بەردىبەك ساپارباەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇكىمەت مۇشەلەرى ەلىمىزدەگى بارلىق وڭىرلەردىڭ, ونىڭ ىشىندە اۋدان ورتالىقتارى مەن شالعاي اۋىلداردىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەسكەنىن اتاپ ءوتتى. بارلىعى 500-دەن اسا كەزدەسۋ وتكىزىلدى, ازاماتتاردان 70 ۇسىنىس كەلىپ ءتۇستى, 2500 سۇراق بويىنشا جاۋاپ جانە تۇسىنىك بەرىلدى.
«بۇل كەزدەسۋلەردىڭ باستى مىندەتى جۇرگىزىلىپ جاتقان مەملەكەتتىك ساياساتتى جانە تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان باعدارلامالاردى ءتۇسىندىرۋ بولدى. قازاقستاندىقتاردى كوبىنە-كوپ الەۋمەتتىك ماسەلەلەر – جۇمىسپەن قامتۋ, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەلەرى تولعاندىرادى. ءبىز, ارينە, بارلىق قويىلعان سۇراقتارعا جازباشا تۇردە دە, اۋىزشا دا تولىققاندى جاۋاپ بەردىك» دەدى ب. ساپارباەۆ.
تۇرعىنداردىڭ تابىسىن ارتتىرۋ
ۆيتسە-پرەمەر 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرى 42500 تەڭگەنى قۇرايتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇگىنگى تاڭدا مۇنداي جالاقىنى 1,3 ملن-عا جۋىق ادام الادى. سونىمەن قاتار, بيىل 1,5 ملن مەملەكەتتىك جانە ازاماتتىق قىزمەتشىلەردىڭ ەڭبەكاقىسى كوتەرىلدى. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا كاسىپورىنداردىڭ باسشىلارى دا وزدەرىنىڭ تومەن جالاقى الاتىن جۇمىسكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن 32%-عا كوتەردى. وسىلايشا, 2019 جىلى تومەن جالاقى الاتىن 1,2 ملن قازاقستاندىقتىڭ ەڭبەكاقىلارى ءوستى.
بورىش جۇكتەمەسىن ازايتۋ شارالارىمەن 565 مىڭعا جۋىق قازاقستاندىق قامتىلدى. بۇل ماقساتقا بيۋدجەتتەن 115 ملرد تەڭگە ءبولىندى. سونىمەن قاتار, بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ ايىپپۇلدارى مەن ءوسىمپۇلدارىن ەسەپتەن شىعارۋ بويىنشا تاپسىرما بەرىلدى. وسى شارامەن 1,2 ملن-عا جۋىق ادام قامتىلدى, ولاردىڭ 33,6 ملرد تەڭگە سوماسىنا ايىپپۇلدارى مەن ءوسىمپۇلدارى كەشىرىلدى.
الداعى جىلى 500 مىڭ مۇعالىمنىڭ جالاقىسى 25%-عا ارتادى, 215 مىڭ دارىگەر مەن مەيىربيكەنىڭ جالاقىسى تيىسىنشە 30% جانە 20%-عا كوبەيەدى. 34 مىڭ مادەنيەت, ونەر جانە مۇراعات قىزمەتكەرلەرىنىڭ, سونداي-اق 25 مىڭ الەۋمەتتىك قىزمەتكەردىڭ جالاقىسى 30%-عا ارتادى.
2,2 ملن قازاقستاندىقتىڭ زەينەتاقىسى 7%-عا, مەملەكەتتىك جاردەماقى 5%-عا يندەكساتسيالانادى. مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان ءۇش الەۋمەتتىك تولەم ءتۇرى بويىنشا 132 مىڭ الۋشى ءۇشىن جاردەماقى كەمىندە 30%-عا وسەدى.
2019 جىلى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكپەن 1,6 ملن قازاقستاندىق قامتىلدى, ونىڭ ىشىندە 1,1 ملن — بالالار. ەل بيۋدجەتىنەن 245 ملرد تەڭگە ءبولىندى.
«سونىمەن قاتار ۇكىمەتكە بەرىلگەن تاپسىرما جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىمەن پىسىقتالدى, ولار قوسىمشا قولداۋ شارالارىن كورسەتەتىن بولدى. سونىڭ ناتيجەسىندە, 2,2 ملن جۋىق قازاقستاندىق 128 ملرد تەڭگە سوماسىنا قوسىمشا الەۋمەتتىك قولداۋمەن قامتىلدى» دەدى ۆيتسە-پرەمەر.
بۇدان باسقا, تابىسىن جاسىرۋمەن, ماسىلدىقتىڭ ارتۋىمەن ت. ب. بايلانىستى ااك قاتە ەسەپتەۋ ماسەلەلەرى شەشىلدى. ۇكىمەت زاڭ جوباسىن ازىرلەدى, ونى بۇگىندە پارلامەنت ماقۇلدادى.
«بۇل جەردەگى ەڭ باستى ماسەلە — كوپبالالى وتباسىلارعا مەملەكەتتىك جاردەماقىلار تولەنەدى, بۇل رەتتە مۇنداي وتباسىلاردىڭ تابىستارى ەسكەرىلمەيدى. ااك بۇرىن قالاي تولەنسە, سولاي ساقتالادى. جاڭا كومەك ءتۇرى — كەپىلدەندىرىلگەن الەۋمەتتىك پاكەت» دەدى ب. ساپارباەۆ.
قازاقستاندىقتاردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇش جىلدان بەرى قازاقستاندا «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلۋدا. ونىڭ باستى ماقساتى — ەڭبەككە ورنالاسۋدا قازاقستاندىقتارعا كومەك كورسەتۋ. ياعني, وقىتۋ, بەلگىلى ءبىر ماماندىقتار بويىنشا داعدىلاردى يگەرۋ, گرانتتار مەن تومەن پايىزبەن شاعىن نەسيەلەر ۇسىنۋ.
بيىل «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا جۇمىسپەن قامتۋدا قولداۋ جانە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ شارالارىمەن 623 مىڭ ادام قامتىلدى, ونىڭ ىشىندە 416 مىڭ ادام ەڭبەككە ورنالاستىرىلدى, 131 مىڭ ادام وقىتىلدى, 46 مىڭ گرانت پەن شاعىن نەسيە بەرىلدى, وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە 9 مىڭ ادام كوشىرىلدى. ا. ج. 11 ايدا باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا بيۋدجەتتەن 176 ملرد تەڭگە باعىتتالدى.
كەلەسى جىلدان باستاپ «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا وزگەرىستەر كۇتىلۋدە. ماسەلەن, قىسقا مەرزىمدى كاسىپتىك وقىتۋ جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ وتىنىمدەرى بويىنشا جۇرگىزىلەدى, «العاشقى جۇمىس ورنى» جانە «ۇرپاقتار كەلىسىمشارتى» جاڭا تەتىكتەرى ەنگىزىلەدى.
سونداي-اق «ەڭبەك» ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ مەن جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ءۇشىنشى باعىتى اياسىندا ماڭعىستاۋ, قىزىلوردا, جامبىل, الماتى, تۇركىستان وبلىستارى, نۇر-سۇلتان قالاسى سەكىلدى ەڭبەككە جارامدى ادامدارى مول ايماقتان پاۆلودار, قوستاناي, سولتۇستىك قازاقستان, شىعىس قازاقستان ءتارىزدى ەڭبەك كۇشى از ايماقتارعا ازاماتتاردى كوشىرۋ كوزدەلگەن. بيىل ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىنەن سولتۇستىگى مەن شىعىسىنا 9 مىڭعا جۋىق ادام قونىس اۋداردى. بۇگىندە نۇر-سۇلتاننان ەكىباستۇزعا 200-گە جۋىق ادام كوشىرىلدى. ولار جۇمىسپەن جانە باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلدى. ەندى اتالعان تاجىريبەنى اقمولا جانە قاراعاندى وبلىستارىنا تاراتۋ جوسپاردا بار.
حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ءالجۋاز توپتارىن قولداۋداعى جاڭاشىلدىقتار
«جالپى, ەلىمىزدىڭ بيۋدجەتىندەگى الەۋمەتتىك شىعىنداردىڭ ۇلەسى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتار بولساق, 2018 جىلى بۇل ۇلەس 43% بولدى, 2019 جىلى – 45%, 2020 جىلى — 50%. بۇل ءبىزدىڭ ەل باسشىلىعىنىڭ ساياسي باعىتى الەۋمەتتىك سيپاتتا ەكەنىن, ياعني حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعانىن بىلدىرەدى» دەدى ب. ساپارباەۆ.
ب. ساپارباەۆتىڭ ايتۋىنشا, كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا كوپ بالالى جانە از قامتاماسىز ەتىلگەن وتباسىلارعا ميكروكرەديت بەرۋ شارتتارىن جەڭىلدەتۋ جوسپارلانعان. اتاپ ايتقاندا, مولشەرلەمەنى جىلدىق 6%-دان 4%-عا دەيىن تومەندەتۋ, ميكروكرەديت بەرۋ مەرزىمىن 5 جىلدان 7 جىلعا دەيىن ۇلعايتۋ كۇتىلۋدە.
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا 690 مىڭعا جۋىق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادام تۇرادى. ولاردىڭ 400 مىڭى ەڭبەككە جارامدى. مۇگەدەك جانداردى الەۋمەتتىك قورعاۋ اياسىندا بيىل بيۋدجەتتەن جاردەماقى تولەۋگە جانە تەحنيكالىق وڭالتۋ قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتۋگە 400 ملرد تەڭگە ءبولىندى. سونداي-اق مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ جونىندەگى 2025 جىلعا دەيىنگى ۇلتتىق جوسپار قابىلداندى جانە ورىندالىپ جاتىر.
وڭالتۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. 2020 جىلى نۇر-سۇلتان, كوكشەتاۋ جانە الماتى قالالارىندا وڭالتۋ ورتالىقتارىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى. ءمجا اياسىندا جانە مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن وڭالتۋ ورتالىقتارىنىڭ جەلىسىن دامىتۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتىر. پيلوتتىق رەجيمدە مۇگەدەك ازاماتتارعا وڭالتۋ قۇرالدارى مەن قىزمەتتەرىن دەربەس تاڭداۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن الەۋمەتتىك قىزمەتتەر پورتالى جۇمىس ىستەيدى.
5 جىلعا مۇگەدەكتىك بەلگىلەنەتىن اۋرۋلاردىڭ ءتىزىمى بەكىتىلدى, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا كەشەندى كومەك كورسەتۋدىڭ جول كارتاسى جاسالىپ جاتىر, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ كۆوتالارىن ساقتاۋىنا مونيتورينگ كۇشەيتىلەدى. بۇگىنگى تاڭدا 17 مىڭعا جۋىق جەتىم بالالار جاردەماقى الادى. بۇل ساناتقا شامامەن 1000 پاتەر جانە 2000-نان استام وقۋ گرانتى ءبولىندى.
شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋ
كەلەسى جىلى شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا كۆوتا 49 مىڭ ادامنان 29 مىڭ ادامعا دەيىن قىسقارتىلادى, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىكتەرى كۇشەيتىلەدى. 30-دان اسا شەتەلدىك جۇمىسكەرلەردى تارتاتىن كاسىپورىندار جىل سايىن جوسپارلى تۇردە تەكسەرىلەتىن بولادى. بۇل رەتتە 4-ءشى سانات بويىنشا رۇقسات بەرۋدى ءبىرشاما قىسقارتۋ جوسپارلانعان. سونىمەن قاتار, شەتەلدىك جۇىمسكەرلەردى وتاندىق ماماندارمەن مىندەتتى تۇردە الماستىرۋ تاجىريبەسىن قايتارۋ كوزدەلگەن.
2019 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا نە ىستەلدى؟
2020-2025 جىلدارعا ارنالعان دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ازىرلەنىپ, بەكىتىلدى, ونىڭ باستى مىندەتى - كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ.
«ول ءۇشىن بىزگە جاقسى مەديتسينالىق كادرلاردى دايارلاپ, مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردىڭ ستاتۋسىن ارتتىرۋ قاجەت, مەديتسينالىق ۇيىمداردى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاۋدى جاقسارتىپ, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ كەرەك» دەدى ۆيتسە-پرەمەر.
سونىمەن قاتار حالىقتىڭ دەنساۋلىعى تۋرالى كودەكس جوباسى ازىرلەندى, ول قازىر پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىندا جاتىر.
مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋگە ازىرلىك بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى.
«بۇگىندە ءبىز دايىنبىز. قازاقستاندىقتاردىڭ مالىمەتتەرىن وزەكتىلەندىردىك, ستاتۋستارىن انىقتاپ, ەسەپكە الدىق, قولدانىستاعى اقپاراتتىق جۇيەلەردى كىرىكتىردىك» دەدى ب. ساپارباەۆ.
2019 جىلدىڭ 11 ايىندا جۇمىس بەرۋشىلەر ەسەبىنەن قورعا 275 ملرد تەڭگەگە جۋىق قارجى ءتۇستى. جىل سايىن كەمىندە 500-700 ملرد تەڭگە جيناۋ مىندەتى جۇر.
ءمامس ەنگىزۋ ناتيجەسىندە كەلەسى جىلدان باستاپ ءبىر ساقتاندىرىلۋشىعا شىعىندارىنىڭ 57,5%-عا - 55 مىڭ تەڭگەدە 87 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ءوسۋى كۇتىلەدى, مەديتسينالىق ينفراقۇرىلىم دامىتىلادى, مەديتسينالىق تەحنيكامەن جاراقتاندىرىلۋ دەڭگەيى 70%-دان اسادى, جوعارى تەحنولورگيالى مەديتسينالىق كومەككە قولجەتىمدىلىك مەن مەديتسينالىق قىزمەتتەر كورسەتۋ ساپاسى ارتادى.
1,8 ملن قازاقستاندىق تەگىن ءدارى-دارمەكتەرمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. جىل سايىن ءدارى-دارمەكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 93 ملرد تەڭگە قاراجات بولىنەدى. بۇگىندە DariKz ءموبيلدى قوسىمشاسى ىسكە قوسىلعان, وندا دارىگە قاتىستى نۇسقاۋلىقپەن تانىسىپ, ەگەر ونىڭ قۇنى رۇقسات ەتىلگەن باعادان اساتىن بولسا, شاعىم جاساۋعا بولادى. سونىمەن قاتار, ءدارى-دارمەكتەردى ەلەكتروندى ساتىپ الۋ مەن بەرۋدى ەسەپكە الۋ جۇرگىزىلەدى, بارلىق ءدارى-دارمەك تۇرلەرىنىڭ باعاسىن رەتتەۋ ەنگىزىلدى, 1439 بىرىڭعاي بايلانىس ورتالىعى مەن ءدارى-دارمەكتەردى العانى تۋرالى سمس-حابارلاما ىسكە قوسىلعان. پاتسيەنتتەردىڭ قاجەتتىلىگى مەن ولارعا بوساتۋعا دەيىن ءدارى-دارمەكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن تولىق اۆتوماتتاندىرۋ جۇرگىزىلۋدە, ءدارى-دارمەكتەردى قاداعالاۋ جۇيەسى ەنگىزىلۋدە.
«وسى ايدىڭ سوڭىنا دەيىن ءبىز ءى توقسانعا ءدارى-دارمەكتەردى ساتىپ الۋدى قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك, قاڭتار ايىندا بىزدە ءدارى-دارمەكتەر تاپشىلىعى بولماۋى ءتيىس» دەدى ب. ساپارباەۆ.
ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جوسپارلانعان رەفورمالار
ۇكىمەت 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ازىرلەپ, بەكىتتى, وندا 3 جاستان 6 جاسقا دەيىنگى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن 100% قامتۋ شارالارى, اپاتتى جانە ءۇش اۋىسىمدىق مەكتەپتەر ماسەلەلەرىن شەشۋ, جەكە ينۆەستورلاردى تارتۋمەن ءمجا جوبالارىن ىسكە اسىرۋ قاراستىرىلعان.
جوعارى وقۋ ورىندارىن وڭتايلاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ۇكىمەت جانىنان كوميسسيا قۇرىلدى. 7 جوو تەكسەرۋدەن ءوتتى. كەيبىر جوو-لاردىڭ ليتسەنزيالارى قايتارىپ الىنادى, كەيبىرەۋلەرى بىرىكتىرىلەتىن بولادى.
بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە كەلسەك, 2020 جىلدىڭ 1 تامىزىنان باستاپ ەلىمىزدەگى بارلىق مەكتەپتەردە بەينەباقىلاۋ كامەرالارى ورناتىلادى. وعان شالعايداعى اۋىلداردىڭ مەكتەپتەرى جاتپايدى.
وقۋ جىلىنىڭ سوڭىنا دەيىن بارلىق مەكتەپتەر قولايلى ورتامەن قامتاماسىز ەتىلەدى, ياعني, بارلىق دالاداعى دارەتحانالار جويىلادى.
