قوعام • 03 جەلتوقسان، 2019

ورماندار، گۇلدەر جانە ايەلدەر

40 رەتكورسەتىلدى

عالامعا عاسىردىڭ كەيىنگى ون جىلدىقتارى وتە كوپتەگەن وزگەرىس اكەلگەنى ايان. الەۋمەتتىك، قوعامدىق تىرشىلىگىمىز دە كوپ قۇبىلىستى باستان وتكەرىپ وتىر.

ماسەلەن، بۇگىندە ەر-ازا­مات­تىڭ نەمەسە ايەل ادام­داردىڭ ماماندىعى دەگەن تۇسىنىكتەردىڭ دە شەكارا­سى تا­رىلدى. ەندەشە، تابي­عات­تىڭ الۋان تۇرلىلىگى مەن تازا­لىعىنا قىز-كەلىنشەكتەردى كوپتەپ تارتۋدىڭ وزەكتىلىگى بۇ­­رىنعىدان دا جوعارىلادى. الميساقتان قورشاعان ورتا­نىڭ سۇلۋلىعى مەن ايەلدىڭ ادەمىلىگى بولە-جارىپ قاراس­تىرىلعان ەمەس. ماسەلەن، الەم­گە ايگىلى ساياباقتار مەن گۇل­زارلاردا نەبىر باعبان ايەل­دەردىڭ قولتاڭباسى مەن تال­عامى قالعانىن تاريح دايەكتەيدى. قازىر دە مىقتى لاند­­شافتىق ديزاينەرلەر مەن وسىمدىك اتاۋ­لىنىڭ ءتىلىن مەڭ­گەرگەن ايەل-عالىمدار بار.

وسى ماسەلەمەن ورايلاس، الماتىعا «جاسىل جەلەكتى قالا» دەگەن داڭقىن قايتارىپ بەرۋدە  «بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋدىڭ گەندەرلىك اسپەك­تى­لەرى» اتتى حالىقارالىق كون­فەرەنتسيانىڭ ورنى بولەك ەكەن­دىگىن ايتۋىمىز قاجەت. ويتكەنى مەگاپوليس ءۇشىن ەكولوگيا، قالا­نىڭ كوركەم ءيميدجى قاشاندا كوكەيكەستى ماسەلەلەردىڭ قاتارىندا.

– كونفەرەنتسيانىڭ قازاق­ستان بيولوگيالىق الۋان­تۇر­لىلىگىندەگى ماڭىزى وتە زور. بى­­­رىنشىدەن، بۇل جيىن وسى تا­قى­رىپتاعى العاشقى كونفەرەنتسيا بولسا، ەكىنشىدەن، ۇيىم­داستىرۋشىلاردىڭ تاڭداعان فورماتى اتالعان سالاداعى وزەك­­­تى ماسەلەلەردى تالقىلاپ قا­­نا قويماي، ولاردىڭ شەشۋ جول­دارىن قاراستىرۋعا با­عىت­تالعان. شارا بارىسىندا ءتۇرلى سالا ماماندارى پى­كىرلەرىن ورتاعا سالىپ، تاجى­ريبە الماس­تى. اسىرەسە مول­دوۆا، تۇركيا ەل­دەرىندەگى جاع­دايلارمەن جەتە تانىس بولدىق، – دەدى بۇۇ دامۋ باع­دارلاماسىنىڭ گەندەرلىك ماسەلەلەر جونىندەگى ساراپشىسى اقمارال سمان.

وسى ارادا ايتا كەتۋ كەرەك، فورۋمدى ۇيىمداستىرۋعا حالىقارالىق ۇيىمدارمەن قا­تار قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سىن­­داعى بۇۇ دامۋ باعدار­لا­­ماسى (بۇۇدب) اتسالىستى. كونفەرەنتسياعا قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى مەم­لەكەتتىك قۇرىلىمداردىڭ، ازا­ماتتىق قوعام ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى، ارمەنيا، ازەربايجان، بەلارۋس، گرۋزيا، قىرعىزستان، قازاقستان، مولدوۆا، تاجىكستان، ۋكراينا، وزبەكستان، اۋستريا سىندى كوپتەگەن ەلدەردىڭ بيو­ارتۇرلىلىك جونىندەگى ساراپشىلارى مەن عالىمدارى قاتىستى.

– قازاقستاندا بيولوگيالىق الۋانتۇرلىلىك سالاسىندا ايەل­دەر سانى ارينە از، بىراق ولار­دىڭ ەرلەرمەن بىردەي جاعدايدا جۇمىس ىستەۋىنە ەش كەدەرگى جوق. ايەلدەر دە وسى سالا­دا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتىپ وتىر. مۇ­نىڭ ناقتى مىسال­دارىمەن وسى كونفەرەنتسيا بارىسىندا تانىس بول­دىق. سونىمەن قاتار ەر ادام­داردىڭ جانىنداعى جار­لارىنىڭ جاعدايى دا تال­قىلاندى. ياعني، ولاردىڭ جو­عارى جالاقى مەن زەينەتكەر جا­سىندا جاقسى زەينەتاقى الۋىنا قول جەتكىزۋدىڭ جولدارى، سونىمەن بىرگە وتباسىلىق جاعدايلارى قاراستىرىلدى. مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپالى جانە دەر كەزىندە  كورسەتىلۋى، ءبى­لىم الۋعا مۇمكىندىكتەردى جاساۋ جولدارىن انىقتادىق. ەڭ باس­تىسى بۇل جەردە ۇكىمەتتىڭ قام­قورلىعى كەرەك، – دەيدى گەن­دەر­لىك ماسەلەلەر جونىندەگى حا­لىق­­ارالىق كەڭەسشى ۆالەن­تينا بودرۋگ.

ەكى كۇن ىشىندە ساراپشىلار بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسى مەن ستاندارتتارىن، ەرلەر مەن ايەل­دەردىڭ ەكوجۇيەلەر مەن بيو­الۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋداعى ءرولىن، گەندەرلىك تەڭدىك، ەكو­نو­ميكالىق تۇراقتىلىق پەن قورشاعان ورتانى ساقتاۋ ارا­سىنداعى ءوزارا بايلانىستى تال­قىلاپ قانا قويماي، سونىمەن قاتار ەكولوگيانىڭ تۇراق­تىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ما­سەلەلەرىندە گەندەرلىك تەڭ­دىك پروبلەمالارىن مىندەتتى تۇردە ەسكەرۋ جانە ايەلدەر مەن ەرلەردىڭ بىردەي ارالا­سۋى­نا باسا نازار اۋدارا وتى­رىپ، بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساق­تاۋ سالاسىنداعى ەكونو­مي­كا­لىق مودەلدەردىڭ گەن­دەر­لىك اسپەكتىلەرىن قوسۋ تاجى­ريبەسىمەن الماستى.

قازاقستانداعى بۇۇ دا­مۋ باع­دارلاماسىنىڭ باع­دارلامالىق ۇيلەستىرۋشىسى ۆيكتو­ريا بايعازينانىڭ اي­تۋىنشا، ءىس-شارانىڭ نە­گىزگى باعىتى بيولوگيالىق الۋان­تۇرلىلىكتى ساقتاۋ بويىنشا ءىس-ارەكەتتەردە ايەلدەر مەن ەر­لەردىڭ تىكەلەي جانە جا­ناما ءرولىن مويىنداۋ قا­جەتتىگى بولىپ تابىلادى. «وسى ماقساتتا ءبىز قولدا­نىس­تاعى بار تاسىلدەردىڭ سينەر­گي­ياسىن تالقىلاپ، بيو­الۋان­تۇرلىلىكتەگى گەندەرلىك اسپەك­تىلەردى ەسەپكە الۋدى بارىنشا جاقسارتۋ بويىنشا بىرلەسكەن تەتىكتەردى ازىرلەپ، تابىس­تى تا­جىريبەلەرمەن تانىسۋ ج­انە ءتۇرلى ماقساتتى توپتار ارا­سىنداعى ىنتىماقتاستىق پەن ءوزارا ءىس-ارەكەتتى نىعايتۋ ءۇشىن جەتەكشى حالىقارالىق جانە ۇلتتىق ساراپشىلاردى شاقىردىق»، دەدى ۆ.بايعازينا.

«ەرەكشە قورعالاتىن تابي­عي ايماقتار جۇيەسىندە جۇرگى­زىلگەن الدىن الا گەندەرلىك تال­داۋ ناتيجەسىندە جوعارى باس­قارۋ لاۋازىمدارىندا ايەل­دەردىڭ سانى كوبىنەسە جەت­كىلىكسىز ەكەنىن كورسەتتى. ورمان شا­رۋاشىلىقتارى، قورىقتار، ۇلتتىق پاركتەر مەن رەزەرۆاتتار قۇرىلىمدارىنىڭ باسقارۋ جۇيەسىندە نەگىزىنەن ەرلەر، ال ايەلدەر نەگىزىنەن بۋحگالتەريادا، كادرلار بولىمىندە، عى­لىمي بولىمدەردە جۇمىس ىس­تەيدى. اتاپ ايتساق، قوعامدا ور­مان شارۋاشىلىعى جانە بيو­ارتۇرلىلىكتى قورعاۋ – بۇل «ەر­­­لەر» ماماندىعى دەگەن پىكىر قا­لىپتاسقان، – دەدى تابيعي رەسۋرستار، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار مينيسترلىگى ورمان شا­رۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتىنىڭ باس مامانى سۆەتلانا سارسەنباەۆا.

الايدا، بۇگىندە ايەلدەر ەرلەرمەن تەڭ دارەجەدە تابيعي بايل­ىق­تارىمىزدى قورعاۋ مەن كوركەيتۋدە، رەيدتىك ءىس-شا­­رالارعا قاتىسۋدا، تاماشا باسقارۋشى بولۋدا جانە بى­رەگەي قورىقتاردى ساق­تاۋدى قامتاماسىز ەتۋدە اسا كۇر­دەلى شەشىمدەر قابىلداي الا­تىن­دىعىنىڭ ايقىن مىسالدارى بار.

سوڭعى جاڭالىقتار

ازىق-ت ۇلىك باعاسى الاڭداتادى

پارلامەنت • بۇگىن، 08:12

ۇقساس جاڭالىقتار