قارجى • 27 جەلتوقسان، 2019

جاندار وماروۆ: شاعىن نەسيەگە سۇرانىس كوپ

88 رەت كورسەتىلدى

بيىل «قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگىنىڭ ەنشىلەس كومپانياسىنىڭ ءبىرى «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ قۇرىلعانىنا 25 جىل تولىپ وتىر. قور وسى شيرەك عاسىردا اۋقىمدى جوبالاردى قارجىلاندىرىپ، ەلدەگى كاسىپكەرلىك سالانى دامىتۋعا، جۇمىسسىز ازاماتتاردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىنا ىقپال ەتتى. قازىر دە الەۋمەتتىك جوبالاردى ءساتتى جۇزەگە اسىرىپ كەلە جاتقان «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق باسقارما توراعاسى جاندار وماروۆپەن سۇحباتتاسىپ، 25 جىلدا اتقارىلعان جۇمىستار جونىندە جانە شاعىن نەسيە بەرۋ پروتسەستەرى تۋرالى بىلگەن ەدىك.

– جاندار دانياربەك ۇلى، اۋىل شارۋا­­شى­لى­عىن قارجىلاي قولداۋ قو­رى­­نىڭ قۇرىل­عا­نى­نا بيىل 25 جىل تولىپ وتىر. شيرەك عا­سىر­­دا قور قانداي جە­تىس­تىك­تەرگە جەتتى؟

– اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى 2005 جىلدان بەرى اۋىل كاسىپ­كەر­لەرىنە شا­­عىن نەسيە بەرۋمەن اينالىسىپ كەلەدى. وسى جىل­­دار ىشىندە قور اۋىل تۇر­عىندارى، قارجى ينستيتۋتتارى مەن جەر­گى­لىك­تى اتقارۋشى ورگاندار سياق­تى سەرىكتەستەرى ءۇشىن سەنىمدى كومپانيا رە­تىن­دە تانىلدى. قور قۇرىلعاننان بەرگى 25 جىلدا جال­پ­ى سوماسى 322 ملرد تەڭگە بولاتىن 155 مىڭ كاسىپكەرگە نەسيە بەرىلدى.

سوڭعى جەتى جىلدا كومپانيا «جۇمىسپەن قامتۋ» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا اۋىل كاسىپ­كەرلەرىنە نەسيە بەرۋدە. سونىڭ ناتيجە­سىندە مىڭ­داعان اۋىل تۇرعىنى جۇمىس­پەن قامتىلدى.

سونداي-اق قور «ديپلوممەن – اۋىلعا!» جوباسى بويىنشا جاس مامانداردى بيۋدجەتتىك نەسيە­لەۋ­دىڭ قارجى وپەراتورى رەتىندە جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ون جىلدا اۋىلعا جۇمىس ىستەۋگە بارعان 32 مىڭ مامانعا 85،8 ملرد تەڭگە نەسيە بەرىلدى. بۇ­گىنگى تاڭدا قوردىڭ نەسيەلىك پورتفەلىندە 46 مىڭ جوبا بار. سوڭعى بەس جىلدا ونىڭ كولەمى ەكى ەسەگە ارتتى.

– كاسىپكەرلەر ءۇشىن قور بەرەتىن نەسيەنىڭ قانداي ارتىقشىلىعى بار؟

– بۇل ورايدا قوردىڭ نەسيە بەرۋ شارتتارىن ەسكەرۋ قاجەت. مىسالى، بانك­تەر نەسيەنى جىلدىق 16-20%-دىق مول­شەر­لە­مە بويىنشا بەرەتىن بولسا، قور باع­دار­لا­ما­لارىنىڭ جىلدىق سىياقى مول­شەرلەمەسى 6%-دى قۇرايدى. نەسيە ونىم­دە­رى­مىزدىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى – نەسيەنى 7 جىلعا دەيىنگى ۇزاق مەرزىمگە بەرۋىمىزدە جانە قوسىمشا كوميس­سيا­لار مەن الىمدار جوق.

نەسيەنى وتەۋدىڭ قولايلى كەستەسى بەكىتى­لە­دى جانە ەكى جىلعا دەيىنگى جەڭىلدىك كەزەڭى قا­راس­تى­رىلعان. ياعني، نەسيە الۋشى جەڭىلدىك مەرزىمى اياق­تال­عانشا تولەم جاسامايدى. كا­سىپ­­كەرگە ءوزىنىڭ العاش­قى ءونىمىن نەمەسە فەرمەر­گە العاشقى ءتولىن الىپ، تابىس تابۋىنا مۇمكىندىك بەرىلەدى. سونداي-اق قور اۋىل­دارداعى جەر ۋچاسكەلەرىن جانە قاي جىلى قانداي ماتەريالمەن سالىنعانىنا قارا­ماس­تان ۇيلەردى كەپىلدەمە رەتىندە قابىل­داي بەرەدى.

– قور بەرەتىن شاعىن نەسيەنىڭ اۋىل كاسىپ­كەر­­لىگىن دامىتۋداعى ۇلەسى قانداي؟

– ءبىز نەسيە قاراجاتى ەسەبىنەن جۇمى­سىن جاڭادان باستاعانداردى، شارۋا­شىلىق­­تارىن كە­ڭەي­تىپ، مال باسىن كوبەيتىپ، جۇمىس ورىندارىن اشىپ جاتقان كوپتەگەن كاسىپكەردى مىسالعا كەلتىرە الا­مىز.

2013 جىلدان بەرى «جۇمىسپەن قامتۋ» باع­دار­لا­ماسى اياسىندا 55 مىڭنان استام اۋىل تۇرعىنى جۇ­مىسپەن قامتىلدى. «ەڭبەك» باعدار­لاماسى بو­يىنشا نەسيە قارجىسىنىڭ 70%-دان استامى ستارتاپ-جوبالاردى قولداۋعا باعىتتالدى.

«سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا ەكى جىلدا 530 شارۋاشىلىق 40 مىڭ باس اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا ساتىپ الۋعا نەسيە الدى. 123 وتباسىلىق تاۋارلى ءسۇت فەرماسى 9،4 مىڭ باس ءسۇتتى سيىر ساتىپ الۋ ءۇشىن قارجى­لاندىرىلدى. جالپى، ءار جوبانىڭ وزىن­دىك ەرەكشەلىگى مەن ارتىقشىلىعى بار. سو­نىڭ ەسەبىنەن جۇمىس ورىندارى اشىلىپ، شارۋا­شىلىقتار كەڭەيىپ، شاعىن قالالار مەن اۋىل­دار دامۋدا. بۇل تۇرعىدا قوردىڭ ەل دام­ۋىنا قو­سىپ كەلە جاتقان ۇلەسى ۇلكەن دەپ ەسەپتەيمىن.

– اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينا­لى­سۋ­عا جاس­­­­تاردىڭ قىزىعۋشىلىعى قان­شا­لىق­تى دەڭ­­گەيدە؟

– جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسى جاس­تار­عا، ءوز ءىسىن جاڭادان باستاعان كاسىپ­كەر­لەر­گە ۇلكەن مۇم­كىندىك بەرەدى. سوندىقتان سوڭعى ۋاقىتتا بىز­دەن نەسيە العانداردىڭ ارا­سىندا جاستار كوپ. بيىل 29 جاسقا دەيىنگى مىڭ­عا جۋىق كاسىپكەرگە 2،5 ملرد تەڭگەنىڭ نەسيەسى بەرىلدى.

سونداي-اق ايەل كاسىپكەرلەرگە دە وسىنداي قول­داۋ كورسەتىلەدى. بىزدەن نەسيە الاتىن ازا­مات­تار­دىڭ ءاربىر ءۇشىنشىسى ايەلدەر دەۋ­گە بو­لادى. ايتا كەتۋ كەرەك، ايەلدەردىڭ قار­جى­لىق جا­ۋاپ­كەر­شىلىگى جوعارى بولادى. ولار ازا­مات­تار­عا جۇ­مىس بەرىپ، وتبا­سى­لا­رى­نىڭ تابىسىن ارتتىرىپ وتىر. بۇعان دا ناقتى مىسالدار جەتەرلىك.

– نەسيە الۋشىلاردىڭ تاراپىنان قور­­دىڭ قاي باعدارلاماسىنا سۇرانىس كوپ جانە ناقتى قانشا نەسيە بەرىلدى؟

– قور جۇزەگە اسىراتىن نەگىزگى كرەديتتىك ونىم­دەر ەكى مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا قارجىلاندىرىلادى. ولار: اگروونەركاسىپ كە­شەنىن دامىتۋ باعدارلاماسى جانە «ەڭبەك» نا­تيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كا­­سىپ­كەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاماسى. اگرو­ون­ەر­­كاسىپ كەشەنىن دامىتۋ باعدارلاماسى ايا­سىن­­­دا ەتتى جانە ءسۇتتى مال شارۋاشىلىعىن، سەر­ۆيس­تىك-دايىنداۋ قىزمەتىن جانە اۋىل شارۋا­­شى­لى­عى كووپە­را­تيۆ­تە­رىن دامىتۋدى نەسيە­لەۋ با­سىم­دىق­قا يە.

ەگەر بيىل قارجى بەرىلگەن جوبالار­دى سارا­لاساق، «يگىلىك» (27،3 ملرد تەڭگەنىڭ 8 914 نە­سيە­سى بەرىلدى)، «سىباعا» (14،7 ملرد تەڭگەنىڭ 753 نە­سيەسى بەرىلدى) سياق­تى مال شارۋا­شى­لى­عىن دا­مىتۋ باع­دار­لا­مالارى ۇلكەن سۇرا­نىس­قا يە. بۇدان بولەك، كاسىپكەرلىكتىڭ بارلىق ءتۇرىن قار­جى­­لان­دىرۋعا باعىتتالعان «كاسىپكەر» باع­دار­­لا­­ما­سىنا سۇرانىس ۇلكەن (14،3 ملرد تەڭگەنىڭ 2 880 نەسيەسى بەرىلدى).

 ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باع­دار­لاماسى ايا­سىن­دا شاعىن نەسيە بەرۋ قا­لاي جۇزەگە اسىرى­لا­دى جانە كىمدەرگە بە­رىلەدى؟

«ەڭبەك» باعدارلاماسى اياسىندا بەرى­لە­تىن شاعىن نەسيە اۋىلدى جەرلەردە ءوز كاسىبىن اشاتىن جەكە تۇلعالارعا ارنالعان. ولاردىڭ كوبى جۇمىسسىزدار مەن ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قام­تىپ وتىرعاندار، شاعىن شارۋاشىلىقتار جانە اۋىل كاسىپكەرلەرى.

بيىل «ەڭبەك» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا شاعىن نەسيەگە دەگەن سۇرانىستىڭ كوپتىگى ەسكە­رىلە وتىرىپ، قور 27،5 ملرد تەڭگەنىڭ ورنىنا 47،8 ملرد تەڭگەنىڭ نەسيەسىن بەرىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بو­يىنشا كاسىپكەرلىكتى نەسيەلەندىرۋگە قوسىمشا 20 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىندى. ونىڭ 5 ملرد تەڭگەسى قالالاردا ىسكە اسىرىلاتىن جوبالاردى قولداۋعا باعىتتالدى.

– كەلەر جىلعى جوسپارلارىڭىزبەن بو­لىس­­سە­ڭىز. الدا قانداي مىندەتتەر تۇر؟

– اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ جانە «ەڭبەك» ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپ­پاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ مەملەكەتتىك باع­دار­لامالارىندا بەلگىلەنگەن مىندەتتەردى جۇ­زەگە اسى­رۋ – نەگىزگى جوسپارىمىز. بۇل سا­لا­­لار قور قىز­مەتىنىڭ باسىم باعىتتارى بولىپ قالا بەرەدى.

سونىمەن قاتار نەسيە الۋشىلاردىڭ ۋاقىتى مەن قارجىسىن ۇنەمدەۋ ءۇشىن بيزنەس-پروتسەس­تەردى وڭ­تايلاندىرۋ جۇمىستارى جال­عا­سا­تىن بولادى.

 

اڭگىمەلەسكەن

دۋمان اناش،

«Egemen Qazaqstan»

 

سوڭعى جاڭالىقتار

شەرحان مۇرتازانىڭ ءۇيى

ادەبيەت • كەشە

«جاسىل» ايماقتا ەكى ءوڭىر

كوروناۆيرۋس • كەشە

بۇگىن - انالار كۇنى

قازاقستان • كەشە

الماتىدا تەگىن ءدارى-دارمەك قاتارى ارتتى

مەديتسينا • 18 قىركۇيەك، 2021

الەمدە ەپيداحۋال قانداي؟

الەم • 18 قىركۇيەك، 2021

توكيو مارافونى 2022 جىلعا شەگەرىلدى

سپورت • 18 قىركۇيەك، 2021

الماتىدا تاۋ بوكتەرى ورتەنىپ جاتىر

ايماقتار • 18 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار