جاڭا باعدارلامادا باسىمدىقتار قالالىق ءوسۋ ورتالىقتارىن – ءتورت ءىرى اگلومەراتسيانى جانە وڭىرلىك ۋرباندالعان ايماقتاردى, سونداي-اق تىرەك جانە سپۋتنيكتىك اۋىلداردى دامىتۋعا باعىتتالعان. قالالاردا, اۋدان ورتالىقتارىندا جانە اۋىلداردا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ءۇشىن وڭىرلىك ستاندارتتار جۇيەسى ەنگىزىلەتىن بولادى.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى حابارلاعانداي, باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى بەس جىلدىعى وسى جىلى اياقتالادى. 4 ءىرى اگلومەراتسيانىڭ (نۇر-سۇلتان, الماتى, اقتوبە جانە شىمكەنت قالالارى مەن ولارعا ىرگەلەس ەلدى مەكەندەرىنىڭ) حالىق سانى 1 ملن ادامعا ارتتى. مونوقالالاردا سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋى 10%-عا جانە ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ توزۋى 12%-عا تومەندەدى.
«بەس جىل ىشىندە 17 مىڭ مامانعا «ديپلوممەن اۋىلعا» باعدارلاماسى بويىنشا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا جەڭىلدەتىلگەن بيۋدجەتتىك كرەديت بەرىلدى. اۋىلداردى اباتتاندىرۋ بويىنشا 8 مىڭ جوبا ىسكە اسىرىلدى. 700 مىڭعا جۋىق اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن ينفراقۇرىلىم جاقساردى. اتالعان ءىس-شارالارعا بارلىعى 252 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. 2014 جىلدان بەرى ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا 1,4 ترلن تەڭگە ءبولىندى», دەدى ر. دالەنوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە 17 وڭىردە 87 قالا مەن 6,5 مىڭ اۋىل بار. 2015 جىلدان باستاپ ۋرباندالۋ دەڭگەيى 58,2%-عا دەيىن ءوستى. ميلليون تۇرعىنى بار قالالار سانى 3-كە جەتتى. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار 18 ءىرى قالادا 1,5 ەسە ارتتى.
«قازاقستان-2050 ستراتەگياسى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىن 2025 جىلعا دەيىن دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق جوسپارى شەڭبەرىندە وڭىرلىك ساياسات باسىمدىعى باسقارىلاتىن ۋرباندالۋدى قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. جاڭا باعدارلامادا ەلدىڭ دامۋى ءۇشىن ماڭىزدى ينستيتۋتسيونالدىق جاعدايلار ايقىندالعان. بۇل – ەكونوميكالىق ءوسۋ «ورتالىقتارىن» قالىپتاستىرۋ, وڭىرلەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ, بارلىق وڭىرلەردە بازالىق ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋ», دەدى ر. دالەنوۆ.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اتاپ وتكەندەي, ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا قازاقستاننىڭ ۋرباندالۋ دەڭگەيى ەڭ جوعارى – 58,%, الايدا, ول ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى ەلدەرىنە قاراعاندا تومەن. ول ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 77% قۇرايدى. ۋرباندالۋ دەڭگەيىن 1%-عا ارتتىرعاندا جالپى ىشكى ءونىمنىڭ ءوسىمى 0,12% قۇرايدى. سايكەسىنشە, ۋرباندالۋ دەڭگەيى جوعارى بولعان سايىن حالىقتىڭ تابىسى دا جوعارى بولادى.
باعدارلامانىڭ ەرەكشەلىگى – ءوسۋ «ورتالىقتارىن» دامىتۋ, ولاردى باسىم تۇردە قارجىلاندىرۋ بولىپ تابىلادى. باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك باعدارلامالار, اۋماقتاردى دامىتۋ باعدارلامالارى, كەشەندى جوسپارلار جانە ستراتەگيالار سينحروندالاتىن بولادى. كەشەندى ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋ ەسەبىنەن ەڭبەك, قارجى رەسۋرستارىنىڭ ەكونوميكالىق شوعىرلانۋىنا قول جەتكىزىلەتىن بولادى.
اۋىلدىق وندىرۋشىلەر ءۇشىن اۋقىمدى نارىق قالىپتاستىرىلادى, شيكىزاتتىق ەمەس جالپى ىشكى ءونىمنىڭ ءوسۋى قامتاماسىز ەتىلەدى. كولىك بايلانىسى جاقسارادى.بۇل بارلىق وڭىرلەردىڭ ءوسۋى ءۇشىن سينەرگيالىق اسەر بەرەدى.
باعدارلامانىڭ جاڭا باعىتتارى ايقىندالعان:
- ۋرباندالعان ايماقتار ارقىلى ءوسۋ ورتالىقتارىن دامىتۋ.
- «اۋىل – ەل بەسىگى» شەڭبەرىندە تىرەك جانە سپۋتنيكتىك اۋىلداردى جاڭعىرتۋ.
- حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن وڭىرلىك ستاندارتتار جۇيەسىن ەنگىزۋ.
بۇگىندە ءوسۋ ورتالىقتارى انىقتالعان: 4 اگلومەراتسيا, ء14 ىرى ۋرباندالعان ايماق, 18 شالعايداعى مونوقالالار مەن شەكارا ماڭىنداعى شاعىن قالالار.
«اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى شەڭبەرىندە اۋىل تۇرعىندارىنىڭ 90% نەمەسە 7 ملن ادام تۇراتىن 3 477 اۋىل جاڭعىرتىلادى. ادامدار ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. اۋىلداردىڭ اۋدان جانە وبلىس ورتالىقتارىمەن كولىكتىك بايلانىسى جاقساراتىن بولادى.
قالالاردا باسقارىلاتىن ۋرباندالۋ ارقىلى اۋقىمدى نارىق داميدى جانە ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ موبيلدىگى ءۇشىن جاعدايلار جاسالادى. وڭىرلىك ستاندارتتار جۇيەسى ارقىلى قالالار مەن اۋىلداردى دامىتۋ پروتسەسىن جۇيەلەندىرۋ حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاعدايلارىن ساپالى تۇردە جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بارلىعى 1,3 ترلن تەڭگە ءبولۋ كوزدەلەدى, ونىڭ ىشىندە اۋىلداردى دامىتۋعا 2026 جىلعا دەيىن 900 ملرد تەڭگە ءبولۋ تۋرالى ماسەلە قوسىمشا پىسىقتالۋدا.
«ۋرباندالۋ دەڭگەيىن 62%-عا دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانادى. ۋرباندالۋ جالپى ىشكى ءونىمدى 0,52%-عا قوسىمشا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وڭىرلىك تەڭسىزدىكتەر قىسقارادى. حالىقتىڭ ناقتى اقشالاي تابىستارى 25%-عا وسەدى. باعدارلامانىڭ نەگىزگى ناتيجەسى قالالاردا, اۋدان ورتالىقتارىندا جانە اۋىلداردا تۇراتىن ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ بولادى», دەپ تۇيىندەدى ر. دالەنوۆ.
