ساياسات • 14 قاڭتار، 2020

ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ بەس باعىتى

21 رەت كورسەتىلدى

نۇر-سۇلتان قالاسىندا «قا­زاق­ستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى» زتب-نىڭ كونفەرەن­تسياسى ءوتتى. وندا اتالعان قۇرى­لىمنىڭ وتكەن جىلعى جۇمىسى قورىتىندىلانىپ، الداعى ماقساتتارى ايقىن­دالدى.

كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا پرە­زيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ماۋلەن اشىم­باەۆ پەن اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ قا­تىستى.

– ازاماتتىق اليانس – ۋاقىت سىنىنان وتكەن، ەل دامۋىنىڭ جاۋاپتى كەزەڭدەرىندە ءوزىنىڭ سىندارلى ۇستانىمىن تانىتقان مەملەكەتتىڭ كونسترۋكتيۆتى سەرىكتەسى رەتىندە ۇل­كەن ءىس-شارالاردىڭ باسىندا جۇر­گەن قوعامدىق ۇيىم. ەل دامۋىنا، قوعام مەن بيلىكتىڭ اراسىندا اشىق ديا­لوگتىڭ ورنىعۋىنا، ءارتۇرلى الەۋ­مەتتىك ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىنە ازا­ماتتىق اليانس جانە وسى ۇيىمعا كىرىپ وتىرعان مەملەكەتتىك ەمەس قۇرى­لىمدار ۇلكەن ۇلەسىن قوسۋدا. سوڭعى بىرنەشە جىلدىڭ ىشىندە ازاماتتىق اليانستىڭ جۇمىسىندا تىڭ ۇردىستەر بار ەكەنىن كورىپ وتىرمىز. ءارى قاراي دا ءبىز ازاماتتىق اليانسپەن، وعان كىرەتىن ۇيىمدارمەن كونسترۋكتيۆتى تۇردە جۇمىس ىستەۋگە، بىرىگىپ ۇلكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا دايىنبىز، – دەدى م.اشىمباەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، ەل دامۋىندا جاڭا كەزەڭ باستالدى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلكەن ماق­­ساتتار قويىپ وتىر. ەلباسى سايا­ساتىنىڭ ساباقتاستىعىن قامتاماسىز ەتىپ، مەملەكەتتى جاڭا بەلەستەرگە كوتەرۋگە ارنالعان جۇمىستار جۇر­گىزى­لىپ جاتىر. بۇل جۇمىستار ازا­مات­ت­ىق قوعامنىڭ قاتىسۋىنسىز دۇ­رىس جۇزەگە اسىرىلمايدى. سون­دىقتان پرەزيدەنت اكىمشىلىگى قوعام­دىق، مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىمدار­مەن قا­تى­ناستاردى ءارى قاراي جان­دان­­دىرۋعا، جاڭا ساتىعا شىعارۋعا مۇددەلى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساي­لاۋالدى باعدارلاماسى، تىڭ باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋ جۇمىس­تارى قارقىندى جۇرۋدە. جۇزەگە اسىپ جات­قان باعدارلامالاردىڭ كوپشىلىگى وڭ باعالانىپ، قازاقستاندىقتاردىڭ قولداۋىنا يە بولىپ وتىر. جۇر­گى­زىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى – قوعامدىق ديالوگتى جانداندىرۋ جانە «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇ­جى­رىمداماسىن ىسكە اسىرۋ. بۇل باعىت­تار بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار ات­قارىلۋدا. ماسەلەن پرەزيدەنت ۇلت­تىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ ەكىن­شى وتىرىسىندا اتالعان كەڭەس مۇشە­لەرىنىڭ ۇسىنىستارى نەگىزىندە ازىرلەن­گەن رەفورمالاردى ەلگە جاريالادى.

– مەملەكەتتىك ورگاندار جۇ­مىسىنىڭ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­دار­مەن بايلانىسىنداعى اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا دا جۇ­مىس جۇرگىزىلۋدە. بيلىك قوعامنىڭ سۇ­را­نىسىنا، قانداي دا ءبىر ماڭىزدى ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابۋعا قاتىس­تى جەدەل ارەكەت ەتۋدە. ياعني بۇعان دە­يىن ايتىپ وتكەنىمىزدەي، ەلىمىز دامۋ­­دىڭ ماڭىزدى ساتىسىندا تۇر. ەكو­­نو­ميكانى، كاسىپكەرلىكتى ءتيىمدى دام­ى­تۋ، اۋىل شارۋاشىلىعىن اياققا نىق تۇر­عىزۋ، مەملەكەت ءومىرىنىڭ بارلىق سال­اسىنا يننوۆاتسيا يگىلىگىن، اتاۋلى الەۋ­مەتتىك كومەكتىڭ جاڭا فورما­تىن ەن­گىزۋ، مىندەتتى الۋەمەتتىك ساق­­تان­دى­رۋدى ەنگىزۋگە بايلانىس­تى جاڭا باعدار­لاما ازىرلەۋ تۇر­عى­سىن­دا جۇمىس­تار جۇرگىزىلۋدە. ساياسي سالادا دا بىر­قاتار وزگەرىس بار، – دەدى م.اشىمباەۆ.

م.اشىمباەۆ اتالعان جۇمىستاردى اتقارۋ بارىسىندا ازاماتتىق اليانس پەن وعان كىرەتىن ۇيىمدار تاراپىنان ءوزارا ارەكەتتەستىك جانە قولداۋ بولارىنا سەنىم ءبىلدىرىپ، وسى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ باسىم 5 باعىتىن العا تارتتى. ءوزارا ءىس-قيمىل ءبىر جا­عى­نان پرەزيدەنت اكىمشىلىگى، مەم­لە­كەت­تىك ورگاندار، اقپارات جانە قوعام­دىق دامۋ مينيسترلىگى جانە كەلەسى جاعىنان ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­دار اراسىندا جۇرگىزىلەتىن بولادى.

«بىرىنشىدەن، مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ تاپسىرماسى نەگىزىندە قوعام­دىق سۇرانىسقا جاۋاپ رەتىندە ءتۇرلى قىلمىستارعا قاتىستى جاۋاپ­كەر­شىلىكتى كۇشەيتۋگە، قوعامداعى قان­داي دا ءبىر ماڭىزدى ماسەلەلەردى شە­شۋگە باعىتتالعان بىرنەشە زاڭ قا­بىل­داندى. وسىنداي جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تابادى. ازاماتتىق اليانس وسى جانە وزگە دە زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋ كەزىندە بەلسەندىلىك تانىتقانى ماڭىزدى. بۇگىندە وسى زاڭنامالىق وزگەرىستەردى، ونىڭ مەملەكەتكە، حا­لىق­قا بەرەر پايداسىن تۇرعىندارعا ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى دا ماڭىزدى بولىپ وتىر. ياعني، دۇرىس جولعا قويىلعان اقپاراتتاندىرۋ جۇمىسى قاجەت. بۇگىندە بۇل جۇمىستى اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى وزگە دە مەملەكەتتىك ورگاندارمەن، اكىم­دىك­تەرمەن بىرلەسە وتىرىپ جۇزەگە اسى­رۋدا. سوندىقتان ازاماتتىق اليانس­تىڭ حالىققا ءتۇسىندىرۋ، اقپا­را­تتاندىرۋ جۇمىستارىنا بەل­سەن­دى ارالاسقانى ماڭىزدى.

ەكىنشىدەن، مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا ءوزارا ارىپتەستىكتى نىعايتۋ كوزدەلۋدە. بۇل رەتتە قوعام­دىق ديالوگ ورناتۋ ماڭىزدى بولماق. بيلىك پەن قوعام اراسىندا تۇراقتى، جۇيەلى قاتىناس ورناتۋ كوزدەلۋدە. سوندىقتان بۇل جۇمىستى ىسكە اسىرۋ كەزىندە ازاماتتىق قوعام دا قاراپ قالماۋى ءتيىس.

ۇشىنشىدەن، وسى كۇنگى وزەكتى ماسەلە – وتانداستارىمىز اراسىندا ازاماتتىق-قۇقىقتىق مادەنيەتتى قالىپ­تاستىرۋ. قۇقىقتىق مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋدا بارلىق قاتىناس زاڭ ارقىلى رەتتەلگەنى ءجون. پرەمەر-مينيستر دە، مينيستر دە، اكىم دە، مەملەكەتتىك قىزمەتكەر دە، شەنەۋنىك تە، ازاماتتىق بەلسەندىلەر دە، سايا­سي پارتيالار دا، ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­دار دا زاڭ اياسىندا جۇمىس ىس­تەيدى. ەشكىم دە زاڭنان جوعارى تۇر­عان جوق. سوندىقتان وسىنداي قۇ­قىق­تىق مادەنيەتتى تۇرعىندار ارا­سىندا قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى. ازاماتتىق اليانستىڭ بۇل باعىتتاعى الەۋەتى جوعارى. ءتيىستى مەم­لەكەتتىك ورگانداردىڭ كومەگىنە جۇگى­نە وتىرىپ، وسى جۇمىستى ازا­مات­تىق اليانستىڭ قولعا الۋىنا بولادى.

تورتىنشىدەن، مەملەكەت باسشىسى 2020 جىلدى – ۆولونتەر جىلى دەپ جاريالادى. سوندىقتان ۇكى­مەت­تىك ەمەس ۇيىمدار، قوعامدىق ۇيىمدار بيىلعا بەلگىلەنگەن ءىس-شارالاردا بەلسەندىلىك تانىتقانى ماڭىزدى. ۆولونتەر جىلى – باتىستا قالىپتاسقان ۇردىسكە ءۇن قوسۋ ەمەس. ۇلتتىق داستۇرىمىزدە، ۇلتتىق كودىمىزدا ەت-جاقىندارىمىزعا، باسىنا قيىن ءىس تۇسكەن ازاماتتارعا قول ۇشىن سوزۋ، قايىرىمدىلىق تانىتۋ قاعيداسى بار. حالقىمىزدىڭ دۇنيەتانىمى، ۇلتتىق كوزقاراسى وسىعان نەگىزدەلگەن. جاڭا جۇيەلىك قۇندىلىقتار قاتارىنا ۆولونتەر ءىسىن دە قوسىپ، ونى يگى ادەتكە اينالدىرۋعا بولار ەدى. ۆولونتەر ىسىنە قاتىستى مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان دا ماڭىزدى باستامالار كوتەرىلەدى. بۇل ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدا ازا­ماتتىق اليانس مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن نەگىزگى سەرىكتەس بولا الادى.

بەسىنشىدەن، بيلىككە قاشان دا جاقسى ۇسىنىستار، يدەيالار قاجەت. بۇل رەتتە ازاماتتىق اليانس ەكونوميكا، الەۋمەت، ساياسات سالالارىنا قاتىستى تىڭ باستامالاردىڭ، يدەيالاردىڭ ورتالىعى بولا الادى. قوعامدىق پىكىرلەردى، ۇتىمدى ۇسىنىستاردى ساراپتاپ، پرەزيدەنت اكىم­شىلىگىنە، مەملەكەتتىك ورگان­دارعا جولداۋىنا بولادى. بۇل ۇسى­نىس­تاردى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلەدى» دەپ اتاپ كورسەتتى پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باس­شىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى.

ءوز كەزەگىندە، كون­فە­­رەن­تسياعا قا­تىسۋشىلار دا م.اشىم­­باەۆقا بىر­­قاتار ساۋال جول­دادى. تۇسىن­گەنى­­مىزدەي، ەلىمىز­دىڭ تۇك­پىر-تۇك­پىرىنەن باس قوسقان قاتىسۋ­شى­لار­دى الاڭداتىپ وتىرعان – ازامات­تىق اليانستىڭ فيليالدارىنا عي­مارات، باس قوساتىن، تۇرعىن­داردى قا­بىل­­دايتىن ورىننىڭ بولماۋى. ولار ءتۇرلى نىسانداردى جالعا الۋعا ءماج­بۇر. ۇكىمەت تاراپىنان بولى­نەتىن قارا­جاتتىڭ ءبىر بولىگى دە سوعان جۇم­سا­لا­دى ەكەن. ولار ازا­ماتتىق اليانس­تىڭ في­ليالدارىن ەلىمىزدەگى دوستىق ۇي­لەرىنە ورنالاستىرۋدى ۇسىنىپ وتىر.

– الداعى جىل – ازاماتتىق قو­عام­نىڭ دامۋ جىلى بولادى. مەن ونى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت تو­قاەۆ­تىڭ قازاقستان حالقىنا جول­داۋى­مەن ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ ەكىنشى وتىرىسىندا كوتەرىل­گەن ماسە­لەلەرگە قاراپ ايتىپ وتىر­مىن. سوندىقتان ازاماتتىق قوعام­نىڭ دامۋ بارىسى بارىنشا جەدەل جۇرۋى­نە بارىمىزدى سالۋعا تىرىسا­مىز. ول ءوز كەزەگىندە تۇرعىندار ءۇشىن دە، ازاماتتىق قوعام ءۇشىن دە، تۇتاس ەلگە دە پايدالى، – دەدى «قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى» زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگىنىڭ پرەزيدەنتى اسىلبەك قوجاحمەتوۆ.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلەنگەن ەرلىك

ايماقتار • بۇگىن، 13:22

ۇقساس جاڭالىقتار