بيۋدجەت ءتۇسىمى ۇلعايدى
كۇن تارتىبىندەگى ءبىرىنشى ماسەلە سالىق جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋگە قاتىستى بولدى. بۇل باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءا.سمايىلوۆ باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى 10 ايدىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسىمدەردىڭ ءوسۋ قارقىنى 14%-دى قۇرادى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 911 ملرد تەڭگەگە ارتىق.
– ىشكى تۇتىنۋ تاۋارلارىنا قوسىلعان قۇن سالىعى 282 ملرد تەڭگەگە, كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى 194 ملرد تەڭگەگە, ەڭبەكاقى قورىنان تۇسەتىن سالىق 95 ملرد تەڭگەگە وسكەنى بايقالادى. سونداي-اق كەدەندىك تولەمدەر دە ءوستى. ەۋرازەق قوسىلعان قۇن سالىعى 88 ملرد تەڭگەگە, ءۇشىنشى ەلدەردەن قوسىلعان قۇن سالىعى 73 ملرد تەڭگەگە ارتتى. بيىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرى كولەمىنىڭ (ترانسفەرتتەردى قوسپاعاندا) ناقتىلانعان بولجامى 7 ترلن 81 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى, – دەدى ءا.سمايىلوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, سالىقتىق تەكسەرۋلەردىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا انىقتالعان بۇزۋشىلىقتاردىڭ سوماسى 129 ملرد تەڭگەگە جەتكەن.
جيىندا بەلگىلى بولعانداي, جىل باسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە, سونداي-اق تامىز ايىنان باستاپ جەكە تۇلعالارعا نەگىزگى قارىزدى تولەگەن جاعدايدا ەسەپتەلگەن ءوسىمپۇلدار مەن ايىپپۇلداردى ەسەپتەن شىعارۋ ارقىلى سالىقتىق راقىمشىلىق جۇرگىزىلۋدە. قاراشا ايىنداعى جاعدايعا سايكەس شاعىن جانە ورتا بيزنەستەگى 42 مىڭ بورىشكەرگە راقىمشىلىق جاسالدى.
ا.مامين سالىق جانە كەدەن سالالارى بويىنشا بيزنەس پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋدى جالعاستىرۋدى تاپسىردى.
– قارجى مينيسترلىگى ۇسىنعان تاسىلدەردى قولدايمىز. مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار وسى باعىتتا ۇيلەستىرىلگەن جۇمىستى جالعاستىرۋى قاجەت. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 1 قاڭتاردان باستاپ شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىككە سالىقتىق راقىمشىلىق جاسالىپ, ايىپپۇلدار مەن ءوسىمپۇلدار كەشىرىلدى. مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن بورىشتى جويۋ ناتيجەسىندە سالىق تولەۋشىلەردىڭ بانك شوتتارىنداعى شەكتەۋلەر الىنىپ تاستالدى. م ۇلىكتەرگە سالىنعان شەكتەۋلەر الىندى, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
ا.مامين مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ, ارنايى سالىق رەجىمدەرىن قولداناتىن ميكروبيزنەس پەن شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرى تابىس سالىعىن تولەۋدەن ءۇش جىلعا بوساتىلعانىن ايتتى.
– قورىتا كەلگەندە بىرقاتار ماسەلەگە توقتالعىم كەلەدى. ءبىرىنشى – بيۋدجەتكە تۇسەتىن تۇسىمدەر جوسپارىنىڭ ورىندالۋىنا قاتىستى. مەملەكەتتىك بيۋدجەت تۇسىمدەرىنىڭ ءوسۋ قارقىنى 14 % بولدى. بۇل وتكەن كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 911 ملرد تەڭگەگە ارتىق. ناتيجە جامان ەمەس. بىراق وسى قارقىندى تومەندەتىپ الماي جۇمىستى جالعاستىرۋ قاجەت. قارجى مينيسترلىگىنە پىسىقتالعان جوسپاردى ساپالى ورىنداۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى شارانى قابىلداۋدى تاپسىرامىن, – دەدى ول.
ۇكىمەت باسشىسى قارجى مينيسترلىگى سالىق جانە كەدەن سالالارىندا بيزنەس پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتقانىن ايتتى.
– سونىڭ ىشىندە «استانا-1», «ە-تەرەزە», «ۆيرتۋالدى قويما» جانە باسقالارى بار. بۇل شارالاردى ىسكە اسىرۋ پروتسەستەردى وڭتايلاندىرىپ قانا قويماي, سالىقتىق وپەراتسيالار مەن كەدەندىك كووپەراتسيالاردى جۇرگىزۋدى جەدەلدەتۋگە ءارى ولاردىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى جۇمىستى جالعاستىرۋ كەرەك, – دەدى ا.مامين.
سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسى 2020 جىلعى 1 ساۋىرگە دەيىن دەرەكتەر بازاسىن وزەكتەندىرۋدى اياقتاۋدى تاپسىردى.
– پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترىنىڭ بايانداماسىندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ دەرەكتەر بازاسىن وزەكتەندىرۋ تاقىرىبى قوزعالدى. بۇل – ماڭىزدى ماسەلە. اۋىل شارۋاشىلىعى, ىشكى ىستەر, ادىلەت مينيسترلىكتەرىنە, بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندارعا جانە اكىمدىكتەرگە «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسىنا 2020 جىلعى 1 ساۋىرگە دەيىن دەرەكتەر بازاسىن وزەكتەندىرۋدى اياقتاۋدى تاپسىرامىن, – دەدى ا.مامين.
يمپورتتىق تاۋارعا تاۋەلدىلىك تومەندەيدى
ۇكىمەت وتىرىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ساپارحان وماروۆ اگروونەركاسىپتىك كەشەندى قولداۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى تۋرالى باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىر اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ دامۋىن تەجەپ تۇرعان بىرقاتار تۇيتكىلدى ماسەلەلەر بار.
– الدىمەن اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارى ءتۇسىمىنىڭ تومەندىگىن جانە دە مال شارۋاشىلىعىنداعى ونىمدىلىكتىڭ ازدىعىن اتاپ وتۋگە بولادى. اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىنداردىڭ 60%-دان استامى مال شارۋاشىلىعىمەن ەمەس, وسىمدىك شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلدانادى. وسىمدىك شارۋاشىلىعى حالىقتى جىل بويى جۇمىسپەن قامتي المايدى. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى مەن جابدىقتارىنىڭ 80 %-ى ەسكىرگەن, – دەدى سالا ءمينيسترى. ول اتاپ وتكەندەي, قازىر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى Nur Otan پارتياسىنىڭ ىشكى نارىقتى وتاندىق ونىمدەرمەن تولىقتىرۋ جونىندەگى سايلاۋالدى پلاتفورماسىن ەسكەرە وتىرىپ, اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەردى دايىنداعان.
– قازىر بىزدەگى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلار تىزبەسىنە 19 تاۋار ەنگەن. ونىڭ ىشىندە 505 ملن اقش دوللارى سوماسىنداعى تەك 6 تاۋار بويىنشا عانا يمپورتقا تاۋەلدىمىز. اتاپ ايتقاندا, 191,6 مىڭ توننا نەمەسە ىشكى تۇتىنۋدىڭ 49 %-نا تەڭ قۇس ەتى, شامامەن 30 مىڭ توننا نەمەسە يمپورت ۇلەسى 39 % كولەمىندەگى شۇجىق ونىمدەرى, 21,9 مىڭ توننا نەمەسە جالپى تۇتىنۋدىڭ 46,5 %-ىن قۇرايتىن ىرىمشىك پەن سۇزبە, 101 مىڭ توننا نەمەسە يمپورت ۇلەسى 31,5 %-عا تەڭ الما, شامامەن 250 مىڭ توننا نەمەسە يمپورت ۇلەسى 57,3 % كولەمىندەگى قانت, 30,6 مىڭ توننا نەمەسە يمپورت ۇلەسى 72 پايىزعا تەڭ بالىق ونىمدەرى بۇل تىزىمگە كىرەدى, – دەگەن س.وماروۆ مينيسترلىك يمپورتتان قۇتىلۋ جولدارىن قاراستىرعانىن جەتكىزدى.
– جالپى العاندا, يمپورت الماستىرۋ مىندەتى ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا 2024 جىلعا دەيىن ىسكە اسىرىلادى. بۇل بويىنشا مينيسترلىكتىڭ ناقتى جوسپارى بار. مىسالى, جىل سايىن كەمىندە 25 ونەركاسىپتىك تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان. قۇس ەتىنىڭ يمپورتىن الماستىرۋ ءۇشىن جىلدىققۋاتى 200 مىڭ توننالىق قۇس فابريكالارىن قوسىمشا پايدالانۋعا ەنگىزۋ قاجەت. الما يمپورتىن الماستىرۋ ءۇشىن قوسىمشا جىل سايىن 1 600 گەكتار الاڭدا باق ءوسىرۋ كەرەك. بۇل 105 مىڭ توننا الما وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. 2020 جىلى 1 655 گەكتارعا ارنالعان دايىن جوبالار بار. قازىر ولار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر, – دەدى مينيستر. سونىمەن قاتار ىشكى نارىقتى تولىقتاي قانتپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاڭا 2 زاۋىت سالۋ جانە جۇمىس ىستەپ تۇرعان 3 قانت زاۋىتىنا جاڭعىرتۋ جۇرگىزۋ, سونداي-اق قانت قىزىلشاسى ەگىستەرىن ۇلعايتۋ ماسەلەلەرى وڭ شەشىمىن تاپپاق.
7 ملن ادامنىڭ جاعدايى جاقسارادى
وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جوباسىن تانىستىرعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ر.دالەنوۆ اۋىل ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ءۇشىن وڭىرلىك ستاندارتتار ەنگىزىلەتىنىن ايتتى.
– وڭىرلەردى دامىتۋ باعدارلاماسى 2014 جىلدان باستاپ ىسكە اسىرىلۋدا. وندا اگلومەراتسيالاردى, مونو جانە شاعىن قالالاردى, سونداي-اق دامۋ الەۋەتى جوعارى اۋىلداردى دامىتۋ ماسەلەلەرى قامتىلادى. جاڭا باعدارلامادا باسىمدىقتار قالالىق ءوسۋ ورتالىقتارىن – ءتورت ءىرى اگلومەراتسيانى جانە وڭىرلىك ۋرباندالعان ايماقتاردى, سونداي-اق تىرەك جانە سپۋتنيكتىك اۋىلداردى دامىتۋعا باعىتتالعان. بۇل ەلدىڭ بارلىق وڭىرلەرىن دامىتۋعا جانە وڭىرلەردەگى ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. رەسۋرستاردى شوعىرلاندىرۋ ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمدى بولماق. قالالاردا, اۋدان ورتالىقتارىندا جانە اۋىلداردا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ءۇشىن وڭىرلىك ستاندارتتار جۇيەسى ەنگىزىلەدى, – دەدى ر.دالەنوۆ.
ول اتاپ وتكەندەي باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعى بيىل اياقتالادى. بەس جىلدىق باعدارلامانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى ناتيجەسىندە نۇر-سۇلتان, الماتى, اقتوبە جانە شىمكەنت قالالارى مەن وعان ىرگەلەس ەلدى مەكەندەردىڭ حالىق سانى 1 ملن ادامعا ارتقان. مونوقالالاردا سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋى – 10, ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ توزۋى 12 %-عا تومەندەدى. بەس جىل ىشىندە 17 مىڭ مامانعا «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى بويىنشا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا جەڭىلدەتىلگەن بيۋدجەتتىك كرەديت بەرىلدى. اۋىلداردى اباتتاندىرۋ بويىنشا 8 مىڭ جوبا ىسكە اسىرىلدى. 700 مىڭعا جۋىق اۋىل تۇرعىنى ءۇشىن ينفراقۇرىلىم جاقساردى.
– اتالعان ءىس-شارالارعا بارلىعى 252 ملرد تەڭگە ءبولىندى. سونداي-اق سۋمەن جابدىقتاۋدى جانە تۇرعىن ءۇي سالۋدى دامىتۋ بويىنشا ءىس-شارالار جۇرگىزىلدى. 2017 جىلدان باستاپ تۇرعىن ءۇي سالۋ بويىنشا ءىس-شارالار «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىمەن بىرىكتىرىلدى. 2020 جىلدان باستاپ سۋ تارتۋ, سۋ بۇرۋ جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ماسەلەلەرى دە «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. وسى بەس جىلدا ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا 1,4 ترلن تەڭگە ءبولىندى, – دەدى مينيستر.
جيىندا بەلگىلى بولعانداي, «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى اياسىندا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ 90 %-ى نەمەسە 7 ملن ادام تۇراتىن 3 477 اۋىل داميدى. بۇل اۋىلدار ساپالى ينفراقۇرىلىمعا قول جەتكىزىپ سۋ, جارىق, جىلۋ, جول جەلىلەر تارتىلىپ مەكتەپتەر, اۋرۋحانالار جانە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار نىساندار بوي كوتەرمەك.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, باعدارلاما اياسىندا قارجىلاندىرۋ بازالىق ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمعا جانە الەۋمەتتىك نىساندارعا باعىتتالادى. مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى باعدارلامالاردى قارجىلاندىرۋ حالىق ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋعا جۇمسالاتىن بولادى. باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا بارلىعى 1,3 ترلن تەڭگە ءبولۋ كوزدەلىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە اۋىلداردى دامىتۋعا 2026 جىلعا دەيىن 900 ملرد تەڭگە ءبولۋ تۋرالى ماسەلە قوسىمشا پىسىقتالىپ جاتىر.
تاقىرىپتى قورىتىندىلاۋ بارىسىندا ا.مامين سوڭعى 5 جىلدا قازاقستاننىڭ ءىرى قالالارىنداعى تۇرعىندار سانى 15 %-عا ارتقانىن ايتتى. سونىمەن قاتار اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا دا نازار اۋداردى.
– ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, تاياۋ 7 جىلدا نەگىزگى باسىمدىق «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسىنا بەرىلەدى. بۇل شامامەن 7 ملن اۋىل حالقىنىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتادى, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
