100 • 21 قاراشا، 2019

تارالىم ءھام قارالىم

26 رەتكورسەتىلدى

ساندىق تەحنولوگياعا سۇرانىس ارتىپ، سارىتاپ بولعان باسىلىمدار سورەلەردە سول كۇيى ساتىلماي قالىپ جاتقان تۇستا تارالىم تۋرالى اڭگىمە قوزعاۋدىڭ ءوزى قانشالىقتى ماڭىزدى ەدى؟ وسى ماقالاعا وتىرار الدىندا ءدال وسىنداي قالىڭ ويدىڭ قاقپاقىلىندا قالىپ قويعان جايىمىز بار-تىن... 

ءيا، تارالىم – گازەت بىتكەننىڭ «تاع­دىرىن» شەشەتىن بىردەن-ءبىر نەگىزگى فاكتور ەكەندىگىن مويىنداساق، وندا ينتەرنەتپەن يىق تىرەسە «جاعالاسىپ» كۇن كەشىپ جاتقان «جانكەشتى» باسى­لىمداردىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيىن ايتپاي-اق ۇعىنعانداي بولاسىز.

نارىقتا وندىرىلگەن كەز كەلگەن تاۋا­ر سەكىلدى گازەتتىڭ دە عۇمىرى ونىڭ ساتىلىمى مەن تارالىمىنا تىكەلەي بايلانىستى. ء«ار ءداۋىردىڭ ءوز گازەتى بولاتىنى سياقتى، سول باسىلىمداردىڭ دا ءوز وقىرمانى قوساقتالا تۋىلاتىنى تا­عى بار»، دەيدى ءبىز ۇلگى تۇتقان ۇلكەن بۋىن.

عيبراتتى ويمەن استاسقان عاقليا ءسوزدىڭ باسىلىمى ءوزىنىڭ عاسىرلىق عۇمىرىندا وقىرماننان كەندە بولىپ كورگەن ەمەس. ايتىلعان ءسوزى الا­شىنىڭ قۇلاعىنا انىق جەتىپ جاتتى. بۇل گازەت شىعارۋ ميس­سيا­سىنداعى باستى ماقساتتىڭ ورىن­­دالعاندىعىن اڭعارت­سا كەرەك. ءوتى­مىز جارىلىپ كەتسە دە، مىنا نار­سەنى مويىنداۋعا ءتيىسپىز، قازاق ءباس­پاسوزى تەك قازاق وقىرمانىنا عانا قارىزدار! سوندىقتان ءبىز ءۇشىن ويلى وقىرماننىڭ ورنى بولەك. ولاردان اسقان ولجا بولا قويماس...

ۇلتىنا ۇلاعاتتى ءسوز ۇسىنعان «ۇشقىننىڭ» زاڭدى مۇراگەرى بولىپ ەسەپ­تەلەتىن «ەگەمەننىڭ» ءجۇرىپ وتكەن ءجۇز جىلدىق جولى – قاتپارلى قازاق تاري­حىنىڭ تاسقا قاشالعان شىنايى شەجىرەسى. پاراقتاعان سايىن پاراسات پەن پايىم توگىلىپ تۇسەتىن ەسكى گازەت­تەردەن ءار جىلداردىڭ ەسەبىن الىپ كور­دىك. تالاي جىلداردىڭ تابى سىڭ­گەن تى­گىندىلەردەن ءار ون جىل سايىن­عى وقىر­مان سانىن ناقتىلاۋعا تىرىس­تىق.

سونىڭ بارىسىندا 500 عانا تارالىممەن تارالعان باسىلىمنىڭ بىر­تە-بىرتە وقىرمانى قوسىلىپ، تا­­نىمالدىعىنىڭ ارتا تۇسكەنىن انىق­­تادىق. ايتپەسە اراعا ون جىل سالعاندا، ياعني 1929 جىلى گازەت تيراجى 10 مىڭنىڭ ۇستىنە شىعار ما ەدى. سودان ءارى تارالىمدا تەك ءوسۋ پروتسەسى بايقالادى. گازەت 1939 جىلى – 57 مىڭ دانا، 1949 جىلى – 65 مىڭ دانا، ال 1959 جىلى – 88 مىڭ دانامەن جارىققا شىعىپ وتىرىپتى. باسىنا باق قونعان باسىلىم ء«جۇزمىڭىنشى» وقىرمانىنان 1969 جىلدىڭ وزىندە-اق ءسۇيىنشى سۇراپ ۇلگەرگەن. ءتىپتى، سول جىلعى تارالىم 130 مىڭنان دا اسىپ جىعىلىپتى. ودان كەيىنگى ون­جىلدىقتاردا دا تۇراقتى ءوسۋ تىر­كەلگەن. ماسەلەن، 1979 جىلى وقىرمان سانى 143 مىڭعا جەتىپتى. ۇلت جاناشىرىنا اينالىپ، ايرانداي ۇيى­عان گازەت ۇجىمى «ەكىجۇزمىڭدىق» مەجەنى ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا-اق ەڭسەرگەن بولىپ شىقتى. بۇل – 1989 جىل بولاتىن. تەك تاۋەلسىزدىكتىڭ ال­عاشقى جىلدارىندا عانا وقىرمان قاراسى ءسال ورتايىڭقىراعان. قار­جى­لىق قيىنشىلىق قىسپاققا ال­عان، ونىڭ ۇستىنە گازەت رەداكتسياسى ارقاعا قونىس اۋدارىپ، استان-كەس­تەن بولىپ جاتقان 1999 جىلى «ەل گازەتىنىڭ» وقىرمانى 50 مىڭنىڭ اينا­لاسىنا عانا شوعىرلانىپتى. تاعى ءبىر ونجىلدىقتى ارتقا تاستا­عاندا (2009 جىلى) قازاق ءباسپاسوزى­نىڭ قاراشاڭىراعى سانالاتىن با­سى­­لىمنىڭ تارالىمى 150395 دا­ناعا دەيىن وسكەن. تارالىمنىڭ ەڭ شا­رىقتاعان جىلى – ول 2016 جىل ەكەن. بۇل جىلعى تارالىم – 210932 دانا. ال ءجۇز جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتكەلى وتىرعان ىرگەلى ۇجىمنىڭ بيىلعى «تابىسى» – 193070 دانا.

مىنە، «ەكى ءجۇز مىڭنىڭ» اينالاسىندا تۇراقتى وقىرمانى بار «ەگەمەننىڭ» ەندىگى جەردە ەكىنشى تىنىسى اشىلعانداي. ول – گازەتتىڭ سايت­تاعى نۇسقاسى ەدى. بوياۋ ءيىسى بۇر­قىراعان باسىلىمدى قولعا الىپ وقىماسا دا، بەدەر-بەينەسى بولەكشە گازەتتى اركىم ءۇيى مەن جۇمىسىنان شىقپاي-اق، ءتىپتى، شەتەلدە ءجۇرىپ تە تەلەفونىمەن «اۋدارىپ-توڭكەرىپ» اقتارا بەرەتىن زامان تۋدى.

2005 جىلدىڭ سوڭىن الا «egemen.kz» دومەنى بويىنشا تىركەلگەن ين­تەرنەت-پورتالدىڭ دا يگىلىگىن كورىپ جاتقان ءيسى قازاق بالاسى جەتەرلىك. ءاۋ باستا كۇنىنە 300 قارالىممەن عانا باستالعان ۆيرتۋالدى گازەت جۇمىسى بۇگىندە بار جاقسىسىن 10 مىڭنىڭ ۇستىندەگى پايدالانۋشى­سىمەن كۇندەلىكتى ءبولىسىپ وتىر. ين­تەرنەتتەگى جۇمىس باستالعان جىلعى قارالىم – 18 مىڭ ادامدى قۇراسا، 2018 جىلى بۇل كورسەتكىش – 3844122 ادامعا جەتكەن. ال «Google.analytics»-ءتىڭ بەرگەن مالىمەتتەرى بويىنشا بيىلعى جىلدىڭ قاراشاسىنا دەيىنگى سايتقا كىرگەن وقىرمان سانى 3490331-گە جەتىپ جىعىلدى. مىنە، گازەتتەن بولەك، «ەگەمەننىڭ» ينتەرنەتتەگى «يگىلىگىنە» وسىنشاما پايدالانۋشى ورتاق­تاسىپ وتىر. ءتاڭىر تىلەۋىمىزدى بەرسە، كەلەر جىلعا دەيىن 4 ميلليونعا دا تايايتىن ءتۇرىمىز بار. بۇل – ۇلتتىق مۇددە جولىندا ۇيىسقان ۇجىمنىڭ ورتاق جەڭىسى.

بۇقاراسىنا بەدەرلى ءسوز بەرە ال­عان باسىلىمنىڭ عانا ءباسى بيىك بولاتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. ەل­دىكتىڭ ءۇنى «ەگەمەننىڭ» ەندىگى جەر­دە دە باعىندىرار بيىگى ەڭسەگەي بول­عاي! قاسيەت قونعان قاستەرلى قارا شا­ڭىراقتىڭ ويلى وقىرمانى استە ورتايماسىن دەپ تىلەيىك. بارشا قازاقتىڭ «كوزى، قۇلاعى ءھام ءتىلى» بولا بىلگەن گازەتتىڭ ايتارى انىق، بوياۋى قانىق بولسىن!

 

امانگەلدى قياس،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 21

رۋحانيات • بۇگىن، 10:41

شاعامان باتىر

تاريح • بۇگىن، 07:28

361 ليفت اۋىستىرىلادى

ايماقتار • بۇگىن، 07:18

وڭىردەگى ونەگەلى ءىس

قوعام • بۇگىن، 07:17

ءىرى ەسەپپەن باسىم ءتۇستى

سپورت • بۇگىن، 07:00

«ءتسۋناميدى» سۇلاتىپ سالدى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 06:56

استىڭ ءدامىن كەلتىرگەن

ايماقتار • بۇگىن، 06:53

سايرايدى بۇلبۇل...

رۋحانيات • بۇگىن، 06:51

ءىزى ايقىن، ءىسى مىعىم

قوعام • بۇگىن، 06:49

ۇقساس جاڭالىقتار