اقباس الاتاۋدىڭ قار جامىلىپ, مۇز قۇرسانعان قۇز-قيا زاڭعار شىڭدارىنان باستاۋ الاتىن ءبىزدىڭ تالاستىڭ مىنەزى قىزىق-اق. كەيدە, دولدانا گۇرىلدەي اعىپ, ەكى جاعاسىنىڭ جارلاۋىتىن ەلىرە ومىرىپ جاتاتىن اساۋ تولقىندارىنان اقبۋرىل يىرىمدەر تۇزسە, ەندى بىردە جۋاسي جوڭكىلگەن مىڭ-مىڭداعان ۇساق تا ءجىپ-جىڭىشكە اعىستارىمەن اقىلعا سىيمايتىن, وزىنە عانا تۇسىنىكتى ورنەكتەر قۇرادى. قىزىق قانا ەمەس, كۇردەلى دە مىنەز. بۇل, ءسىرا, بۇكىل جاراتىلىسىنىڭ ءبىر مەزگىلدە تاۋعا دا, دالاعا دا تاندىگىنەن شىعار.
اقباس الاتاۋدىڭ قار جامىلىپ, مۇز قۇرسانعان قۇز-قيا زاڭعار شىڭدارىنان باستاۋ الاتىن ءبىزدىڭ تالاستىڭ مىنەزى قىزىق-اق. كەيدە, دولدانا گۇرىلدەي اعىپ, ەكى جاعاسىنىڭ جارلاۋىتىن ەلىرە ومىرىپ جاتاتىن اساۋ تولقىندارىنان اقبۋرىل يىرىمدەر تۇزسە, ەندى بىردە جۋاسي جوڭكىلگەن مىڭ-مىڭداعان ۇساق تا ءجىپ-جىڭىشكە اعىستارىمەن اقىلعا سىيمايتىن, وزىنە عانا تۇسىنىكتى ورنەكتەر قۇرادى. قىزىق قانا ەمەس, كۇردەلى دە مىنەز. بۇل, ءسىرا, بۇكىل جاراتىلىسىنىڭ ءبىر مەزگىلدە تاۋعا دا, دالاعا دا تاندىگىنەن شىعار.
ارناسىنىڭ ءتۇزىلىسى بۇدان دا قىزىق. يرەلەڭدەگەن, سانسىز بۇرالاڭ-بۇلتارىستى. مۇنىڭ ءبارى بۇدان مىڭداعان, بالكىم ميلليون جىلدار بۇرىن مويىنقۇمنىڭ قۇم شاعالدارىنا ورشەلەنە جول سالعان كەزىندەگى ءوز قالاۋى بولار. ال, ەڭىسكە ەنتەلەگەن ماڭگىلىك ۇمتىلىسىندا ءوزى باتىس تۇسىنان اينالىپ اعاتىن, كونە زامانداردا-اق اڭىزعا اينالعان ەسكى قالا ورنى – تۇيمەكەنتكە ءيىلىپ, تاعزىم ەتىپ وتۋدەن جالىقپايدى.
تۇيمەكەنت. ۋاقىت امىرىمەن باستاپقى قالپىن جوعالتقان توپىراق ۇيىندىلەرى مەن توبەلەرگە اينالعان مىلقاۋ, مارعاۋ قورعاندار تىزبەگى. ولار قۇپياسىن جاسىرىپ, ءۇنسىز شوگىپ جاتقان تۇرلەرىمەن-اق زەيىندى جۇرگىنشىنىڭ كوز الدىنا ويشا بولسا دا ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىنا ورنالاسقان شىعىستىڭ كونە قالاسىنىڭ ساۋداگەر جۇرت پەن ءارتۇرلى ەلدەردەن كەلگەن دارۋىشتەر توقايلاسار بازارلارىمەن, كەرۋەن سارايلارىمەن قوسا العانداعى كورىنىسىن ەلەستەتەدى. الدە ءبىر سيقىرلى كۇش ءبىر مەزگىلدە باياعىدا-اق مىنا دۇنيەدەن باز كەشىپ, باقيلىق بولىپ كەتكەن, الۋان كيىمدى ادامداردىڭ ارقيلى تىلدە سويلەگەن سوزدەرىن قايتا جاڭعىرتىپ تۇرعانداي. مىنە, كوركىنە كوز تويمايتىن تۇيمە سۇلۋ... باتىر دا باعىلان جىگىتتەر جۇرەگىن جاۋلاپ الماققا تالاسقان جەرگىلىكتى بيلەۋشىنىڭ جالعىز قىزى. كونەدەن بۇگىنگە جەتكەن اڭىزدا اكەسى ومىردەن وتكەن سوڭ ونىڭ ولكەنى ءوزى بيلەگەنى جايلى ايتىلادى. ونىڭ كەيىنگى تاعدىرى قانداي بولدى؟ بۇل فانيدەن ەش زوبالاڭسىز, ءسان-سالتاناتىمەن وتە الدى ما؟ كونە مىسىردىڭ كلەوپاتراسىنىڭ باسىنان وتكەرگەنىندەي اۋىر تاۋقىمەتكە تاپ بولمادى ما ەكەن؟.. ارتىنا نە قالدىرا الدى؟ قيساپسىز بايلىق پا؟ الدە وزىنەن وربىگەن ۇرپاقتارىن با؟ بالكي, ءالى كۇنگە عالامشاردىڭ قيىرلارى مەن قۇيىندارىن كەزىپ جۇرگەن اۋەنىنىڭ اسەمدىگىمەن, جۇرەك قىلىن قوزعار سازىمەن ەرەكشەلەنەتىن عاجايىپ ءبىر ءاندى مە؟.. بۇل سەكىلدى ساۋالداردىڭ ەشبىرىنە جاۋاپ جوق. ءبىر نارسە عانا انىق: ايداي ارۋدىڭ جارقىن ەسىمى ەل ەسىندە ماڭگىگە قالدى. تۇيمەكەنت – ۇيمە قىزدىڭ قالاسى...
ەسكى شاھار ورنىنان 200-300 قادامداي جەردەن كەيىنگى زامان ادامدارىنىڭ ايتارلىقتاي ۇلكەن قونىس-مەكەنى باستالادى. ول دا تۇيمەكەنت, بىراق باسقا, سالىستىرمالى تۇردە العاندا ءبىرشاما جاڭا, ءحىح عاسىردىڭ سوڭعى شيرەگىندە ىشكى رەسەيدەن شىققان ورىس جانە ۋكراين قونىس اۋدارۋشىلارى نەگىزىن قالاعان. ال بۇعان گەنەرال چەرنياەۆ (كەزىندە ل.تولستوي «سۇمپايى وفيتسەر» اتاعان) قوسىنىنىڭ ۇلى ءجۇزدىڭ جەرگىلىكتى ءىرى رۋلارىنىڭ باسشىسى بولعان, جاسى ۇلعايعان شاعىندا ءوز حالقىن ازات ەتۋ جولىندا قازا تاپقان داڭقتى بايزاق داتقانىڭ ۇلى اقمولدا سەكىلدى باتىرلار باستاعان كوتەرىلىسشى قازاقتاردىڭ قولداۋىمەن قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىن قوقاندىقتاردىڭ ەزگىسىنەن ازات ەتۋى جاعداي تۋعىزعان ەدى. راس, كوشىپ كەلۋشىلەر جاڭا مەكەندى تۇيمەكەنت دەپ ەمەس, الدەنە سەبەپپەن وزدەرىنشە شاپوۆالوۆكا اتاعان. مۇمكىن, بۇل ولاردىڭ اراسىندا شاپوۆالوۆتار اۋلەتىنەن شىققاندار كوپتىگىنەن شىعار. دەگەنمەن, شەستاكوۆ, يۋرچەنكو, ستارودۋبتسەۆ, رومانتسەۆ, پريحودچەنكو, پونومارەۆ, دەمچەنكو, زينچەنكو, يۆاششەنكو, كۋچەرەنكو, كۋتسەنكو, تاعى باسقا دا فاميليالىلار از بولعان جوق. بۇلار پاتشالى رەسەيدىڭ ءار الۋان گۋبەرنياسىنان كەلگەن, ءارتۇرلى جاستاعى ادامدار-دى. ءبارىن دە بىرىكتىرگەن قاسيەتتى ءىس-شارۋا ەڭبەگى ب
