مەديتسينا • 03 جەلتوقسان، 2019

دارىگەرلىك تاجىريبە ۆاكتسيناتسيانى تاڭدايدى

132 رەت كورسەتىلدى

قازىرگى تاڭدا بۇل ماسەلە – حالىق اراسىندا كەڭىنەن تالقى­لاناتىن تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى. ءبىز الدىن الۋ ەكپەلەرىنىڭ ارقا­سىندا جۇقپالى اۋرۋلار تۋرالى ۇمىتا باستادىق. الايدا «بەلگىلى ءبىر اۋرۋ جوق، بىراق بالانى نەگە ۆاكتسيناتسيالاۋ كەرەك؟»، دەگەن سۇراق تۋىندايدى. سونىمەن قاتار ينتەرنەت-رەسۋرس­تاردا ۆاكتسيناتسيانى جاقتامايتىن پىكىرتالاس كوپ.

مەن ءوزىمنىڭ دارىگەرلىك قىز­مەتىمدى  بالالار ينفەكتسيو­نيسى بولىپ باستادىم. ينستيتۋت­تا وقى­عان كەزدە پروفەسسورلار بىز­گە  ديفتەريا، قىزىلشا جانە  كوك­جوتەل  ىندەتتەرى تۋرالى ايتتى. بۇل اۋرۋلار انالار اراسىندا قور­قىنىش تۋدىردى. كەشكىسىن ديف­تەرياسى بار بالالارعا قول­دارىن بۇلعاپ، تاڭەرتەڭ ولاردى ءمايىتحانادان تاپتى. اسىرەسە بالالار قىزىلشا پنەۆمونياسىنان جانە كوكجوتەلدەن تەز قايتىس بولدى. اسقىنۋلاردىڭ  تەز دامىعانى سونشالىقتى، ءتىپتى  دارىگەرلەر ولاردى جاساندى جەلدەتۋ اپپاراتىنا اۋىستىرۋعا دا ۇلگەرمەدى.

90-جىلدارى ستۋدەنت، سو­دان كەيىن جاس دارىگەر بولا وتىرىپ، مەن بۇل اۋرۋلاردى ەشقاشان كورمەيمىن، قانداي باقىتتى بولدىم دەپ ويلادىم، سەبەبى الەمدە ۆاكتسينالار پايدا بولدى جانە بىزدە رەسپۋبليكا­دا ءتيىستى كونتينگەنتتى قامتۋ كور­سەتكىشى 95%-عا جەتتى.

وكىنىشتىسى سول، مەن قاتەلەس­كەن ەكەن­مىن. مەنىڭ تاجىريبەمدەگى ءبىرىنشى ديف­تەريا جاعدايى 90-جىلداردىڭ باسىندا تىر­كەلدى، ول ولىممەن اياقتالدى. اۋىل­دان شىققان 13 جاستاعى بالا وسى ين­فەك­تسيامەن اۋىرعانى ەسىمدە. ول جۇت­قىن­شاق  ديفتەرياسىنىڭ توكسيكالىق تۇرى­مەن  اۋرۋحاناعا ءتۇسىپ، ميوكارديت اسقى­نۋىنان قاي­تىس بولدى. وسىدان كەيىن اۋرۋ­شاڭدىق كوتەرىلىپ، 25 جاس­تان اسقان ەرەسەكتەر كەلىپ تۇسە باس­تادى. ءبىز اۋرۋدىڭ بارلىق كلي­نيكالىق تۇرلە­رىن كوردىك، ديفتەرياعا قارسى سارىسۋدىڭ ارقا­سىندا ەمدەلۋشىلەردى قۇت­قاردىق، سونىمەن قاتار 30%-عا جۋىعى ولىمگە ۇشىراپ، اۋرۋ ەش­كىمدى دە اياۋسىز قالدىرمادى. ءار 10 جىل سايىن جۇرگىزىلەتىن 16 جاستان باستاپ قوسىمشا ۆاكتسيناتسيا ەنگىزىلگەننەن كەيىن ينفەكتسيا تولىعىمەن جويىلدى. 20 جىلدان استام ۋاقىت بويى قازاقستاندا ديفتەريا تىركەلمەگەن.

بالالار جۇقپالى اۋرۋى قى­زا­مىق­تىڭ دا قاۋىپتىلىگى از ەمەس. ەگەر بار­لىق ادامدار ونىمەن بالالىق شا­عىندا اۋىر­سا، يممۋنيتەت ەرەسەك جاستا قا­­­لىپتاساتىن ەدى. اسىرەسە، انا بو­لۋعا دايىن قىزدار ءۇشىن قى­زا­مىق قاۋىپتى. ەگەر جۇكتىلىك كەزىندە ايەل قىزامىقپەن اۋى­رىپ قالسا، وندا نا­رەس­تە جۇ­رەك، كورۋ (سوقىرلىق)، ەستۋ (كە­رەڭ­­دىك) مۇشەلەرى تاراپىنان دامۋ اقاۋ­­لارىمەن تۋادى. ۆيرۋس ۇرىق­­تىڭ دامۋ انومالياسىن تۋ­دىرۋعا قابىلەتتى. وسى سەبەپتى، 90-جىلدارى قىزامىقتى العاش­قى 12 اپتادا باستان كەشكەن جۇك­تى ايەلدەرگە جۇكتىلىكتى ۇزۋگە ۇسى­نىس جاسال­دى.  مۇنداي جاعدايلار كوپ بولدى. سوڭعى 10 جىل كولەمىندە  مەنىڭ تاجىريبەمدە جۇكتى ايەلدىڭ قىزا­مىق­پەن اۋىرعانى جونىندە تەك ءبىر عانا وقيعا بولدى. قازىرگى ۋا­­قىت­تا اۋرۋدىڭ تارا­ماۋى ۆاك­تسي­ناتسيانىڭ تيىمدىلىگىنە عانا باي­لانىستى.

بىراق قازىر مەنى قىزىلشا، قىزامىق جانە پاروتيتتەن قور­عايتىن ۆاكتسينا بار بولسا دا، قى­زىلشا اۋرۋىمەن سىر­قات­­تانۋ دەڭگەيىنىڭ ءورشۋى الاڭ­دا­تادى.

قازاقستان­داعى  مەنىڭ زامان­داس­تا­رىم نەگىزىنەن بالا جاسىندا قىزىل­شا اۋرۋ­ىن باستان كەشىردى. قازىر ىندەت ەۋروپا جانە  تمد-نىڭ جەكە­لەگەن ەل­دە­رىندە تارالۋدا. ءبىزدىڭ رەس­­پۋب­ليكا­مىزدا كوبىنەسە ءبىر جاس­قا دەيىنگى بالالار اۋىرادى. نەگە؟ قىزىلشاعا قارسى ەگۋ 12-15 ايدا تاعايىندالادى. انا سۇتى­مەن قورەكتەنەتىن ءبىر جاس­قا دەيىن­گى بالالار قورعانىس يم­­مۋنوگلو­بۋ­ل­يندەرىن اناسىنان الۋى ءتيىس. الاي­دا بالا اۋى­رىپ قالادى. مۇنىڭ نەگىزگى ەكى سەبەبى بار. ءبىرىنشىسى – اناسى ۆاك­­­­تسي­نا­­تسيا­لانباعان، سوندىقتان قورعا­نىس يممۋ­نوگلوبۋليندەرىن الۋ مۇمكىن­دىگى جوق، ەكىنشىدەن – بالا انا سۇتىمەن ەمەس، جا­ساندى تاماقپەن قورەكتەنەدى.

جالپى، ادام تىكەلەي قى­زىل­شادان ولمەيدى، ءولىمنىڭ سە­بەبى قىزىلشانىڭ كەسى­رىنەن اس­قىناتىن پنەۆمونيا، ەنتسەفاليت سياقتى دەرتتەر. ەڭ اۋىر اسقىنۋ – بالادا العان داعدىلارىن جوعالتۋ ارقىلى كورىنەتىن  وتكىر سكلەروزدى پانەن­تسەفاليت. بالا 5 جاسقا دەيىن مۇگە­دەك بولادى. بۇل وتە قورقىنىشتى.

تاعى ءبىر وزىنە قاۋىپ توندى­رەتىن ين­فەكتسيا – پاروتيت ينفەك­تسياسى، ول  حالىق اراسىندا «قۇ­لاق بەزىنىڭ اۋرۋى» دەپ اتالادى. كوبىسى ونىمەن بالا­لىق شاعىن­دا اۋىرعان. ەكى جاقتى ورحيت­­پەن اۋىرعان ۇلداردا كەلەشەكتە بەلسىزدىك پايدا بولۋى مۇمكىن ەكەن­دىگىن كوپ ادام بىل­مەيدى. مەنىڭ تاجىري­بەمدە اسكەري بولىمدە ءپاروتيتتى ينفەك­تسيا­نىڭ ءورشۋى كەزدەستى. سول كەزدە اس­كەري قىزمەتشىلەر پارو­تيت­پەن، پان­كرەاتيتپەن، مەنينگيتپەن، ورحيتپەن، ورحو­ەپيديميتپەن ستاتسيو­نار­عا ءتۇستى. ولار­دىڭ اراسىندا ەكى جاقتى ورحو­ەپي­دەميتپەن اۋىراتىن بالا­لار بولدى جانە ولار كوبىنەسە  وتبا­سىن­دا­عى جالعىز بالالار ەدى. ماعان بەل­سىز­دىك­كە ۇشىراعاندارى جايلى جامان حا­باردى ايتۋىما تۋ­را كەلدى. مۇن­دايدى ەستىگەندە ازا­مات­تاردىڭ العاش­قى ساۋالى «نەگە بىزگە بۇرىن ۆاكتسي­ناتسيالاۋ قا­جەتتىگى تۋرالى ەسكەر­تىل­مە­دى؟» دەگەن مازمۇندا بولدى. بۇل جاع­­داي­دا نە دەپ جاۋاپ بەرۋگە بولا­دى؟ ءبىر وكىنىشتىسى، كەيبىر اتا-انا ءوز بالا­­لا­رىنىڭ ۆاكتسينالىق مارتەبەسى تۋرا­لى بىلمەيدى.

پاتسيەنتتەردىڭ ەرەسەك كون­تين­گەن­تىن ەمدەيتىن ينفەكتسيونيست رەتىندە كونسۋل­تا­تيۆتىك قا­بىل­داۋدا وتباسىلار ماعان بە­دەۋ­لىك پروبلەماسىمەن ءجيى جۇگىنەدى. مۇقيات جينالعان انامنەز كەزىندە ەرلى-زايىپتىلاردىڭ بىرەۋى بالا كەزىندە ءپاروتيتتى ينفەكتسيانى – ەكى جاقتى ورحوەپيديميتپەن اۋىرعانى  انىقتا­لادى. بۇدان سوڭ  ءبارى تۇسىنىكتى بولادى.

ۆاكتسيناتسيانىڭ كومەگىمەن الدىن الۋعا بولاتىن جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ قايعىلى سالدارى تۋرالى جاس اتا-انالارعا ءجيى ايتۋ كەرەك. حالىقتى وزدەرىن جانە بالالارىن ۆاكتسيناتسيا­لاۋ كەرەك­تى­گى تۋرالى حاباردار ەتۋ قاجەت.

 

باحىت كوشەروۆا،

قاراعاندى مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى، مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اتىراۋدا 9 بالانى يت تالادى

ايماقتار • بۇگىن، 19:57

ۇقساس جاڭالىقتار