قوعام • 06 جەلتوقسان، 2019

قونىس اۋدارۋشىلاردى قولداۋ قانداي؟

42 رەتكورسەتىلدى

«ەڭبەك» ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2017 – 2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى» قولعا الىنعان 2017 جىلدان بەرى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا   4894 ادامى بار 1428 وتباسى كوشىپ كەلگەن.

سونىڭ ىشىندە بيىل 2117 ادامى بار 709 وتباسى كەلدى. وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ «ورالماندار جانە ىشكى قونىس اۋدارۋشىلار جۇمىسىن جۇرگىزۋ ءبولىمىنىڭ» باستىعى الما احمەتوۆامەن اڭگىمەلەسكەنىمىزدە 323 ادامى بار 81 وتباسى قايتا كوشىپ كەتكەنىن ايتتى. «نەگىزگى سەبەپ اۋا-رايىنىڭ دەنساۋلىقتارىنا سايكەسسىزدىگى بولدى. ايتپەسە، ءبىز بەلگىلەنگەن الەۋمەتتىك جاعدايلاردىڭ ءبارىن جاسادىق»، دەدى ول.

كوشىپ كەلۋشىلەردىڭ ءبارى وبلىستاعى 13 اۋداننىڭ بارىنە شاشىراي قونىستاندىرىلۋدا ەكەن. ال پەتروپاۆل قالاسىنىڭ وزىنە قابىلدانبايدى، ويتكەنى مۇندا تۇرعىن-ءۇي ماسەلەسىن شەشۋ قيىن كورىنەدى.

قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ ارقايسىنىڭ كوشىپ كەلۋ شىعىنى ءۇشىن 88 مىڭ تەڭگەدەن تولەنگەن. بۇل - وتباسى مۇشەلەرىنىڭ ارقايسىنا تولەنەتىن شىعىن.  وسىنىڭ ۇستىنە 2018 جىلدان باستاپ كوشىپ كەلۋشىلەرگە اۋدان وكىلدەرى تاۋىپ بەرگەن ۇيلەرىن جالداۋ قۇنى تولەنەدى. ونىڭ كولەمى ءبىر ادامعا 15 اەك-تەن باستالادى. ەگەر وتباسىنداعى جاندار كوبىرەك بولسا، ونىڭ كولەمى دە وسەدى. مىسالى، ءتورت ادامدىق وتباسىعا پاتەر جالداۋ قۇنى ون سەگىز اەك بولادى. بۇل اي سايىن وسى وتباسىنىڭ پاتەر جالداۋىنا 45450 تەڭگە تولەنەدى دەگەن ءسوز. ول جىلدىڭ ون ەكى اي بويى تولەنەدى. ءتورت ادامى بار وتباسى ءۇشىن ءبىر جىلدا بارلىعى   545400 تەڭگە تولەنەدى دەگەن ءسوز. ەگەر كوشىپ كەلۋشى اۋىلدان ءوزىم ءۇي تاپتىم، ماعان ساتىپ الۋعا اقشا بەرىڭدەر دەسە ءبىر جىلدىق جالداۋ اقىسى تۇتاستاي قولىنا بەرىلەدى.  ەگەر ول ءۇي بۇل اقشادان ارزان بولسا ارتىعى وزىندە قالادى. قازىر اۋىلداعى ۇيلەر ارزان ەكەنىن ەسكەرسەك، بۇل اقشا ءبىر سىدىرعى جاقسى ءۇي الۋعا ەمىن-ەركىن جەتەدى. ال بۇدان قىمباتقا السا، ارتىعىن ءوزى تولەيدى. ارينە، بۇل اقشانى الۋ ءۇشىن ساتىپ-الۋ كەلىسىمشارتى اكەلىنۋى كەرەك.

وسىنىڭ ۇستىنە كوشىپ كەلۋشىگە ءۇيىنىڭ قاسىنداعى ون سوتتىق جەر تەگىن بەرىلەدى، ال ەگەر بيزنەسپەن اينالىسقىسى كەلسە «بيزنەس-باستاۋ» باعدارلاماسى بويىنشا وقۋعا جىبەرىلەدى. بانكتەن ارناۋلى ميكرو-نەسيە الۋلارىنا بولادى.

بىلتىرعا دەيىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا كەلۋشىلەر وسىنداي اقشا الىپ كەلگەن، ال بىلتىر، بارلىق كەلگەندەر 414 وتباسى بولسا، سونىڭ 253 وتباسى عانا وسى قاراجاتتى العان. قالعانى ءۇي الماي، تەك جالداۋعا العاندىقتان ولارعا اي سايىنعى جالداۋ اقىلارى ءالى تولەنۋدە ەكەن.

بيىل كوشىپ كەلەتىن ازاماتتارعا قاناتقاقتى جوبا بويىنشا ارناۋلى ۇيلەر سالىنىپ جاتىر. 2021-ءشى جىلعا دەيىن بارلىق اۋداندار بويىنشا 2142 ءۇي سالۋ بەلگىلەنگەن.  Cونىڭ ىشىندە 428  بيىل سالىنۋدا. ءبىرازى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن بەرىلمەكشى. بىراق ۇيلەردىڭ ماڭىنا قورا-قوپسى سالۋ قاراستىرىلماعان. بۇل ۇيلەر كوشىپ كەلۋشىلەرگە بەس جىلعا جالعا بەرىلەدى. اي سايىنعى جالداۋ قۇنى سەگىز-ون مىڭنىڭ ارالىعىندا بولماق. ال بەس جىلدان كەيىن ساتىپ الۋ قۇقى باستالادى. ەگەر ساتىپ الۋعا اقشام جوق دەيتىن بولسا، تاعى دا ون بەس جىلعا جالداۋ كەلىسىمشارتى ۇزارتىلادى. ءبىر ءۇيدىڭ باعاسى جەتى ميلليون تەڭگە.

كوشىپ كەلۋشىلەرگە جاڭا ءۇي سالۋ ماسەلەسىن وبلىستىق اكىمدىك كوتەرىپ، كەشەندى باعدارلاماعا ەنگىزگەن. قازىرگى زاماندا قالاعا نەمەسە باسقا جەرلەرگە قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ كوبەيۋى سەبەپتى اۋىلداعى ۇيلەر ارزانداپ، ساتىلاتىن ۇيلەر كوبەيىپ جاتسا دا اكىمدىك وسىنداي شەشىمگە بارىپتى. ءبىز مۇنىڭ ءمانىسىن سۇراعانىمىزدا، الما احمەتوۆا ونداي ۇيلەردىڭ ەسكى ەكەندىگىن نەمەسە بىرنەشە جىل ساتىلماي تۇرعاندىقتان ءىشىنىڭ قۇتى كەتىپ، ۇلكەن جوندەۋلەردى تالاپ ەتەتىنىن ايتتى.

 – سوندىقتان، كوشىپ كەلۋشىنىڭ  كوڭىل-كۇيى بىردەن جاقسى بولۋ ءۇشىن جاقسى ۇيلەر ۇسىنىلادى. سونىمەن قاتار بۇل ۇيلەر تاراۋدىڭ الدىنداعى اۋىلدارعا ەمەس الەۋمەتتىك احۋالى ورتاشا نەمەسە جوعارى مەكەندەرگە سالىنادى. مۇنداي اۋىلداردا جول ءبىرشاما دۇرىس، مەكتەپ بار، ينتەرنەت قوسىلعان، -دەدى ول.

دەگەنمەن ءوزىمىز كورگەن ءبىر كەلەڭسىزدىكتەر تۋرالى دا سۇرادىق. ماسەلەن، ەسىل اۋدانىنداعى سپاسوۆكا دەگەن سەلودا وسىنداي ءۇش ءۇي سالۋ قولعا الىنىپتى. نەگىزىنەن قازاقتان باسقا حالىقتاردىڭ وكىلدەرى تۇرعان بۇل سەلو تاراۋدىڭ از-اق الدىندا تۇر. مەكتەپتەرى جابىلعان. ال وسى سەلودان ون ەكى شاقىرىم جەردەگى قازاق اۋىلى مىزعىماي وتىر. مەكتەبى دە بار، وقۋى انا تىلىندە جۇرگىزىلەدى، وندا تەك جول ماسەلەسى شەشىلمەي تۇر. ۇيلەردى وسىنداي پەرسپەكتيۆاسى بار مەكەنگە سالۋ كەرەك ەمەس پە ەدى دەگەن سۇراعىمىزعا «بۇل جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ شەشكەنى، مۇمكىن ول اۋىلعا دا كەلەسى جىلدارى ۇيلەر سالىنار» دەگەن جاۋاپ بەرىلدى...

جالپى وبلىسقا كەلگەندەردىڭ 70 پايىزعا جۋىعى ءتۇرلى جۇمىستارعا ورنالاستىرىلعان. ال بيىل كەلگەندەردىڭ 51 پايىزىنا جۇمىس تابىلىپتى. ولاردىڭ كوبى اۋىلشارۋاشىلىعىنا، ال ماماندىعى بار مۇعالىمدەر مەن دارىگەرلەر مەكتەپتەر مەن فەلدشەرلىك تىرەكتەرگە ورنالاستىرىلعان. مال، جەر ۋچاستوكتارىن الىپ، بيزنەسپەن اينالىسىپ جاتقاندارى دا بار ەكەن. بيىل وسى باعدارلاماعا بيۋدجەتتەن 511 ملن تەڭگە بولىنگەن.

جاسىراتىنى جوق، مەملەكەتتىڭ بولگەن اقشاسىن الىپ، ارتىنان تايىپ تۇراتىن دا  جالعان كوشىپ كەلۋشىلەر بولۋى مۇمكىن عوي. سوندىقتان قاراجاتتىڭ ورىندى جۇمسالۋىن باقىلاۋ قانداي دارەجەدە ەكەندىگىن دە سۇرادىق. سويتسەك، كوشىپ كەلەتىن جاندار «جۇمىسپەن قامتۋ» ورتالىعىمەن الەۋمەتتىك كونتراكتىگە تۇرادى ەكەن. بۇل كونتراكتىنىڭ ءبىر تارماعى بەرىلگەن اقشانى ورنىمەن جۇمسايتىندىعىنا مىندەتتەمە جۇكتەگەن. سونىمەن قاتار قاراجاتتى الىپ، كەتىپ قويعىسى كەلسە، ادام ونى قايتارۋعا دا مىندەتتەمە الادى. ال مىندەتتەمەسىن ورىنداماسا  قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قۋدالاۋىنا ۇشىرايدى.

قىسقاشا ايتقاندا سولتۇستىككە كوشىپ كەلۋشىلەردىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى وسىنداي. ارينە، قىتىمىر قىس ولارعا قۇشاعىن اشا قويماس، دەگەنمەن وسىندا كەلگەلى اۋا-رايى جاعىپ، دەنساۋلىعىم تۇزەلە باستادى دەيتىندەر دە جوق ەمەس. ال جۇمىسقا قابىلداعان شارۋا قوجالىقتارى كوشىپ كەلۋشىلەرگە قامقورلىق جاساۋعا مىندەتتەمە الادى. ولارعا مەملەكەتتەن سۋبسيديا تولەنەدى.

مىنە، بۇگىنگى تاڭدا كوشىپ كەلۋشى اعايىندارعا جاسالىپ جاتقان جاردەمنىڭ احۋالى وسىنداي.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلباسى تۇركيا حالقىنا كوڭىل ايتتى

قازاقستان • بۇگىن، 14:17

قىزىلوردا: قازالىداعى قونىس توي

ايماقتار • بۇگىن، 09:07

ۇقساس جاڭالىقتار