ءيا, تارالىم – گازەت بىتكەننىڭ «تاعدىرىن» شەشەتىن بىردەن-ءبىر نەگىزگى فاكتور ەكەندىگىن مويىنداساق, وندا ينتەرنەتپەن يىق تىرەسە «جاعالاسىپ» كۇن كەشىپ جاتقان «جانكەشتى» باسىلىمداردىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيىن ايتپاي-اق ۇعىنعانداي بولاسىز.
نارىقتا وندىرىلگەن كەز كەلگەن تاۋار سەكىلدى گازەتتىڭ دە عۇمىرى ونىڭ ساتىلىمى مەن تارالىمىنا تىكەلەي بايلانىستى. ء«ار ءداۋىردىڭ ءوز گازەتى بولاتىنى سياقتى, سول باسىلىمداردىڭ دا ءوز وقىرمانى قوساقتالا تۋىلاتىنى تاعى بار», دەيدى ءبىز ۇلگى تۇتقان ۇلكەن بۋىن.
عيبراتتى ويمەن استاسقان عاقليا ءسوزدىڭ باسىلىمى ءوزىنىڭ عاسىرلىق عۇمىرىندا وقىرماننان كەندە بولىپ كورگەن ەمەس. ايتىلعان ءسوزى الاشىنىڭ قۇلاعىنا انىق جەتىپ جاتتى. بۇل گازەت شىعارۋ ميسسياسىنداعى باستى ماقساتتىڭ ورىندالعاندىعىن اڭعارتسا كەرەك. ءوتىمىز جارىلىپ كەتسە دە, مىنا نارسەنى مويىنداۋعا ءتيىسپىز, قازاق ءباسپاسوزى تەك قازاق وقىرمانىنا عانا قارىزدار! سوندىقتان ءبىز ءۇشىن ويلى وقىرماننىڭ ورنى بولەك. ولاردان اسقان ولجا بولا قويماس...
ۇلتىنا ۇلاعاتتى ءسوز ۇسىنعان «ۇشقىننىڭ» زاڭدى مۇراگەرى بولىپ ەسەپتەلەتىن «ەگەمەننىڭ» ءجۇرىپ وتكەن ءجۇز جىلدىق جولى – قاتپارلى قازاق تاريحىنىڭ تاسقا قاشالعان شىنايى شەجىرەسى. پاراقتاعان سايىن پاراسات پەن پايىم توگىلىپ تۇسەتىن ەسكى گازەتتەردەن ءار جىلداردىڭ ەسەبىن الىپ كوردىك. تالاي جىلداردىڭ تابى سىڭگەن تىگىندىلەردەن ءار ون جىل سايىنعى وقىرمان سانىن ناقتىلاۋعا تىرىستىق.
سونىڭ بارىسىندا 500 عانا تارالىممەن تارالعان باسىلىمنىڭ بىرتە-بىرتە وقىرمانى قوسىلىپ, تانىمالدىعىنىڭ ارتا تۇسكەنىن انىقتادىق. ايتپەسە اراعا ون جىل سالعاندا, ياعني 1929 جىلى گازەت تيراجى 10 مىڭنىڭ ۇستىنە شىعار ما ەدى. سودان ءارى تارالىمدا تەك ءوسۋ پروتسەسى بايقالادى. گازەت 1939 جىلى – 57 مىڭ دانا, 1949 جىلى – 65 مىڭ دانا, ال 1959 جىلى – 88 مىڭ دانامەن جارىققا شىعىپ وتىرىپتى. باسىنا باق قونعان باسىلىم ء«جۇزمىڭىنشى» وقىرمانىنان 1969 جىلدىڭ وزىندە-اق ءسۇيىنشى سۇراپ ۇلگەرگەن. ءتىپتى, سول جىلعى تارالىم 130 مىڭنان دا اسىپ جىعىلىپتى. ودان كەيىنگى ونجىلدىقتاردا دا تۇراقتى ءوسۋ تىركەلگەن. ماسەلەن, 1979 جىلى وقىرمان سانى 143 مىڭعا جەتىپتى. ۇلت جاناشىرىنا اينالىپ, ايرانداي ۇيىعان گازەت ۇجىمى «ەكىجۇزمىڭدىق» مەجەنى ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا-اق ەڭسەرگەن بولىپ شىقتى. بۇل – 1989 جىل بولاتىن. تەك تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا عانا وقىرمان قاراسى ءسال ورتايىڭقىراعان. قارجىلىق قيىنشىلىق قىسپاققا العان, ونىڭ ۇستىنە گازەت رەداكتسياسى ارقاعا قونىس اۋدارىپ, استان-كەستەن بولىپ جاتقان 1999 جىلى «ەل گازەتىنىڭ» وقىرمانى 50 مىڭنىڭ اينالاسىنا عانا شوعىرلانىپتى. تاعى ءبىر ونجىلدىقتى ارتقا تاستاعاندا (2009 جىلى) قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قاراشاڭىراعى سانالاتىن باسىلىمنىڭ تارالىمى 150395 داناعا دەيىن وسكەن. تارالىمنىڭ ەڭ شارىقتاعان جىلى – ول 2016 جىل ەكەن. بۇل جىلعى تارالىم – 210932 دانا. ال ءجۇز جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتكەلى وتىرعان ىرگەلى ۇجىمنىڭ بيىلعى «تابىسى» – 193070 دانا.
مىنە, «ەكى ءجۇز مىڭنىڭ» اينالاسىندا تۇراقتى وقىرمانى بار «ەگەمەننىڭ» ەندىگى جەردە ەكىنشى تىنىسى اشىلعانداي. ول – گازەتتىڭ سايتتاعى نۇسقاسى ەدى. بوياۋ ءيىسى بۇرقىراعان باسىلىمدى قولعا الىپ وقىماسا دا, بەدەر-بەينەسى بولەكشە گازەتتى اركىم ءۇيى مەن جۇمىسىنان شىقپاي-اق, ءتىپتى, شەتەلدە ءجۇرىپ تە تەلەفونىمەن «اۋدارىپ-توڭكەرىپ» اقتارا بەرەتىن زامان تۋدى.
2005 جىلدىڭ سوڭىن الا «egemen.kz» دومەنى بويىنشا تىركەلگەن ينتەرنەت-پورتالدىڭ دا يگىلىگىن كورىپ جاتقان ءيسى قازاق بالاسى جەتەرلىك. ءاۋ باستا كۇنىنە 300 قارالىممەن عانا باستالعان ۆيرتۋالدى گازەت جۇمىسى بۇگىندە بار جاقسىسىن 10 مىڭنىڭ ۇستىندەگى پايدالانۋشىسىمەن كۇندەلىكتى ءبولىسىپ وتىر. ينتەرنەتتەگى جۇمىس باستالعان جىلعى قارالىم – 18 مىڭ ادامدى قۇراسا, 2018 جىلى بۇل كورسەتكىش – 3844122 ادامعا جەتكەن. ال «Google.analytics»-ءتىڭ بەرگەن مالىمەتتەرى بويىنشا بيىلعى جىلدىڭ قاراشاسىنا دەيىنگى سايتقا كىرگەن وقىرمان سانى 3490331-گە جەتىپ جىعىلدى. مىنە, گازەتتەن بولەك, «ەگەمەننىڭ» ينتەرنەتتەگى «يگىلىگىنە» وسىنشاما پايدالانۋشى ورتاقتاسىپ وتىر. ءتاڭىر تىلەۋىمىزدى بەرسە, كەلەر جىلعا دەيىن 4 ميلليونعا دا تايايتىن ءتۇرىمىز بار. بۇل – ۇلتتىق مۇددە جولىندا ۇيىسقان ۇجىمنىڭ ورتاق جەڭىسى.
بۇقاراسىنا بەدەرلى ءسوز بەرە العان باسىلىمنىڭ عانا ءباسى بيىك بولاتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. ەلدىكتىڭ ءۇنى «ەگەمەننىڭ» ەندىگى جەردە دە باعىندىرار بيىگى ەڭسەگەي بولعاي! قاسيەت قونعان قاستەرلى قارا شاڭىراقتىڭ ويلى وقىرمانى استە ورتايماسىن دەپ تىلەيىك. بارشا قازاقتىڭ «كوزى, قۇلاعى ءھام ءتىلى» بولا بىلگەن گازەتتىڭ ايتارى انىق, بوياۋى قانىق بولسىن!
امانگەلدى قياس,
«Egemen Qazaqstan»
