الەمدەگى ەڭ كەڭ تاراعان تابيعي ەم, مىڭ ءبىر اۋرۋعا شيپا – بال اراسىنىڭ ونىمدەرى. ادەتتە بالدىڭ پايدالى ەكەنىن, بال اراسىمەن دە ەم جاسالاتىنىن بىلەمىز. بىراق سوعان ءمان بەرە بەرمەيتىنىمىز انىق. سوڭعى ونجىلدىقتا بۇكىل الەمدە اپيتەراپياعا, اراعا شاقتىرىپ ەمدەۋ, بال اراسىنىڭ ونىمدەرىمەن ەمدەلۋگە, بالمەن, پروپوليس (ارا جەلىمى), ارا ۋى, ءسۇتى, گۇل توزاڭى, بيولوگيالىق بەلسەندى زاتتارى بار جانە ەمدىك اسەرى وتە كۇشتى ونى مەديتسينادا پايدالانۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىق ارتا ءتۇستى. ەجەلگى ءۇندىستاندا بال مەن ارا ءسۇتىن جاستىق پەن دەنساۋلىق ەليكسيرى دەپ اتاعان. ال قىتايدا 3000 جىلدان بەرى ۇزدىكسىز قولدانىلىپ كەلگەن بۇل ەمدىك ءتاسىل XX عاسىردا ءسال باسەڭدەگەنىمەن, بۇگىندە قايتا جاندانا باستادى. جاپونيا, اقش, گەرمانيا, فرانتسيادا اپيتەراپيا كەڭىنەن قولدانىلادى. ال بىزدە بۇل جاعداي قالاي نەمەسە بال اراسىنىڭ ونىمدەرىمەن ەمدەلۋدىڭ قانداي كەرەمەتتەرى بار دەگەن ساۋالمەن كوپ جىلدان بەرى س ۇلىكپەن ەمدەپ, ەندى بال اراسىنىڭ ونىمدەرى ارقىلى اۋىر كەسەلدەردى جەڭىپ شىعۋعا بولاتىنىنا كوز جەتكىزە باستاعان جوعارى دارەجەلى دارىگەر رۇستەم يساەۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
(مۇحاممەد (س.ع.س.), راببىڭ اراعا: «تاۋلاردان, اعاشتاردان جانە لاپاستاردان ۇيالار جاساپ ال!», – دەپ نۇسقادى (جاراتىلىس قابىلەت بەردى.) «سوسىن ءارتۇرلى وسىمدىكتەن جە دە راببىڭنىڭ قولايلى (دەپ تاپقان) جولىنا ءتۇس!» ارانىڭ قارىندارىنان ءتۇرلى-ءتۇستى بال شىعادى. وندا ادام بالاسى ءۇشىن شيپا بار. شىنىندا, مۇندا دا زەردەلەيتىن قاۋىم ءۇشىن عيبرات بار.
(«ناحل» سۇرەسى, 68-69 اياتتار)
الەمدەگى ەڭ كەڭ تاراعان تابيعي ەم, مىڭ ءبىر اۋرۋعا شيپا – بال اراسىنىڭ ونىمدەرى. ادەتتە بالدىڭ پايدالى ەكەنىن, بال اراسىمەن دە ەم جاسالاتىنىن بىلەمىز. بىراق سوعان ءمان بەرە بەرمەيتىنىمىز انىق. سوڭعى ونجىلدىقتا بۇكىل الەمدە اپيتەراپياعا, اراعا شاقتىرىپ ەمدەۋ, بال اراسىنىڭ ونىمدەرىمەن ەمدەلۋگە, بالمەن, پروپوليس (ارا جەلىمى), ارا ۋى, ءسۇتى, گۇل توزاڭى, بيولوگيالىق بەلسەندى زاتتارى بار جانە ەمدىك اسەرى وتە كۇشتى ونى مەديتسينادا پايدالانۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىق ارتا ءتۇستى. ەجەلگى ءۇندىستاندا بال مەن ارا ءسۇتىن جاستىق پەن دەنساۋلىق ەليكسيرى دەپ اتاعان. ال قىتايدا 3000 جىلدان بەرى ۇزدىكسىز قولدانىلىپ كەلگەن بۇل ەمدىك ءتاسىل XX عاسىردا ءسال باسەڭدەگەنىمەن, بۇگىندە قايتا جاندانا باستادى. جاپونيا, اقش, گەرمانيا, فرانتسيادا اپيتەراپيا كەڭىنەن قولدانىلادى. ال بىزدە بۇل جاعداي قالاي نەمەسە بال اراسىنىڭ ونىمدەرىمەن ەمدەلۋدىڭ قانداي كەرەمەتتەرى بار دەگەن ساۋالمەن كوپ جىلدان بەرى س ۇلىكپەن ەمدەپ, ەندى بال اراسىنىڭ ونىمدەرى ارقىلى اۋىر كەسەلدەردى جەڭىپ شىعۋعا بولاتىنىنا كوز جەتكىزە باستاعان جوعارى دارەجەلى دارىگەر رۇستەم يساەۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– رۇستەم قايرات ۇلى, بۇگىندە سان مىڭ اۋرۋدىڭ ءورشىپ كەتكەنى سونشا, دەرتىنە داۋا تاپپاي, مەديتسينادان كۇدەرىن ءۇزىپ, جان قايعى بولۋشىلار از ەمەس. ال اللاھ تاعالا پەندەسىن اۋرۋ-سىرقاۋمەن سىناي وتىرىپ, ونىڭ بارلىق ەمىن دە جاراتقان عوي. ماسەلەن, بال اراسىنىڭ ەمدىك كەرەمەتىن ءبىز بىلە بەرمەيمىز, سونى ءتۇسىندىرىپ بەرسەڭىز؟
–اراعا شاقتىرىپ ەمدەۋدىڭ ەرەكشەلىگى بال اراسىنىڭ ۋىندا كوپتەگەن فەرمەنتتەر مەن امينقىشقىلدار بار. ادام اعزاسىنا 24 امينقىشقىل قاجەت بولسا, سونىڭ 18-ءى ارانىڭ ۋىندا كەزدەسەدى. ياعني اعزا ءتىرشىلىگىنىڭ قىزمەتى ءۇشىن اسا قاجەتتى. ارا ۋىنداعى قابىنۋعا قارسى فەرمەنتتەر گارموندىق ءدارىنىڭ اسەرىنەن 100 ەسە كۇشتى. اۋىرسىنۋدى باساتىن قاسيەتىن ايتساق, ءبىر عانا ءمورفيننىڭ وزىنەن 100 ەسە ارتىق. ىسىككە قارسى قاسيەتى بار, ادەتتە انتيبيوتيك ءدارىنى قولدانساڭ, اعزانىڭ ەكىنشى ءبىر زياندى ميكروورگانيزمدەرى سىر بەرەدى, ال ارا ۋىندا ولار جوق. ياعني سترەپتوكوكك, ستافيلوكوكك, ىشەك تاياقشالارى, ءىش سۇزەگى, تۋبەركۋلەز تاياقشالارى سەكىلدى ت.ب. باكتەريالارعا قارسى ەمدىك قاسيەتى جوعارى. ارا ۋىنىڭ بيولوگيالىق بەلسەندىلىك قۇرامى سىرتقى جاعدايلاردان وزگەرە قويمايدى. سوندىقتان 10 كۇن بويى 100 گرادۋستىق ىستىقتا ۇستاساڭىز دا ونىڭ باكتەريالارعا, قابىنۋلارعا قارسى ەمدىك قاسيەتى ساقتالادى. سۋىققا توزىمدىلىگى دە ءدال سولاي. ۋدى بىرنەشە جىل بويى قۇرعاق تۇردە ساقتاسا دا اسەرى وزگەرمەيدى. ارا ۋىمەن ەمدەگەندە ارا ونىمدەرىنىڭ وزگە تۇرلەرىن قاتار پايدالانامىز. ماسەلەن, رەسەيدىڭ چەليابى قالاسىنداعى بال اراسىمەن ەمدەيتىن حالىقارالىق ورتالىقتا سۋسامىردىڭ (قانت ديابەتى) ءبىرىنشى ءتۇرىن ەمدەگەندە ناۋقاس ينسۋلينمەن قاتار ارا جەلىمىن, گۇل توزاڭى, ءسۇتى, بارلىعىن كەشەندى تۇردە قو
