سوڭعى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە 3 ميلليون 800 مىڭنان استام جاس بار. بۇل جالپى حالىقتىڭ 21 پايىزىن قۇرايدى. جاستاردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا ارنالعان جىلدىڭ جەتىستىكتەرى دە بار. ەڭ الدىمەن جۇمىس ىستەيتىن جاستاردى قۋانتقان جاڭالىقتان باستايىق. نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت قالالارىنان 3000 پاتەردىڭ جالعا بەرىلۋى كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. جاستاردى باسپانامەن قامتۋعا مەملەكەت بيۋدجەتىنەن العاشىندا 65 ملرد تەڭگە بولىنگەن, كەيىن پاتەر سانىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى قوسىمشا 14,4 ملرد تەڭگە ءبولىندى. كونكۋرستان ءوتىپ, جالدامالى پاتەرگە يە بولعان 3000 جاس قونىس تويلارىن جاڭا جىلدىڭ العاشقى كۇندەرىندە تويلايدى. رەسپۋبليكامىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىندەگى جۇمىس ىستەيتىن جاستارعا ارنالعان جالدامالى باسپانا سالۋ 2022 جىلعا جوسپارلانعان.
پاتەر ماسەلەسىمەن بىرگە بيىل جۇمىسپەن قامتۋ, كاسىپ باستاۋعا كوپ مۇمكىندىك جاسالدى. «جاس مامان» باعدارلاماسىمەن قاتار, جوو تۇلەكتەرىنە ارنالعان «جاستار پراكتيكاسى» دا قولعا الىندى. وسى ورايدا كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ماقساتىندا بىرنەشە جوبا ىسكە قوسىلدى. ال ەڭ ماڭىزدىسى «جاس كاسىپكەر» جوباسى اياسىندا ەلىمىزدەگى 20 مىڭ جاس كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىن ۇيرەندى. جاستار جىلىندا 9,5 مىڭ جاس جاڭا بيزنەس باستاۋعا گرانت يەلەنىپ, 2,5 مىڭ جاسقا ءوز ءىسىن دامىتۋ ءۇشىن شاعىن نەسيە بەرىلدى. كاسىپكەرلىك نەگىزىن وقىتۋعا حالىق قازىناسىنان 1,5 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بيزنەس جوبالاردى نەسيەلەۋگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 3 جىل مەرزىمگە 89 ملرد تەڭگە ءبولۋ قاراستىرىلعان.
وكسانا ياركوۆا «جاس كاسىپكەر» جوباسى اۋىل جاستارى دا قاتىسىپ, ءوز باقتارىن سىناۋعا مۇمكىندىك العانىن ايتادى. ول – سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى ياكور اۋىلىنىڭ تۇرعىنى. «ماماندىعىم بويىنشا تاربيەشىمىن. 2 جىل بالاباقشادا جۇمىس ىستەدىم. بالا كۇتىمى بويىنشا دەمالىسقا شىعىپ, بالاما كيىم تىگە باستادىم. باعدارلاما تۋرالى اكىمدىكتەن ەستىپ, قاتىسۋعا بەل بۋدىم. جۇمىسىمنان ءوز ەركىممەن شىققان سوڭ, شەگىنەرگە جول جوعىن ءتۇسىنىپ, ىنتاممەن وقىپ, جۇمىسىما كوپ ۋاقىت ارناۋعا تىرىستىم. بۇل باعدارلاما سۇيىكتى ءىسىمدى كاسىپكە اينالدىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. ەكى اپتا بويى بەسكول اۋدانىندا بيزنەس جوسپار جاساۋ, سالىق ەرەجەلەرى سياقتى كاسىپكەرلەرگە قاجەتتى ءبىلىم الدىم. ودان كەيىن جوبامىزدى قورعاپ, گرانت كونكۋرسىنا قاتىستىق. ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن 505 مىڭ تەڭگە كولەمىندە گرانتقا يە بولعانىمدى ەستىپ, ءبىر قۋاندىم. بۇل اقشاعا قاجەت-جاراقتى الدىم. ياعني تىگىن ىسىنە قاجەتتى تەحنيكا, تىگىن ماشينالارىن ساتىپ الدىم. گرانتتان كەيىن نەسيە الدىم. ويتكەنى جاقسى تاۋار جاساۋ ءۇشىن ساپالى شيكىزات كەرەك. قازىردە الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى جۇمىسىمىزدى كورسەتىپ, تاپسىرىس قابىلدايمىن. تاۋاردى جەتكىزۋ ءۇشىن «قازپوشتا» قىزمەتىنە جۇگىنەمىن. جالعىز جۇمىس ىستەيمىن, الايدا كەلەر جىلى بىرنەشە تىگىنشى الۋ ويىمدا بار. بۇگىندە تابىسىم كەرەمەت دەي المايمىن. نەسيەمدى جابۋعا, وتباسىمىزعا جەتەدى. باعدارلاما تۇلەكتەرىنە بەرىلەتىن گرانت پەن ءبىلىم سەنىمدى بولۋعا, بيزنەستى يگەرۋدىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتتى. مۇنداي دايىندىقسىز, ءبىلىمسىز كاسىبىڭدى دوڭگەلەتۋ مۇمكىن ەمەس شىعار. ال اۋىل جاستارى ءۇشىن بۇل الەم مۇلدە تاڭسىق. وسى جىلى سۇيىكتى كاسىبىڭدى باستاۋ ءۇشىن قالادا تۋ مىندەتتى ەمەسىن ءتۇسىندىم», دەيدى باعدارلاما تۇلەگى وكسانا ياركوۆا.
ال جاس تا بولسا, باس بولىپ اتىراۋدىڭ ءتاي-ءتاي باسقان كاسىپكەرلەرىنە بيزنەس الەمىنىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتىپ, قولداۋىن اياماعان, «جاس كاسىپكەر» جوباسىنىڭ ترەنەرى بيبىگۇل كاكىمجانقىزى بيىل 110 شاكىرت تاربيەلەپ, ولارعا بيزنەس الەمىندە باعدار بولعانىن ايتادى. «باعدارلاماعا اتىراۋ قالاسىنان 55 ادام, ماحامبەت اۋدانىنان 55 كىسى قاتىستى. 3 اپتاعا جۋىق نارىق ءاناليزى, بيزنەس پسيحولوگياسى, جوبانىڭ سۇرانىسىن ارتتىرۋ مەن شارتتارى تۋرالى ءدارىس وقىدىم. ءار قاتىسۋشىعا جەكە كونسۋلتاتسيا وتكىزىپ, بيزنەس جوسپار جاساۋعا كومەكتەستىك. ءبىر ماقتانارىم, شاكىرتتەرىمىز اۋىل شارۋاشىلىعىنا دا دەن قويدى. نۇرلىبەك پەن ءۋاليحان قۇبايدوللاەۆتار ەشكى شارۋاشىلىعىمەن اينالىسا باستادى. ال ەركىن ءامىرجانوۆ بۇگىندە تاۋىق شارۋاشىلىعىن دوڭگەلەتىپ ءجۇر. تۇلەكتەر قايىرىمدىلىقپەن دە اينالىسادى. كۋرس بىتكەندە اشىق اسپان استىندا كينوتەاتر ۇيىمداستىرىپ, ول جەردە ءوز ونىمدەرىن ساتۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, جينالعان قارجىنى مۇقتاج وتباسىلارعا اۋداردىق. جاستار جىلى اتىراۋ جاستارىنىڭ ەكىنشى تىنىسىن اشقانداي بولدى. جاستارعا مۇمكىندىك بەرۋ ءوڭىردىڭ دامۋىن بىلدىرەدى. ال وڭىرلەردىڭ وركەندەۋى رەسپۋبليكامىزدىڭ ەكونوميكاسىن كوتەرە تۇسپەك», دەيدى جاس ترەنەر. 31 جاستاعى بيبىگۇل جاستار ساياساتى مەن بالالار باستامالارىن قولداعانى ءۇشىن اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ماراپاتىنا يە بولدى.
بيىلعى جىلدىڭ تاعى ءبىر جاڭالىعى – پرەزيدەنتتىك جاستار كادرلىق رەزەرۆى. ونىڭ قورىتىندىسى جىل سوڭىنا تامان جاريالاندى. بىرنەشە كەزەڭنەن تۇرعان بايقاۋدان 300 قازاقستاندىق جاس ىرىكتەلىپ الىندى. رەزەرۆكە ەنگەن جاستار مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندەگى جاۋاپتى قىزمەتتەرگە تاعايىندالادى. مۇنداعى باستى ماقسات – بىلىكتى باسشىلاردىڭ جاڭا بۋىنىن قالىپتاستىرۋ جانە جاستار ءۇشىن الەۋمەتتىك ءليفتىنىڭ ۇتىمدى جۇيەسىن قۇرۋ. كوميسسيا مۇشەلەرى تاڭداۋلىلاردىڭ قاتارىنا ىلىكپەگەندەر دە نازاردان تىس قالمايتىنىن ايتتى.
ستۋدەنت جاستاردىڭ نەگىزگى ماسەلەسى – جاتاقحانا. بۇل جەردە جاستار جىلىندا زامانداستارىنىڭ جاعدايىن جاساۋعا قولعابىس ەتكەن ءىلياس تۇستىكباەۆ ەرەكشە اتاپ وتۋگە تۇرارلىق. «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ «قوعامدىق قىزمەت» اتالىمىنىڭ بيىلعى يەگەرى – «قازاقستاننىڭ ستۋدەنتتەر اليانسى» رەسپۋبليكالىق ستۋدەنتتىك قوزعالىسىنىڭ كوشباسشىسى. ول 2019 جىلدىڭ ءوزى ءۇشىن دە, ءوزى باسقاراتىن ۇيىم ءۇشىن دە ولجالى بولعانىن ايتادى. جاستار جىلىندا دايىندالعان جول كارتاسى ناتيجەسىندە جاستاردىڭ ءبىراز ماسەلەسى شەشىمىن تاپتى دەيدى. «بيىل ەكى جىلدان بەرى جوسپارلاپ جۇرگەن جاستاردىڭ ۇزدىكسىز دامۋىنا ارنالعان جوبامىزدى باستادىق. «ستۋدەنتتەر ءۇيى 2.0» اكتسياسى قولعا الىندى. بۇل اكتسيا ستۋدەنتتەردىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرىن شەشەدى دەپ سەنەمىن. ال جاستار اراسىنداعى ەڭ ۇلكەن ماراپاتتى, «دارىن» سىيلىعىن يەلەنۋىم تەك ماراپات ەمەس, ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ەكەنىن تۇسىنەمىن. ماماندىعىم بويىنشا جۇمىس ىستەمەسەم دە جاستاردىڭ يگىلىگىنە, ەل يگىلىگىنە قىزمەت ەتكەنىمە قۋانىشتىمىن», دەدى ول.
وتاننىڭ وتباسىدان باستالاتىنىن قاشان دا ەستەن شىعارمايتىن قازاق حالقى ءۇشىن جاستار جىلىنىڭ وتباسى ينستيتۋتىنا دا شاراپاتى ءتيدى. ءار وڭىردە وتباسىلىق رەسۋرستاردى قولداۋ ورتالىقتارى اشىلدى. ولاردىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, بيىل 270 وتباسى اجىراسۋدان امان قالعان. سونىمەن قاتار ءار ايماقتاعى جاستار رەسۋرستىق ورتالىقتارىندا تەگىن زاڭگەرلىك كەڭەس بەرۋ بولىمدەرى جۇمىس ىستەيدى.
2019 جىلى جاستاردى قارجىلاندىرۋ كولەمى 40 ەسە وسكەن. جالپى شارالارعا 2 ملن-نان استام جاس تارتىلسا, ارنايى شارالارمەن 722 مىڭ ادام نەمەسە ەلىمىزدەگى ءاربىر 5-ءشى جاس قامتىلعان. جاستاردى قولداۋعا باعىتتالعان 56 گرانتتىق جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. بۇل باعدارلامالاردىڭ جالپى سوماسى 2,8 ملرد تەڭگەگە باعالانىپ وتىر. جاڭا باستامالار مەن يدەيالاردىڭ جەمىسىن تالاپ ەتۋ ءۇشىن, البەتتە, ەرتە. دەگەنمەن 2019 جىل قازاقستاندىق جاستاردىڭ قۇلشىنىسىنا سەرپىلىس اكەلگەنى ايقىن.
