقىت كەرەك بولادى. قالالىق ءماسليحاتتىڭ حاتشىسى قانشا ۋاقىت قاجەت بولاتىنىن ناقتى ايتا الماسا دا، بۇل ۇدەرىستىڭ مامىر ايىنا دەيىن سوزىلۋى بەك مۇمكىن ەكەنىن ەسكە سالدى.

جاسىراتىنى جوق، وسى باستاماعا بايلانىستى الەۋمەتتىك جەلىلەردى الاتايداي بۇلدىرگىسى كەلگەندەر دە بولدى. بۇلاردىڭ كەلمەسكە كەتكەن كوممۋنيستىك كەزەڭنىڭ كۇن كوسەمىن شىر-پىر بولىپ قورعاعانىن تاريحقا دەگەن وزدەرىنشە قۇرمەتى عوي دەپ قابىل­داعان كۇننىڭ وزىندە «پري­كانالنايا»، «زونالنايا» دەگەن ءمان-ماعىنادان ماقرۇم اتاۋلاردىڭ قازاقى­لانعانى ءۇشىن  دە ەرتوقىمىن باۋىرىنا الا تۋلاعان قىلىقتارى ەرىكسىز قايران قالدىردى...  دەگەنمەن، بۇل ساناتتاعى جەرلەستەرىمىزدىڭ داۋرەنى وتكەن امبيتسيادان ءبىرجولاتا ارىلىپ، كوپشىلىكتىڭ پىكىرىمەن ەرتە مە، كەش پە، ءتۇبى ساناسارىنا سەنىم بىلدىرگىمىز-اق كەلەدى. بۇل دەگەنىڭىز، ەڭ الدىمەن ورتاق شاڭىراق استىنداعى توننىڭ ىشكى باۋىنداي تاتۋ-ءتاتتى تۇرىپ جاتقان قازاقستاندىقتار بولا­شاعىنىڭ جارقىن بولماعى ءۇشىن كەرەك دۇنيە. «ىرىس الدى – ىنتىماق» دەپ حالقىمىز تەگىن ايتپاعان عوي!

بۇل كۇنى «دوستىق ۇيىنەن» شىق­قان قانداستارىمىزدىڭ قۋانى­شىندا شەك بولمادى. ەڭسەسى تىك­تەلىپ، رۋحى كوتەرىلگەن جۇرت بوركىن اسپانعا اتىپ، ءبىر-ءبىرىن قۇتتىقتاپ جاتتى. دەسە دە، كوپتىڭ كوكەيىندە قاراعاندى قالا­سىنداعى وكتيابر اۋدانىن الاش­تىڭ كوسەمى ءاليحان بوكەيحاننىڭ اتى­مەن اتالار كۇندى كورسەك دەگەن ارزۋ  ارماننىڭ دا جاتقانى انىق ەدى.

 

قاراعاندى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار