اباي – ءبىزدىڭ ۇلتتىعىمىزدىڭ, مەملەكەتتىگىمىزدىڭ, رۋحانياتىمىزدىڭ, مادەنيەتىمىزدىڭ ۇلگىسى. اباي دەگەندە, ەڭ اۋەلى ۇلتتىق بولمىسىمىز ەسكە تۇسەرى زاڭدى. ال ۇلتتىق مۇرالارىمىزدىڭ زاماناۋي جاڭاشىل ۇردىستەرمەن ساباقتاستىق تابۋى ءبىزدىڭ ۇلتتىق مەملەكەت رەتىندە تامىرىمىزدىڭ تەرەڭ, بۇتاعىمىزدىڭ بيىك بولۋىنا كەپىل. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, پرەزيدەنتىمىز ءوز ماقالاسىندا اتاپ كورسەتكەندەي, ابايدى اينالىپ وتە المايتىنىمىز انىق.
ابايدىڭ ولەڭدەرى مەن قارا سوزدەرىندەگى تەرەڭ فيلوسوفيالىق پايىمدار مەن تولعامدار حالىقتىڭ بولاشاعى مەن كەمەلدەنۋىن, الەمدىك دەڭگەيدە تەرەزەسى تەڭ ەل بولۋىن كوكسەگەن ۇلى ماقساتتان تۋىنداعان.
ونەر مەن عىلىم, ءبىلىم – حالىقتى بيىككە الىپ شىعار بىردەن-ءبىر سارا جول ەكەنىن سانامىزعا سىڭىرگەن اباي سوزدەرى پرەزيدەنتىمىز ق.توقاەۆتىڭ ماقالاسىندا كەڭىنەن تالقىلانىپ, جاڭا ويلارعا باستايدى.
ءبىرىنشى: «ۇلتتىق بولمىستىڭ ۇلگىسى» تاراۋشاسىندا, پرەزيدەنتىمىز ابايدىڭ «عىلىم تاپپاي ماقتانبا», «پايدا ويلاما» ويلارىن: «بۇل تۇجىرىمدار قازىر دە اسا وزەكتى. ءتىپتى بۇرىنعىدان دا زور ماڭىزعا يە بولىپ وتىر. سەبەبى ءححى عاسىرداعى عىلىمنىڭ ماقساتى بيىككە ۇمتىلۋ, الىسقا قۇلاش سەرمەۋ ەكەنىن كورىپ وتىرمىز» دەپ, اقىن شىعارماشىلىعىمەن ساباقتاستىرۋى جالپى ۇلتىمىزدىڭ ىلگەرى دامۋىنداعى عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ ماڭىزىنا ءمان اۋدارتىپ, وزەكتىلىگىن تەرەڭدەتە تۇسەدى. وسى ورايدا اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ ءوي ءورىسى تۇرعىسىنان قاراۋى, بۇگىندە وزەكتى ماسەلەلەرگە اينالعان ءبىلىم بەرۋ, ءتىل پروبلەماسى, ينتەللەكتۋالدى ۇلت, ۇلتتىق پاتريوتيزم قالىپتاستىرۋدا باستاپقى مىندەتتەر اتقاراتىنىن دايەكتەپ بەرگەن. ۇلت بولۋىمىز تەك اقىن شىعارماشىلىعىن دارىپتەۋ ارقىلى عانا ەمەس, ونى ۇلت دامۋىنىڭ وزەگىنە اينالدىرۋ ارقىلى جۇزەگە اساتىنىن ارقايسىمىز تەرەڭ ۇعىنۋىمىز كەرەكتىگىنە باسا نازار اۋدارتادى.
ەكىنشى: «مەملەكەت ءىسىنىڭ مۇددەسى» اتتى تاراۋشادا, ادىلەتتى قوعام قۇرۋ يدەياسىنىڭ توڭىرەگىندەگى اقىننىڭ: «كەلەلى كەڭەس جوعالدى, ەل سىبىردى قولعا الدى» دەگەندى بەكەر ايتقان جوق» دەپ, «مەنىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» اتتى تۇجىرىمدامام ءدال وسى ادىلەتتى قوعام يدەياسىن دامىتۋ ماقساتىمەن ۇسىنىلدى. بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى سىندارلى ديالوگ مەملەكەتكە دەگەن سەنىمدى نىعايتا تۇسەدى» دەگەنى, بۇگىندە دە اباي يدەياسىنىڭ جۇزەگە اسىپ, مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ ىلگەرى دامۋىنىڭ كەپىلى رەتىندە ايقىندالادى. بۇگىنگى كۇن, بىزدەن جالاڭ پوپۋليزمدى ەمەس, شىنىندا دا, «اباي ايتقانداي, ارتىق ماقتانعا سالىنۋ, وزگەنى قور, ءوزىمىزدى زور ساناۋ, داۋ قۋ استە جاراسپايدى». ءبىزدىڭ مۇراتىمىز – ەل بىرلىگى, ۇلت ىنتىماعى. ونى بىزگە اباي دانىشپان مۇرات ەتتى. بۇل مۇراتقا ادالدىق, ەلگە دەگەن ادالدىق دەپ تۇسىنگەن ءجون.
ءۇشىنشى: «جاڭا قوعامنىڭ جاناشىرى» تاراۋىندا, پرەزيدەنتىمىز ق.توقاەۆ, ۇلى ويشىلدىڭ «تولىق ادام» كونتسەپتسياسى ءالى دە زەرتتەۋ مەن تەرەڭ زەردەلەۋدى قاجەت ەتەتىنىنە نازار اۋدارتىپ, گۋمانيتارلىق عىلىمدار الدىندا جاڭا مىندەتتەردى قويىپ وتىر دەپ ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. جالپى, وسى عانا ەمەس, ءار تاراۋشاسىندا, ابايدىڭ قارا سوزدەرىمەن ساباقتاستىرا وتىرىپ قاراستىرۋى پرەزيدەنتىمىز ونىڭ شىعارماشىلىعىن قانشالىقتى تەرەڭ جانە جان-جاقتى ءتۇسىنىپ, ءوزىنىڭ كۇندەلىكتى ەل باسقارۋ ىسىندەگى باعدارلىق نەگىزگە الاتىنى بايقالادى. اباي سىناعان قازاق بالاسىنىڭ بويىنداعى مىندەر بۇگىن دە بارشىلىق. بۇل قازاقتىڭ ءمىنى عانا ەمەس, جالپى ادام بالاسىنىڭ ءمىنى دەپ تە ۇعىنۋ كەرەك. وسى ورايدا بۇگىنگى قوعام دامۋىنىڭ نەگىزگى ءمىنى رەتىندە «ماسىلدىق» ورىندى كورسەتىلگەن.
ءتورتىنشى: «الەمدىك مادەنيەتتىڭ تۇلعاسى» اتتى تاراۋشاسىندا پرەزيدەنتىمىز: «ابايدىڭ اقىندىق قۋاتىنىڭ تەرەڭ تامىرىنا ۇڭىلگەن زەرتتەۋشىلەرىمىز ونىڭ قازاق فولكلورىنان, شىعىس پەن باتىستىڭ ءسوز ونەرىنەن, ورىس ادەبيەتىنەن, تاريحي ەڭبەكتەردەن سارقىلماس ءنار العانىن ايتادى» دەۋى, ونىڭ ابايدىڭ ءوزىنىڭ شىعارماشىلىعى عانا ەمەس, وعان بايلانىستى باسقا دا زەرتتەۋشىلەر مەن قالامگەرلەر ەڭبەكتەرىن ءوزىنىڭ وي زەردەسىنەن وتكىزگەنىن اڭعارتادى. اسىرەسە وسى تاراۋشاداعى «كامىل مۇسىلمان» كونتسەپتسياسىن تىلگە تيەك ەتۋى ءدىن سالاسىنداعى ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. وسىنداعى ەلباسىمىز ن.نازارباەۆتىڭ: «اباي – قازاق حالقىنىڭ رۋحاني قازىناسىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان عۇلاما عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ول قازاق حالقىنىڭ ەل بولۋى جولىندا ۇلان-عايىر ەڭبەك ەتكەن داناگەر. اباي – الەمدىك دەڭگەيدەگى ويشىلداردىڭ قاتارىنداعى عاجايىپ تۇلعا» دەگەن ءسوزى اقىننىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى بولمىسىنا بەرگەن ۇلكەن باعا.
ال پرەزيدەنتىمىزدىڭ: «الەمدىك مادەنيەتتە ابايدى قانشالىقتى جوعارى دارەجەدە تانىتا الساق, ۇلتىمىزدىڭ دا مەرەيىن سونشالىقتى اسقاقتاتا تۇسەمىز. بۇگىنگى جاھاندانۋ داۋىرىندە, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار زامانىندا اباي ءسوزى بارشاعا وي سالۋى ءتيىس» دەگەن ويى ۇلكەن مانگە يە. ال «قىتاي لاو-تسزى مەن كونفۋتسي, رەسەي دەگەندە دوستوەۆسكي مەن تولستوي, فرانتسيا دەگەندە ۆولتەر مەن رۋسسو بىردەن ويعا كەلەدى. سول سياقتى شەتەلدىكتەردىڭ ءبارى بىردەي قازاقستان دەگەندە بىردەن ابايدىڭ ەسىمىن اتايتىنداي دارەجەگە جەتۋىمىز كەرەك. وزگە جۇرت «قازاق حالقى – ابايدىڭ حالقى» دەپ بىزگە ءىلتيپات ءبىلدىرىپ وتىرسا, زور مارتەبە بولارى انىق» دەگەن وي تولعامىمەن كەلىسپەۋ قيىن. شىنىندا دا, ابايدى تانىتۋ, ەڭ الدىمەن قازاقتى الەمگە تانىتۋ, ءبىزدىڭ الەمدىك رۋحاني كەڭىستىكتەگى ورنىمىزدى بەلگىلەۋ ىسىمەن پارا-پار ءىس.
بەسىنشى: «تورقالى تويدىڭ تاعىلىمى» اتتى تاراۋشاسىن پرەزيدەنتىمىز: ء«بىز ۇلتتىق سانانى جاڭعىرتامىز جانە باسەكەگە قابىلەتتى ۇلت قالىپتاستىرامىز دەسەك, ابايدىڭ شىعارمالارىن مۇقيات وقۋىمىز كەرەك. ونىڭ قوعامداعى ءتۇرلى ۇدەرىستەرگە قاتىستى كوزقاراسى بۇگىنگى قازاقستان ءۇشىن اسا پايدالى. ءوز زامانىنىڭ عانا ەمەس, قازىرگى قوعامنىڭ دا بەينەسىن تانىتقان اباي – ەلدىك مۇراتتىڭ اينىماس تەمىرقازىعى» دەگەن ويىمەن باستاۋى اباي شىعارماشىلىعى مەن تۇلعاسى ۇلتىمىز ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزعا يە ەكەنىن دارىپتەي وتىرىپ, بيىك ورەسىن انىق كورسەتەدى. وسى تاراۋشادا ايتىلعان اباي قۇنانباي ۇلى 175 جىلدىعىن تويلاۋ اياسىندا ءوتۋى جوسپارلانعان 500 شارا, ونىڭ ىشىندە يۋنەسكو-مەن بىرلەسىپ وتكىزىلەتىن «اباي مۇراسى جانە الەمدىك رۋحانيات» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ەڭ باستى شاراعا اينالارى ءسوزسىز.
سونىمەن قاتار نۇر-سۇلتان قالاسىندا «اباي جانە رۋحاني جاڭعىرۋ ماسەلەلەرى» دەگەن تاقىرىپتاعى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا دا بۇگىنگى بۋىننىڭ اباي شىعارماشىلىعى مەن تۇلعاسىن قالاي تانىپ, ونى كەلەر ۇرپاققا قالاي امانات ەتۋ ماسەلەلەرىنىڭ شەشۋ جولدارىن ايقىنداپ بەرەتىن كەلەلى جيىن بولاتىنى ەش كۇمان تۋعىزبايدى.
پرەزيدەنتىمىزدىڭ اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعى تويلانۋى جارلىعىنىڭ اياسىنداعى جوسپاردا «اباي اكادەمياسى» قۇرىلۋ مىندەتى قويىلىپ, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى اياسىندا اتالعان عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ قۇرىلۋى وسى باعىتتاعى اتقارىلعان وڭ ىستەردىڭ ءبىرى دەۋگە بولادى.
پرەزيدەنتىمىزدىڭ ماقالاسىندا: « ۇلىلىقتىڭ تويى ۇلت الدىنداعى ۇلى مىندەتتىڭ ۇدەسىنەن شىعۋدىڭ جولىن ىزدەۋگە ۇمتىلدىرۋى ءتيىس. ءار ازامات وسى تويدىڭ الدىندا ەلىمىز, ەلدىگىمىز جونىندە تەرەڭ ويلانسا دەيمىز» دەگەن ءسوزى, وسى تويعا قانداي زەردەلى كوزبەن قارۋ كەرەكتىگىن اڭعارتادى. ال: «اباي مۇراسى – ءبىزدىڭ ۇلت بولىپ بىرلەسۋىمىزگە, ەل بولىپ دامۋىمىزعا جول اشاتىن قاستەرلى قۇندىلىق» دەگەن وي-تۇجىرىمى اباي شىعارماشىلىعى مەن تۇلعاسى ۇلت يدەولوگياسىنىڭ دامۋىنداعى نەگىزگى تەتىكتەرىنىڭ بىرىنە اينالىپ, سول ارقىلى وڭىمىز بەن سولىمىزدى انىق تاني الاتىنىمىز دەپ ءتۇسىنۋىمىز كەرەك.
ەرلان سىدىقوۆ,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, اكادەميك
