سۇحبات • 06 قاڭتار، 2020

نەسىپبەك ايت ۇلى: شىعارمالارىمنىڭ التىن وزەگى – تاۋەلسىزدىك

29329 رەتكورسەتىلدى

– اعا، جاڭا جىل، جاڭا جاسىڭىز قۇتتى بولسىن. بيىل جەتپىسكە اياق باسىپ تۇرسىز. جەتى توم­دىعىڭىز شىقتى. ولەڭدەرىڭىز بەن پوە­ما­لارى­ڭىزدى شولىپ شىققاندا «قارا سوزبەن جەتى تۇرماق، جيىرما توم جازۋعا بولاتىن شىعار، ال، ولەڭ سوزبەن جەتى توم جازۋ قيىن ەمەس پە ەكەن» دەگەن ويعا كەلدىم. ءسىز نە دەيسىز؟ شابى­تىڭىز بارلىق كەزدە شارىقتاپ تۇرا ما الدە كوپ جازۋ ءۇشىن اقىن ءوز-ءوزىن بەلگىلى ءبىر تارتىپكە، جۇيەگە ءتۇسىرۋ كەرەك پە؟

– ءبىر ولەڭىمدە «ولەڭىم ومىرىممەن بىرگە ورىلگەن. ورنەگىن سالا المايدى كىم كورىنگەن» دەيتىن جولدار بار. ون-ون ءبىر جاسىمنان باستاپ ولەڭ جازا باس­تادىم. العاشقى «بالالىق» دەيتىن ولەڭىم 1965 جىلى شۇبارتاۋ اۋداندىق «جاڭا ءومىر» گازەتىندە جاريالاندى. مەنىڭ ولەڭ جازۋىما اكەمنىڭ دە اسەرى بولعان شىعار دەپ ويلايمىن. ول كىسى تاڭدى تاڭعا ۇرىپ قارا ولەڭدى جاتقا ايتاتىن. مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ كازگۋ-ءدىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستىم. ماماندىعىم جۋرناليست بولعانىمەن، بار ءومىرىم وسى ادەبيەت پەن ولەڭنىڭ اينالاسىندا بولدى دا، جۋرناليست بوپ كوپ ەڭبەك ەتكەن جوقپىن. ءوز باسىم كوپ نەمەسە از جازدىم دەپ ايتا المايمىن. ءيا، جەتى تومدىعىمدى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ارنايى باعدارلامامەن شىعارىپ بەردى. ولارعا راحمەت.

ۋنيۆەرسيتەتكە تۇسكەن سوڭ اقىندىق الەم وزى­نە ءبىرجولا باۋراپ الدى. ءبىز جاس كەزدە قاتتى جۇمىس ىستەدىك. الدىمىزدا عافۋ، قادىر، ساعي، مۇقا­عالي، تۇمانباي اعالارىمىز بار ەدى. سولاردىڭ سوڭ­دارىنان ەردىك. ول كەزدە اقىن-جازۋشىلار تۇر­ماق جاي ادامداردىڭ وزىندە ادەبيەتكە دەگەن كەرەمەت قۇلشىنىس بار ەدى. قازىر كوركەم شىعارما وقىپ وسكەن سول ادامداردىڭ كوبى بۇل دۇنيەدەن كوشىپ كەتتى. بۋىن الماستى. اۋىلداعى قويشى-قولاڭعا دەيىن «جۇلدىز» جۋرنالىن ەتىكتەرىنىڭ قونىشىنا سالىپ ءجۇرىپ وقيتىن. ادەبيەتتى ناسيحاتتاۋ، ادەبيەتكە دەگەن قامقورلىقتىڭ ارقاسىندا ەڭ تارالىمى از دەگەن جيناقتاردىڭ ءوزى 5 مىڭ دانامەن شىعاتىن. 1974 جىلى العاشقى جيناعىم «قوزىكوش» 5 مىڭ دانامەن جارىققا شىقتى.

اعالارىمىزعا قاراپ ەلىكتەپ وستىك. جاسىراتىنى جوق، بۇكىل قالامگەرلەر كىتاپتان تۇسەتىن قالاماقى­مەن كۇن كوردى. كىتابىڭ 10 نە 20 باسپا تاباق بوپ شىق­سا، اقشا ماسەلەسى شەشىلەتىن. الدىمىزداعى قالي­جان، حاميت، جۇبان اعالاردى دا كوردىك قوي. سولار­داي بولعىمىز كەلدى. «بولماساڭ دا ۇقساپ باق» دەمەكشى، كوپ ىزدەندىك. ءبىزدىڭ جۇمىس ولەڭ جازۋ ەمەس پە؟ جۇمىستان ۇيگە كەلىپ، اس-سۋىمدى ءىشىپ العان سوڭ، ءبىر ساعات ۇيىقتاپ الىپ، سودان تار پاتەردىڭ اسۇيىندە تۇنگى 3-4-كە دەيىن، كەيدە تاڭعى 5-6-عا دەيىن وتىرىپ ولەڭ جازعان كۇندەر بولدى. سوسىن ءبىر-ەكى ساعات كوز شىرىمىن الىپ، تاڭەرتەڭ جۇمىسقا كەتىپ بارا جاتاتىنبىز. مەن عانا ەمەس، سول كەزدەگى زامانداستارىمنىڭ ءبارىنىڭ جاعدايى وسىعان ۇقساس ەدى. ال ەندى شىعارماشىلىق ءومىرىن رەجىمگە تۇسىرگەن مەن بىلەتىن ءبىر ادام – قادىر مىرزا ءالى. قادىر اعانىڭ ءار ساعاتى، ءار مينۋتى ەسەپتەۋلى بولاتىن. مەن ونداي بولا المادىم. شابىت دەگەن نارسەنىڭ ءوزى مەنىڭ ۇعىمىمدا شارتتى نارسە. شابىت دەگەنىڭ – كوڭىل كۇي. كوڭىل كۇيدىڭ اۋانىنا قاراي جازاسىڭ.

– ەڭ العاش ادەبيەتتىڭ تابالدىرىعىن ات­تاعاندا ءسىزدىڭ شىعارماشىلىعىڭىزعا نازار اۋدارىپ، اق باتاسىن بەرگەن قاي قالامگەرلەر ەدى؟ ءوز-وزىڭىزگە ەسەپ بەرگەندە سولاردىڭ ءۇمىتىن اقتاي ال­دىم با دەپ ويلاناتىن كەزدەرىڭىز بار ما؟

 – «قوزىكوشكە» دەيىن جاس اقىنداردىڭ «كوكتەم تىنىسى» دەيتىن جيناعى شىقتى. نۇرلان ورازالين، اسقار ەگەۋباەۆ، سەرىك اقسۇڭقار، تاعى باسقا اقىندار سول جيناقتا العاش كورىندى. ءبارىمىز قاتار شىقتىق. كىتاپقا العىسوزدى تۇمانباي مولداعاليەۆ جازدى. ول كىسى مەنىڭ ولەڭدەرىمنەن شۋماقتار كەلتىرە وتىرىپ، جاقسى باعالاعانى ەسىمدە. ەڭ العاشقى «اق باتا» دەپ وسىنى ايتام. ودان كەيىن مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ العىسوزىمەن 1972 جىلى قازىرگى «جاس الاش»، بۇرىنعى «لەنينشىل جاس» گازەتىنە ءبىر توپ ولەڭدەرىم باسىلىپ شىقتى. ولەڭدەرىمنىڭ جارىققا شىعۋىنا تىكەلەي قامقورلىق جاساعان تاعى ءبىر ادام – مۇحتار ماعاۋين. ول كەزدە «جالىن» جۋرنالىندا رەداكتوردىڭ ورىنباسارى ەدى. مەن وسىنداي ادامداردىڭ كوزىنە ءتۇستىم. كەيىننەن پىكىر بىلدىرگەندەر دە وتە كوپ بولدى. ارينە ادام بولعان سوڭ ءوز-وزىڭە ەسەپ بەرەسىڭ عوي. مىقتى شىققان، ءالسىز شىققان دۇنيەلەرىڭ دە وزىڭە بەلگىلى. مەنىڭ وزىمە ريزا بولاتىن تۇسىم – قىرىققا جەتپەي الىشەر ناۋايدىڭ «ەسكەندىر قورعانى» دەگەن داستانىن ەسكى وزبەك تىلىنەن اۋدارعانىم.

– ەسكى وزبەكشەنى دە بىلەتىن بولدىڭىز عوي؟

– داستاندى جولما-جول اۋدارۋدا بالالار جازۋشىسى قۇرمانباي تولىباەۆ اعامنىڭ كومە­گىنە جۇگىندىم. بۇل الىشەر ناۋايدىڭ اتاقتى «حام­ساسىنداعى» بەس داستاننىڭ بىرەۋى. اۋدارمام وزبەك­ستاننىڭ مەملەكەتتىك سىيلىعىنا دا ۇسىنىلدى. بىراق بەلگىسىز سەبەپتەرمەن بەرىلمەي قالدى. وسى داس­تان مەنىڭ ەكىنشى تىنىسىمدى اشىپ، باسقا ءبىر الەمگە شىعارىپ جىبەرگەندەي بولدى. كەيىننەن اكادەميك راحمانقۇل بەردىبايدىڭ العىسوزىمەن كىتاپ بولىپ جارىققا شىقتى. ول كەزدە الىشەر ناۋايدى اۋدارۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەر­مەيتىن. جالپى، مەنىڭ ق ۇلىندايدان جازعان شىعار­مالارىمنىڭ التىن وزەگى – بوستاندىقتى اڭساۋ، ەركىندىكتى جىرلاۋ بولسا، ەلىمىز ەگەمەندىك العان سوڭ مەن تاۋەلسىزدىكتىڭ سالتاناتىن جىرلادىم. 26 جاسىمدا جازىلعان، سول تۇستاعى رەسپۋب­ليكالىق «جالىن» جۋرنالىنىڭ بايگەسىن العان «باسسۇيەكتەر»، «ۇندىستەر، ۇزىلمەڭدەر» دەگەن پوە­ما­لارىمدا ازاتتىقتى اڭساۋ يدەياسى ايقىن كورىندى. كەڭەس زامانىندا باسسۇيەكتەردى سويلەتۋ ارقىلى جانە ۇندىستەردىڭ اۋىر ءحالىن جازعان بوپ وتىرىپ ءوز حالقىمنىڭ بوستاندىعىن اڭسادىم. ۇندىستەر تۋرالى پوەمامدا مىناداي جولدار بار:

 «قارۋ ءتىلىن مەڭگەرگەنشە، قاپىلىستا ءوتتى ءومىر. ءتاڭىر بىزگە جەر بەرگەنشە، بەرسەڭ ەتتى كوكتەمىر. ايىققاندا مۇناردان كۇن، كوكتەپ قايتا شىعارمىز. ورتكە كەتكەن نۋ ورماننىڭ، ءتۇبىرىمىز مىنا ءبىز». شىنىندا ءبىز ورتكە كەتكەن نۋ ورماننىڭ ءتۇبىرى ەدىك.

– تاۋەلسىزدىكتىڭ سالتاناتى دەمەكشى، ءسىزدىڭ پوە­مالارىڭىز كوبىندە باتىرلار جايلى ەكەن.

– استاناعا قونىس اۋدارعانىما ون سەگىز جىلداي بولدى. وسى جىلداردىڭ ىشىندە جيىرما شاقتى پوە­ما جازىپپىن. قازاقتىڭ ءتورت قۇبىلاسىنداعى باتىرلاردى تۇگەلدەدىم. قابانباي، بوگەنباي، ناۋرىزباي، ءجالاڭتوس، بەردىقوجا، تاعى باسقا دا باتىرلار بار. راس، بۇلاردىڭ ءبارى كەزىندە جىرلانعان. بىراق، سولاردان قالعان ەرلىك پەن رۋحتى جاڭاشا جىرلاۋ قاجەت بولدى. تاۋەلسىزدىك قايدان باستاۋ الدى، قالاي پايدا بولدى دەگەن ويدى جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋ كەرەك بولدى. تاۋەلسىزدىكتى ءبىر كىسىدەي جىرلادىم دەپ ايتا الامىن.

– ءسىزدىڭ كوپتەگەن ولەڭدەرىڭىزگە ءان جازىلعانىن بىلەمىز. ءان بولعاندا دا قازىرگى كۇنى ورىندالىپ جۇرگەن ء«ان-دومبىرا»، «داريعا-داۋرەن»، «ارمان»، «جالت-جۇلت ەتكەن دۇنيە-اي»، «داۋرەن-اي»­ سىندى اسەم اندەردىڭ تاريحىنا توقتالساڭىز.

– انگە ءسوزدى ەڭ كوپ جازعان اقىن تۇمانباي اعامىز عوي. ال مەن انگە ءسوز جازۋدى قيىن دەپ ويلايتىنمىن. باسىندا جولاي المادىم. اباي اۋدانىندا مەيرامبەك جانبولاتوۆ دەگەن پارتيا قىزمەتكەرى بار ەدى. كوپتەگەن تاماشا اندەردىڭ اۆتورى. جۋرناليست سەرىك جانبولاتتىڭ اكەسى. ءبىر كۇنى تۇرسىن جۇرتباي مەن جانىبەك كارمەنوۆ ەكەۋى مەنى ىزدەپ كەلىپتى. ولار مەنى «الاتاۋ» ساناتوريىندە جاتقان جانبولاتوۆقا اپارىپ تانىستىردى. سول وتىرىستا مەيراش اعا بىرنەشە اندەردىڭ اۋەنىن تارتىپ، مەنىڭ ءسوز جازىپ بەرۋىمدى ءوتىندى. ءبىر اۋەنىن ۇناتىپ، ون-ون بەس مينۋتتا ءسوز جازىپ بەردىم. ءان ءسوزىن كومپوزيتور دا ۇناتتى. جانىبەك ءاندى سول سات­تە ورىندادى. بۇل كوپكە بەلگىلى ء«ان-دومبىرا» ەدى. انگە ءسوز جازۋ سودان باستالدى. ءسال كەيىنىرەك اق­سەلەۋ اعا ءبىر ءان جازدى، «سارىارقانى». وعان ءسوز جازدىم. ىلە-شالا «داۋرەن-ايعا» ءسوز جازدىم. ءسوزىن مەن جازعان وسى ءۇش ءان دە ءساتتى شىقتى. كەيىن تۇرسىنجان شا­پايمەن، رامازانمەن شىعارماشىلىق بايلانىسىمىز ورنادى. سەكەن تۇرىسبەك ەكەۋمىز دە كوپتەگەن اندەر تۋدىردىق. سەكەن اندەرىنىڭ توقسان پايىزىنىڭ ءسوزىن مەن جازدىم. كەزدەيسوق اندەرگە ءسوز جازا بەرمەيمىن. الدىمەن ءاندى تىڭداپ كورەم. دومبىرا تارتا الماسام دا، مۋزىكانى تۇسىنەمىن. مۋزىكا ءوزى سويلەيدى. ءبىر كۇنى تۇرسىنجان ۇيىنە شاقىرىپ، ءبىر مۋزىكانى تارتتى. «اينالايىن، مىنا ءاننىڭ اتى «داريعا-داۋرەن» عوي. مۋزىكانىڭ ءوزى سويدەپ تۇر» دەپ بىردەن ايتتىم. الدىمەن «داريعا-داۋرەن» دەپ اتىن قويىپ الدىق تا، ءسوزىن قولما-قول جازىپ بەردىم. راس، كەيدە قيىن جازىلادى. بۇعان وتە شەبەرلىك كەرەك. مۋزىكانى جاقسى ءتۇسىنۋ قاجەت. تەك ءاننىڭ كوڭىل كۇيىن ويلاماي، ءانشىنى دە ەسكەرۋ قاجەت. سەن جازىپ بەرگەن سوزدەر ونىڭ داۋسىن تۇتىپ قالۋى مۇمكىن، كەيبىر داۋىسسىز دىبىستار داۋىس­تى ۇستايدى. قىسقاسى، انگە ءسوز جازعاندا ءاندى دە، ءانشىنى دە ويلاۋىڭ كەرەك. مۋزىكا مەن پوەزيانىڭ سيقىرلى بايلانىسى بار. سونى ءدال باسساڭ، جاقسى ءان تۋادى. ءار ءاننىڭ تاريحى ءارتۇرلى. كومپوزيتورمەن شارتپا-شۇرت ەرەگىسىپ قالعان جاعدايلار دا بولدى. ء«سوزىڭ قۇرىسىن» دەپ ول كەتەدى. ء«انىڭ قۇرىسىن» دەپ مەن كەتەم. ەرتەڭىنە ءبارىبىر قايتا تابىسامىز. ول ءبىر قيامەت-قايىم پروتسەسس. ءسويتىپ كەرىسىپ ءجۇرىپ تۋعان اندەر دە بار. جاقسى ءسوزدى ناشار مۋزىكا ولتىرەدى. كەرىسىنشە، جاقسى مۋزىكانى جامان سوزدەر تۇنشىقتىرادى. سول ءۇشىن «ولەڭ مەن ءان عاشىقتارداي تابىسۋى قاجەت» دەپ ويلايمىن.

– جۋىردا ءسىزدىڭ قۇرلىق اسىپ، شەتەلدە تۇرىپ جاتقان تانىمال جازۋشى مۇحتار ماعاۋينگە ار­ناعان «مۇحا، قايدا باراسىڭ؟» اتتى ولەڭىڭىزدى الەۋ­مەتتىك جەلىدەن وقىدىق. بۇعان ەكىنشى تاراپ­تان جاۋاپ بولدى ما؟ ياعني، ءسىزدىڭ حاتىڭىز ماعا­ۋينگە جەتتى مە، ول جاقتان جاۋاپ كەلدى مە؟

– اعام ءۇنسىز جاتىر. جەتكەن شىعار. مەن الىس­تاعى مۇحاڭا – قالاي تەلەفون شالۋدى دا بىل­مەيمىن. مۇحتار مەنىڭ ءوز اعام. ەكەۋمىز ءبىر اۋىلدانبىز. وقۋعا العاش كەلگەندە قولداۋ بىلدىرگەن، كو­مەكتەسكەن. كەيىننەن وتباسىمىزبەن ارالاستىق. مەن ساعىندىم. ەل ساعىنىپ وتىر. جۋىردا اۋىلعا بارىپ قايتتىم. باقاناس دەگەن وزەن بار. سول وزەننىڭ بويىن­دا كوپبەيىت اتتى جەر بار. مۇحتار ماعاۋيننىڭ اتا­سىنىڭ قىستاۋى سوندا. اتاسى قۇرىمباي اباي­مەن دوس-جاران كىسىلەر بولعان. ماعاۋيننىڭ جازۋى بويىنشا ابايدىڭ «جازدىكۇن شىلدە بولعاندا» ولەڭى كوپبەيىتتە تۋعان. راس، ەكەۋمىز ءبىر اۋىلدان بولساق تا، الماتىعا كەلگەنشە ونى كورگەن ەمەسپىن. سەبەبى، مەن وقۋشى كەزدە ول كىسى الماتىدا ستۋدەنت ەدى. 1967 جىلى العاش رەت سەمەيدىڭ ۆوكزالىنان «قوبىز سارىنى» كىتابىن ساتىپ الدىم. 1969 جىلى وزىمەن تانىستىم. مۇحتار – قازاقتىڭ ۇلى جازۋشىسى. قازاق ءۇشىن قىرۋار ەڭبەك ەتكەن ادام. ءابىش پەن مۇحتار ەكەۋى قوس كۇرەڭ سياقتى قوس جۇيرىك. سونداي جازۋشىنىڭ ورتامىزدا بولعانى جاقسى عوي. بۇل ولەڭ – اعاعا دەگەن ساعىنىشىم، نازىم. جۇرەك ءسوزى دەپ ۇعۋ كەرەك. ءدال وسى كەزەڭدەردە ورتامىزدا بولسا نۇر ۇستىنە نۇر ەدى. ولەڭدى جازدىم دا، الەۋمەتتىك جەلىگە سالعىزىپ جىبەردىم. اعانىڭ قۇلاعىنا جەتسىن دەپ ويلادىم. بىراق ازىرگە جاۋاپ جوق.

– بىلتىر اقپاننىڭ باسىندا بەس بىردەي بالا ورتكە ورانعان تراگەديا بولعانى ەشكىمنىڭ ەسى­نەن شىعا قويعان جوق. ءسىزدىڭ ازاماتتىق ءۇنىڭىزدى «ورتەنىپ ءولدى بەس بالا» دەگەن جىر شۋماق­تا­رىڭىز ارقىلى ەستىدىك. جالپى، ءسىزدىڭ قازىرگى قو­عا­معا كوزقاراسىڭىز قانداي؟ سىزدىڭشە قازاق قوعامى دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە ءوتتى مە؟

– ىرگەمىز بەكىدى. مىناداي قالا سالىندى. كوپ نارسەگە قول جەتكىزدىك. قول جەتپەي جاتقان دۇنيەلەر دە بار. بەس بالانىڭ ورتەنىپ ولگەنى ماعان سونداي قاتتى اسەر ەتتى. جۇمىستان شىعىپ بارا جاتقام. ماشينادا وتىرىپ ۇيگە جەتكەنشە جازىپ تاستادىم. وعان كۇيىنبەگەن، وعان جانى سەلت ەتپەگەن ادام قانداي ادام ەكەنىن بىلمەيمىن. ول ەندى ءبىر وقىس جاعداي. انالارعا قوزعاۋ سالدى. جانىڭا باتقان شىندىقتى ايتپاساڭ اقىن بولۋدىڭ كەرەگى نە؟

مەملەكەتىمىز قازىر جاڭا بەتبۇرىستىق كەزەڭگە ءوتتى دەپ ويلايمىن. ەلباسىنىڭ جاڭا پرەزيدەنتكە ءوز ەركىمەن بيلىكتى بەرۋى دۇرىس بولدى دەپ ەسەپتەيمىن. ەلدىڭ تىنىشتىعى، بەرەكەسى، بولاشاعى ءۇشىن ءبارىمىز كوك تۋدىڭ تۇبىنەن تابىلۋىمىز كەرەك. قازىرگى كەزدە ءارتۇرلى ەرسىلى-قارسىلى پىكىرلەر ايتىلۋدا. ۇلت مۇددەسىنەن ءوز مۇددەسىن جوعارى قوياتىندار ۇلت اتىنان سويلەۋگە قۇمار بوپ الدى. كەيبىر ەسەبى تۇگەل بيزنەسمەندەر حالىقتى ارانداتىپ ءجۇر. اقشاسى بار، بيلىگى بار كەزدە ۇندەمەي كەلگەندەر قولدارىنان اقشا مەن بيلىك سۋسىپ كەتكەندە وپپوزيتسيا بوپ شىعا كەلەدى. ماعان وسى نارسە ۇنامايدى. راس، ەل ءۇشىن شىنايى كەيىپپەن شىرىلداپ جۇرگەندەر دە بار. ولاردى دا بىلەمىز. جەر ماسەلەسى كوتەرىلگەندە «جەر – جاننان قىمبات» دەگەن پوەما جازدىم. جۇمابەك تاشەنوۆ تۋرالى. ءبىراز باسىلىمدار باسقان جوق. قورىقتى. سول كەزدە جۇمابەكتىڭ ەرلىگىن ايتا وتىرىپ، اششى شىندىقتىڭ بەتىن اشتىم. جەر – جانىمىزدان قىمبات. جاتقا ۇلتاراقتاي جەردى بەرۋگە بولمايدى. از بولساق تا، بايتاق جەرگە يە بولۋىمىز كەرەك. بەس بالا وسىمەن بايلانىسىپ جاتىر. ءار بالا – اۋاداي قىمبات.

قازىرگى جاس ۇرپاقتىڭ ساناسى وزگەرىپ بارا جات­قانى الاڭداتادى. كوبى شەتەلگە بارىپ تۇرۋعا، اقشا جيناۋعا، بايلىققا قۇمار. اتامەكەن، ەل، جەر دەگەن ۇعىمداردىڭ ءمان-ماعىناسى السىرەپ بارا جاتقانداي كورىنەدى. بالالاردى قايتا تاربيەلەۋ كەرەك سياقتى. ايتپەسە، ەرتەڭ اتامەكەنگە كىم يە بولادى دەپ ويلايمىن. تاۋەلسىزدىك العاندا تۋعان بالالاردىڭ الدى وتىزعا كەپ قالدى. مەنىڭشە، سولاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى انا ءتىلىن بىلمەيدى. بىلسە دە شالا-شارپى. بۇعان كىم كىنالى؟ قايتا تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا تىلگە دەگەن بەتبۇرىس جاقسى بولاتىن. ءبىز ەلدەگى باسقا ۇلتتاردىڭ كوڭىلىنە قارايمىز دەپ ءجۇرىپ ءوز ۇپايىمىزدى جىبەرىپ الدىق. شىنداپ كەلگەندە بىزگە باسقا ۇلتتاردان، اسىرەسە ورىستار­دان كەلەتىن ەشقانداي قاۋىپ-قاتەر جوق. بار ماسەلە ءوزىمىزدىڭ شالا قازاقتاردا. ەندى تاۋەكەلگە بەل بۋماساق كەش قالامىز. اتا زاڭنىڭ 7-بابىندا ورىس ءتىلى قازاق تىلىمەن قاتار رەسمي ءتىل رەتىندە قول­دانىلاتىندىعى جازىلعان. وسىنى الىپ تاس­تاۋ كەرەك. وعان قوسا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى مەم­لەكەتتىك ءتىلدى بىلۋگە مىندەتتەمەي بولمايدى.

– «بايتەرەك» اتتى پوەما جازعانىڭىز كوپتىڭ ەسىندە. وسى پوەمانى جازعاننان سوڭ ەلباسىنىڭ قابىل­داۋىندا بولدىڭىز با؟

– «بايتەرەك» پوەماسى العاش جاريالانعاندا جۇرتتى ەلەڭ ەتكىزگەن ەدى. پوەما شىققان سوڭ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قابىلدادى. ءوزىم تىلەنىپ كىرگەم جوق. شاقىرتۋمەن باردىم. ءوزى سۇراق قويىپ وتىردى. مەن جاۋاپ بەردىم. سۇراقتاردىڭ كوبى مەنىڭ شىعارماشىلىعىم مەن «بايتەرەك» پوەماسىنىڭ قالاي تۋعانى توڭىرەگىندە بولدى. ەلوردانى رۋحاني ورداعا اينالدىرۋ ماسەلەسىنە قاتىستى دا ءبىراز اڭگىمەلەر ايتىلدى. جاڭا زاماندى، تاۋەلسىزدىكتى جىرلاۋ كەرەكتىگى تۋرالى ايتتى. مەن ول كەزدە مىرزاتاي جولداسبەكوۆ اعامىزدىڭ قول استىندا، ۋنيۆەرسيتەتتە جۇمىس ىستەيتىنمىن. ودان كەيىن پرەزيدەنتتىڭ جەكە قابىلداۋىندا بولعان ەمەسپىن. جۇرت ويلاعانداي پرەزيدەنتتەن جەكە باسىما ەشتەڭە سۇراعانىم جوق. راس، ەلورداعا كەلۋىمە، پاتەر الۋىما كومەكتەسكەن ادام بولدى. ول – يمانعالي تاسماعامبەتوۆ.

– ەرتەڭگە قۇرعان جوسپارلارىڭىز جايلى ايتساڭىز.

– ءتىرىنىڭ ءبارى ەرتەڭگە ءبىر نارسە جوسپارلايدى. بىراق ونىڭ ىسكە اسۋى ءبىر اللادان. عۇمىر جەتسە الىشەر ناۋايدىڭ «حامساسىن» تۇگەل اۋدارسام دەيمىن. «ەسكەندىر قورعانىن» ءسال جاستاۋ كەزىمدە اۋدارعام. كەيىنىرەك ء«لايلى-ءماجنۇندى» اۋداردىم. حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى سول ەكى شىعارمانىڭ باسىن قوسىپ «حامسا» دەگەن اتپەن شىعارىپ بەردى. كىتاپ تۇركيادان شىقتى. الداعى كۇندەردە تۇساۋكەسەرى دە بولىپ قالار. ەندى قالعان داستاندارعا جۇمىس ىستەيمىن دەپ نيەتتەنىپ ءجۇرمىن.

– جان سارايىڭىزدى اشىپ، سۇحبات بەرگەنىڭىز ءۇشىن راحمەت.

 

اڭگىمەلەسكەن

ايگۇل سەيىل،

«Egemen Qazaqstan»

 

سوڭعى جاڭالىقتار

مارقاكولدە كۇزەت كۇشەيتىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:41

پورترەت (ۇشتاعان)

ادەبيەت • بۇگىن، 08:51

ءار ادام – جەردىڭ تۇتىنۋشىسى

ەكولوگيا • بۇگىن، 08:48

وسىنداي ەلىم بار!

پىكىر • بۇگىن، 08:42

ءار ەلدىڭ ءوز دامۋ جولى بولادى

ساياسات • بۇگىن، 08:40

بايلامى بەكەم ءباتۋالى ءسوز

ساياسات • بۇگىن، 08:37

كەي وڭىردە ۆيرۋس ءورشي ءتۇستى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:24

«مەنىڭ تۋىم» اكتسياسى ءوتتى

ايماقتار • بۇگىن، 08:09

ەلىمىزدىڭ باستى قۇندىلىقتارى

ساياسات • بۇگىن، 08:06

شارالار قاتاڭ ساقتالۋى ءتيىس

تەننيس • بۇگىن، 08:04

«بارىس» – ۇزدىكتەر قاتارىندا

حوككەي • بۇگىن، 08:03

ۇشتى، ۇشتى، شاتىر ۇشتى!..

قوعام • بۇگىن، 07:56

الماتىدا اقىن كوپ...

ادەبيەت • بۇگىن، 07:44

«اقبىلەك». جان جاراسى...

ادەبيەت • بۇگىن، 07:42

شۇعىلا-نۇردى بەتكە الىپ...

رۋحانيات • بۇگىن، 07:38

ابايعا ارنالعان ءمۇشايرا

اباي • بۇگىن، 07:36

سالعىرتتىق سان سوقتىرماسىن

قوعام • بۇگىن، 07:10

كوش باسىندا – مەيۆەزەر

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 07:10

ۇقساس جاڭالىقتار