وسىعان وراي, الماتىدا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ باستاپ, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم جانە عىلىم, ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-مينيسترلەرى, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىكتەرىنىڭ, سونداي-اق مۇگەدەكتەردىڭ قوعامدىق بىرلەستىكتەر وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن مۇگەدەكتەردى الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىنداعى ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ وتىرىسى ءوتتى. ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مۇگەدەك جانداردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن ولاردىڭ ءوز اۋىزدارىنان ەستىپ, كوپتەگەن جاعدايلار جونىندە كوزبە-كوز پىكىر الماستى.
الدىمەن جينالىسقا قاتىسۋشىلار الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ عيماراتىندا ورنالاسقان مۇگەدەكتەردى وڭالتۋعا ارنالعان تەحنيكالىق قۇرالدار كورمەسىن قاراپ شىقتى.
وڭىرلەرمەن ونلاين-بايلانىستا وتكىزىلگەن سەلەكتورلىق وتىرىستا بەردىبەك ساپارباەۆ بۇل جيىندى قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى قالاسىندا وتكىزۋ كەزدەيسوق قابىلدانعان شەشىم ەمەستىگىن اتاپ ءوتتى.
«مۇندا ەڭ بەلسەندى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن وزىق تاجىريبەلەر شوعىرلانعان. الماتى – يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار جانە مەملەكەت پەن جەكە سەكتوردىڭ الەۋمەتتىك سالاداعى ءتيىمدى ىنتىماقتاستىعىنىڭ فلاگمانى. قالا اكىمدىگى ۇكىمەتتىك ەمەس جانە جەكە ۇيىمدارعا مەملەكەتتىك تاپسىرىستاردى ورنالاستىرۋ ارقىلى دا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتەدى», دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى.
سونداي-اق بەردىبەك ساپارباەۆ اعىمداعى جىلدىڭ مامىر ايىندا ۇكىمەت 2025 جىلعا دەيىن مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوسپاردى بەكىتكەنىن ەسكە سالدى.
ەندىگى مىندەت – وسى ۇلتتىق جوسپاردى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ يگىلىگى ءۇشىن دۇرىس قولدانا وتىرىپ, جۇمىس ىستەۋ كەرەكتىگىن وتىرىسقا قاتىسۋشىلار قاداپ ايتتى. بۇرىن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار وزدەرىنە قاجەتتى كومەكشى قۇرال-جابدىقتاردى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ بويىنشا الاتىن بولسا, جاڭا جىلدان باستاپ ەنگىزىلەتىن «Əلەۋمەتتىك پورتال» ارقىلى ءوز تاڭداۋى بويىنشا الاتىن بولادى. بۇل دا ۇلتتىق جوسپاردىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتارعا بەرىپ وتىرعان ۇلكەن مۇمكىندىگى. ايتپەسە, Əلەۋمەتتىك ءال-اۋقات باسقارماسىنىڭ مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسى بويىنشا الىپ بەرەتىن قۇرال-جابدىقتاردىڭ كوبى پايدالانۋعا جارامسىز, ساپاسىز بولىپ جاتاتىن جاعدايى ءجيى كەزدەسەتىن. ال ەندى ونى ەلىمىزدەگى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار مەن ونىمدەر شىعاراتىن 16 مىڭنان استام ءوندىرىس ورىندارىنىڭ باسىن بىرىكتىرگەن «Əلەۋمەتتىك قىزمەت» پورتالى ارقىلى الادى.
ونىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى جانە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگى ءۇشىن مۇمكىندىكتەر جاساۋ تۋرالى وتىرىسقا قاتىسۋشىلاردى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى حاباردار ەتتى.
ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ بيىل مۇگەدەكتەرگە بەرىلەتىن جاردەماقىعا 315 ملرد تەڭگە بولىنگەنىن, بۇل 2018 جىلعا قاراعاندا 10%-عا ارتىق ەكەنىن, وڭالتۋ قۇرالدارىمەن جانە قىزمەتتەرىمەن قامتاماسىز ەتۋگە 85,5 ملرد تەڭگە نەمەسە وتكەن جىلعا قاراعاندا 6%-عا ارتىق قاراجات بولىنگەنى تۋرالى حابارلادى. كەلەسى جىلى جاردەماقى تولەۋگە, وڭالتۋ قۇرالدارى مەن قىزمەتتەرىن ۇسىنۋعا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 448 ملرد تەڭگە كوزدەلىپ وتىر.
«2017 جىلدان باستاپ «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا 47 مىڭنان استام مۇگەدەكتىگى بار ادامعا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلدى, ونىڭ 40 مىڭنان استامى جۇمىسپەن قامتىلدى, ونىڭ 26 مىڭى تۇراقتى جۇمىسقا تۇرعىزىلدى. 900-گە جۋىق مۇگەدەكتىگى بار ادام ميكروكرەديت الدى, ونىڭ ىشىندە 268 ادام ءوز ءىسىن اشتى. سونىمەن قاتار, 287 ادام جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى ىسكە اسىرۋعا قايتارىمسىز گرانتتار الدى. مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن قوسىمشا 2-4% مولشەرىندە جۇمىس ورىندارىن كۆوتالاۋ قاراستىرىلعان. وسى كۆوتا شەڭبەرىندە سوڭعى 3 جىلدا 9 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. بىلتىردان باستاپ مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا ارنالعان جۇمىس ورنىن جابدىقتاۋعا جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ شىعىندارىن سۋبسيديالاۋ جۇزەگە اسىرىلۋدا. وتكەن جىلى تىرەك-قيمىل اپپاراتى مەن ەستۋ قابىلەتى بۇزىلعان ادامدارعا 50,3 ملن تەڭگەگە 282 ارنايى جۇمىس ورنى اشىلدى. اعىمداعى جىلى كورۋ قابىلەتى ناشار ادامدار ءۇشىن 72 ملن تەڭگەگە 24 ورىن اشىلدى», دەپ تولىقتىردى مينيستر.
ب.نۇرىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, تاياۋ جىلدارى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگى ءۇشىن مۇمكىندىكتەر جاساۋ نەگىزگى باسىمدىق بولىپ بەلگىلەندى.
وتىرىستا سونداي-اق, مۇگەدەكتىكتىڭ الدىن الۋ, ەرتە دياگنوستيكالاۋ, وڭالتۋ مəسەلەلەرى دە ءسوز بولدى. سوڭعى ءۇش جىلدا قۇرساقتاعى نəرەستەنىڭ دەنساۋلىعىن تەكسەرۋ بارىسىندا جۇرگىزىلگەن سكرينينگتىك تەكسەرۋلەردىڭ نəتيجەسىندە داۋن سيندرومى, جۇرەك قىزمەتىنىڭ بۇزىلۋى جəنە تۋا ءبىتتى پايدا بولاتىن كەمتارلىقتاردىڭ سانى ازايدى, – دەيدى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ك.ءنəدىروۆ. ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ كوشپەلى وتىرىسىندا ەلىمىزدە سالىناتىن نىسانداردى جوبالاۋ, سالۋ, پايدالانۋعا بەرۋ كەزىندە سəۋلەت جəنە قالا سالۋ قۇرىلىسى قىزمەتىندەگىلەر ءəلى دە بولسا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار ءۇشىن كەدەرگىسىز ورتا قالىپتاستىرىپ, ولاردىڭ كىرىپ-شىعۋىنا قاجەتتى جاعدايلار مەن جۇمىسپەن قامتۋ مəسەلەسىنىڭ دە تولىق شەشىمىن تاپپاي وتىرعانى ايتىلدى.
«بۇگىندە قازاقستاندا ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ جالپى سانىنىڭ تورتتەن ءبىر بولىگى عانا ەڭبەك قىزمەتىنە تارتىلعان. ەىدۇ ەلدەرىندە بۇل كورسەتكىش 40%-عا جەتەدى. الداعى ەكى جىلعا الدىمىزعا مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىن 30%-عا جەتكىزۋ مىندەتىن قويدىق. ول ءۇشىن قوسىمشا 20 مىڭ ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ قاجەت. وسى ماقساتتا وتكەن ايدا ءبىز, الەمدىك تاجىريبەگە مۇقيات تالداۋ جۇرگىزىپ, زەردەلەدىك, مۇگەدەكتىگى بار ادامدارمەن, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن جانە جۇمىس بەرۋشىلەرمەن بىرقاتار كەزدەسۋلەر وتكىزدىك. ءبىز بىرلەسە وتىرىپ, مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى ەكونوميكالىق قىزمەتكە تارتۋعا كەدەرگى بولاتىن نەگىزگى پروبلەمالاردى جانە ودان تۋىندايتىن مىندەتتەردى انىقتادىق», – دەدى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ باسشىسى.
ءبىرىنشى مىندەت – مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى ەڭبەك نارىعىنا ساپالى دايىنداۋ. وسى باعىت شەڭبەرىندە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قۇزىرەتتىلىگى بويىنشا دەرەكقور قۇرۋ جوسپارلانۋدا. مۇگەدەكتەر جۇمىس ىستەي الاتىن كاسىپتەردىڭ اتلاسى ازىرلەنەتىن بولادى. سونداي-اق «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى ءىت-داعدىلارعا وقىتۋدى جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر, ولار باعدارلامالاۋعا, ءوز بيزنەسىن ىلگەرىلەتۋگە, ەلەكتروندى كوممەرتسيامەن جانە ت.ب. اينالىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«بارلىق وڭىرلەردە 18 جاستان اسقان مۇگەدەكتەردى كاسىپتىك بەيىمدەۋ جانە وڭالتۋمەن اينالىساتىن وڭالتۋ ورتالىقتارى جۇمىس ىستەيدى. 2020 جىلى ءبىز 3, 2021 جىلى تاعى 3 وڭالتۋ ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, سونداي-اق مەملەكەتتىك تاپسىرىستاردى ورنالاستىرۋ ارقىلى جەكە وڭالتۋ ورتالىقتارىن دامىتۋ شارالارى قابىلداناتىن بولادى. بۇل باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرادى جانە كورسەتىلەتىن الەۋمەتتىك قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن جاقسارتادى», دەدى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ.
ەكىنشى مىندەت – مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ جانە ولارعا كاسىپكەرلىك سالاسىندا كومەك كورسەتۋدى قاراستىرادى. نەگىزگى تەتىك «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بولماق, ونىڭ اياسىندا جىل سايىن كەمىندە 15 مىڭ مۇگەدەكتىگى بار ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ جوسپارلانۋدا. 2020 جىلى مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا 500 ميكروكرەديت پەن 380 گرانت, 2021 جىلى 550 ميكروكرەديت جانە 420 گرانت ءبولۋ جوسپارلانۋدا.
«جۇمىس ورىندارىن قۇرۋدى سۋبسيديالاۋ تەتىگى قايتا قارالادى. بۇل شارا ستاندارتتاردىڭ كۇردەلىلىگىنە بايلانىستى جۇمىس بەرۋشىلەر اراسىندا اسا سۇرانىسقا يە ەمەس. ءبىز ولاردى جەڭىلدەتەمىز, سونىڭ ناتيجەسىندە 2021 جىلدان باستاپ كەمىندە 200 ارنايى جۇمىس ورنىن قۇرۋدى سۋبسيديالاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سونداي-اق مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعى شتاتتىق پوزيتسيالارعا, ونىڭ ىشىندە باسشىلىق لاۋازىمدارعا تاعايىنداۋ ۇسىنىلادى. مۇنداي تاجىريبە بۇكىل الەمدە بەلسەندى قولدانىلادى. كادرلاردى ىرىكتەۋ جۇمىس تاجىريبەسى بار جانە بىلىكتىلىك تالاپتارىنا سايكەس كەلەتىن كاسىبي ماماندار قاتارىنان جۇرگىزىلەدى», دەدى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى.
ءۇشىنشى مىندەت – مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى ءتيىمدى جۇمىسپەن قامتۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ. بۇل باعىتتا مۇگەدەكتەردى الەۋمەتتىك بەيىمدەۋ جانە وڭالتۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى اقپاراتتاندىرۋ ءۇشىن ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا 111 كولل-ورتالىق, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىنىڭ بايلانىس نومىرلەرى, سونداي-اق ەستۋ جانە سويلەۋ قابىلەتى بۇزىلعان ادامدار ءۇشىن پايدالانۋعا ىڭعايلى مەسسەندجەرلەر ارقىلى كونسۋلتاتسيالار بەرىلەدى.
جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, كەدەرگىسىز ورتا مەن قولجەتىمدى كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلەتىن بولادى.
«مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ادامدارعا تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى دەربەس تاڭداۋ قۇقىعىن بەرۋ ءۇشىن كەلەسى جىلى ءبىز Amazon جانە Alibaba سياقتى تابىستى سەرۆيستەردىڭ نەگىزىندە الەۋمەتتىك قىزمەتتەر پورتالىن ەنگىزەمىز. بۇل 338 مىڭ قۇرال مەن قىزمەتتى ۇسىنۋ ۋاقىتىن قىسقارتادى جانە شامامەن 101 ملرد تەڭگەنى يگەرۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەدى», دەدى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ.
ءتورتىنشى مىندەت – مۇگەدەكتىكتىڭ الدىن الۋ جانە پروفيلاكتيكا. وسى باعىت اياسىندا قازاقستان حالىقارالىق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ قاۋىمداستىعى ازىرلەگەن «Vision Zero» نولدىك جاراقات تۇجىرىمداماسىن ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.
وتىرىستا يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم جانە عىلىم, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ وكىلدەرى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار وبەكتىلەر مەن ينفراقۇرىلىمعا قول جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتۋ, مۇگەدەكتىكتىڭ پروفيلاكتيكاسى مەن الدىن الۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار جانە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ بىلىمگە قول جەتكىزۋى, سونداي-اق قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ تۋرالى باياندادى.
ءىس-شارانىڭ سوڭىندا بەردىبەك ساپارباەۆ ورتالىق مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا ۇلتتىق جوسپاردىڭ ۋاقتىلى جانە ساپالى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋدى جانە مۇگەدەكتەردىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگى ءۇشىن جاعداي جاساۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.
قازىر «ەڭبەك» باعدارلاماسى اياسىندا 47 مىڭ مۇگەدەك ادام جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلگەن, 900 مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازامات شاعىن كəسىپ اشۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعان, 258 ازامات قايتارىمسىز نەسيە الىپ, ءوز كəسىپتەرىن اشقان. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتار ءۇشىن 2,4 مىڭ كۆوتا ءبولىنىپ, 9 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. 24 جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, «كəسىپ اتلاسى» جاسالعان. ايماقتاردا 11 رەابيليتاتسيالىق ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. 2021 جىلى ءۇش جاڭا ورتالىق سالىنادى. 154 مىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالا ارنايى جəنە ينكليۋزيۆتى ءبىلىم الۋمەن قامتاماسىز ەتىلگەن.
