ال حالىققا كەرەگى كەز كەلگەن ۇشقان ۇشاقتىڭ قاۋىپسىزدىگى. الايدا, قازاقستاندا تاۋەلسىزدىك العالى بەرى قۇلاعان ۇشاقتار سانى دا (تىكۇشاق تا بار) از ەمەس. ءتىپتى بۇل ۇيرەنشىكتى جاعدايعا اينالىپ بارا جاتقانداي كورىنەدى. ويتكەنى كەنەتتەن ءبىر ۇشاق, نە تىكۇشاق اپاتقا ۇشىرايدى. ەل شۋ ەتە قالادى, بيلىك اڭ-تاڭ بولادى. ءسويتىپ «نەلىكتەن مۇنداي سۇمدىق وقيعا ورىن الدى, ەندى مۇنداي جاعداي قايتالانباۋى ءتيىس» دەگەن نۇسقاۋ جوعارىدان باستالىپ, تومەندە ءبىراز تەكسەرىس ابىگەرىن تۋعىزادى. سونىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن جايدىڭ بەتى دە اشىلادى. ايتسەدە تەكسەرىس توقتاپ, باقىلاۋ سەيىلە باستاعاندا «باياعى جارتاس – سول جارتاس» كۇيىنە كوشەدى...
ۇشاق اپاتتارىنىڭ ءارىسىن ايتپاعاندا, سوناۋ 1996 جىلدىڭ كۇزىندە Saudi Arabian Airlines كومپانياسىنا تيەسىلى SVA763 (Boeing) ۇشاعى دەليدەن ساۋد ارابياسىنا ۇشىپ كەلە جاتقاندا ونىڭ ىشىندە 289 جولاۋشى بولدى. ال سول كەزدە KZA1907 (يل-76) ۇشاعى شىمكەنتتەن دەليگە قاراي بەت العان-دى. ونىڭ بورتىندا 60 ادام بولدى. وسى KZA1907 ۇشاعى «بوينگكە» قارسى كەلە جاتقاندىقتان, ديسپەتچەر يل-76-عا باعىتتى وزگەرتۋ كەرەكتىگىن حابارلايدى. بىراق پيلوتتار اعىلشىن ءتىلىن ناشار بىلگەندىكتەن «بوينگتەن» 300 مەتر الىستاۋدىڭ ورنىنا SVA763 ۇشاعىنىڭ جولاعىنا تۇسە باستايدى. سول قاتەلىكتىڭ سالدارىنان اتالعان قوس ۇشاق 4109 مەتر بيىكتىكتە سوقتىعىسىپ, اپاتتان 349 ادام قازا بولدى. ال 2012 جىلى 25 جەلتوقسان كۇنى استانا قالاسىنان (قازىر نۇر-سۇلتان) شىمكەنتكە ۇشقان ان-72 ۇشاعى شىمكەنت اۋەجايىنا 20 شاقىرىم قالعاندا اپاتقا ۇشىرادى. بورتتاعى بارلىق 27 ادام (7 ەكيپاج مۇشەسى, 20 جولاۋشى) قازا تاپتى. بۇدان كەيىن 2013 جىلى SCAT كومپانياسىنا تيەسىلى Bombardier CRJ-200 ۇشاعى الماتى وبلىسىنداعى قىزىلتۋ ەلدى مەكەنىنە قۇلادى. ونداعى 21 ادامنىڭ (5 ەكيپاج مۇشەسى, 16 جولاۋشى) بارلىعى مەرت بولدى. اپاتقا اۋا-رايى مەن ەكيپاجدىڭ قاتەلىگى سەبەپ بولدى دەگەن قورىتىندى جاسالدى. 2015 جىلى 20 قاڭتاردا جامبىل وبلىسىنداعى «شاتىركول» كەن ورنىندا ان-2 ۇشاعى اپاتقا ۇشىراپ, ىشىندەگى «قازاقمىس» كومپانياسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءبارى قازا تاپتى. 2016 جىلى UP-MD 600-N تىكۇشاعى 27 قاڭتاردا الماتى وبلىسىندا قۇلاپ, بىرنەشە ادام وپات بولدى. تىكۇشاقتىڭ قۇلاۋىنا قولايسىز اۋا رايى سەبەپ بولعان كورىنەدى. سول سياقتى 2016 جىلى 27 ماۋسىمدا الماتى وبلىسىنداعى بەرەكە ەلدى مەكەنىنە ان-2 ۇشاعى اپاتتى جاعدايدا قوندى. ءبىر ادام قازا بولدى. بۇل ۇشاق «تامشىبۇلاق» جشس-نا تيەسىلى ەكەن. 2017 جىلى اقپاندا شىعىس قازاقستان وبلىسىندا س-341 تىكۇشاعى قۇلادى. ۇشقىش قازا بولعان. كوپ ۋاقىت وتپەي جاتىپ, 10 تامىز كۇنى ازاماتتىق اۆياتسيا اكادەمياسىنا تيەسىلى تecnam-P 2002 ۇشاعى وقۋ-جاتتىعۋ كەزىندە قۇلادى. ەكى ادام وپات بولدى. ال وتكەن جىلى 27 جەلتوقساندا الماتى قالاسىنان نۇر-سۇلتان قالاسىنا قاتىنايتىن بەك ەير اۋە كومپانياسىنىڭ 2100-رەيسى اپاتقا ۇشىرادى. ونىڭ ىشىندە 95 جولاۋشى 5 ەكيپاج مۇشەسى بولدى. اپات سالدارىنان 12 ادام قازا بولدى.
وسىلايشا ەڭ سەنىمدى كولىك قۇرالى دەگەن ۇشاقتاردىڭ ۇشۋ قاۋىپسىزدىگىنە الاڭداۋشىلىق تۋىپ وتىر. ويتكەنى ۇشاقتىڭ زاۋىتتان شىعارىلعان ۋاقىتى ەسكىرمەسە, ۋاقىتىلى تەحنيكالىق تەكسەرىستەن ءوتىپ تۇرسا, ۇشقىشتار دايارلىعى تالاپقا ساي بولسا, تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەر ماماندىقتارىنا ساي قىزمەت ىستەسە – كەز كەلگەن بولۋى ىقتيمال كەلەڭسىزدىكتىڭ الدى الىنادى.
جالپى, مامانداردىڭ ايتۋىنشا, الدىن الا ءتيىستى بارلىق تەحنيكالىق دايىندىقتان وتكەن ۇشاقتا كەنەتتەن اقاۋ تۋمايدى ەكەن. اقاۋ بىرتىندەپ پايدا بولا باستايدى. سوندىقتان ونىڭ الدىن الۋ مۇقيات ەسكەرىلەدى. جەردەگى ديسپەتچەرلەردىڭ قىراعىلىعى مەن دايىندىقتان وتكەن ۇشاقتىڭ ۇشۋ بارىسى جانە پيلوتتاردىڭ تاجىريبەسى مەن جوعارى بىلىكتىلىگى ۇشتاسقاندا عانا جولاۋشىلار قاۋىپسىزدىگى تولىقتاي ساقتالادى, دەيدى ماماندار. دەمەك, اۋە كەمەلەرى اپاتتارىنىڭ ءجيى بولۋى بىزدە كەيبىر جاعدايلاردا جوعارىدا ايتىلعان اسا قاجەتتى ماسەلەلەر ەسكەرىلە بەرمەيتىنىن كورسەتسە كەرەك. سوندىقتان حالىق كوبىنە اۋە جولدارىنداعى قايعىلى اپاتتاردىڭ ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا ءجيى بولۋى جاۋاپسىزدىقتان, سالعىرتتىقتان تۋىنداپ وتىر دەپ تۇسىنەدى. شىن مانىندە بۇل پايىم شىندىقتان الىس ەمەس.
قورىتا ايتقاندا, كوپتىڭ كوكەيىن تەسكەن ماسەلەگە قاتىستى سۇراقتار كوپ. بۇل ساۋالدارعا شىعارىپ سالما, جالتارما ەمەس, ناقتى جاۋاپ بەرىلۋى ءتيىس. شىنايى بەرىلگەن جاۋاپ حالىقتىڭ ۇرەيىن باسىپ قانا قويمايدى, ول سالاداعى تۇيتكىلدەردى انىقتاپ, ونىڭ شەشىمىن تابۋعا جول اشادى. قالاي دەسەك تە, ازاماتتارىمىز ۇشاققا مىنگەندە «ۇشارىمىزدى جەل, قونارىمىزدى ساي بىلەدى» دەپ, مەجەلى جەرىنە جەتكەنشە ۇرەيلەنىپ وتىرماۋى ءتيىس. سول ءۇشىن اپاتتىڭ قايتالانباۋىنا دەن قويۋ كەرەك-اق.
