سونىمەن قالانى اباتتاندىرۋعا جانە كولىك كوپ جينالاتىن كوشەلەردى بوساتۋعا قاتىستى الماتى قالالىق اكىمدىگى ورتالىقتاعى بىرقاتار كوشەلەردىڭ جيەگىن اقىلى تۇراق ورنىنا اينالدىرعان بولاتىن. الايدا ءالى دە پاركوماتتارعا قاتىستى رەتتەلۋگە ءتيىستى ماسەلەلەر تابىلادى.
وسى ماسەلەلەرگە وراي, الماتى قالاسى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ وكىلدەرى قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك استاناسىنىڭ بىرىڭعاي اۆتوماتتاندىرىلعان اقىلى تۇراق جۇيەسىنىڭ جۇمىسىن تەكسەردى جانە جوبانىڭ جالپى قالاداعى كولىك جاعدايىن وڭتايلاندىرۋعا اسەرىن اتاپ ءوتىپ, «ا-پاركينگ» جوباسىنىڭ قىزمەتىنە وڭ باعا بەردى.
جۇمىس كەزدەسۋى بارىسىندا قوعامدىق كەڭەس وكىلدەرى مەن «ا-پاركينگ» جوباسىنىڭ باسشىلىعى تروتۋارلىق جانە الاڭدىق ۇلگىدەگى اقىلى اۆتوتۇراقتار ايماعىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى, «ا-پاركينگ» جوباسىنىڭ جاياۋ ينسپەكتورلارى مەن «دوزور م» اۆتوكولىكتەرىنىڭ جۇمىسىن, سونداي-اق الماتى قالاسىنىڭ بىرىڭعاي اۆتوماتتاندىرىلعان تۇراق كەڭىستىگىنىڭ دەرەكتەرىن وڭدەۋ ورتالىعىن تەكسەردى.
ينسپەكتسيا قورىتىندىسى بويىنشا قوعامدىق كەڭەس وكىلدەرى «ا-پاركينگ» جوباسى ىسكە قوسىلعان ساتتەن باستاپ ءۇش جىل ىشىندە قالا جولدارىنداعى جاعدايدى جاقسارتۋعا سەپتىگىن تيگىزگەن ۇلكەن جۇمىستار اتقارىلعانىن ايتتى. اتاپ ايتقاندا, اقىلى اۆتوتۇراق ايماقتارىندا قوزعالىس جىلدامدىعى 12 پايىزعا ارتتى, قالا ورتالىعىنداعى كولىك سانى 15 پايىزعا ازايدى, تۇراقتىڭ ورتاشا ۋاقىتى 50 پايىزعا قىسقاردى.
ينسپەكتسيا بارىسىندا قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرى ەلىمىزدىڭ ءىرى قالاسىندا اقىلى اۆتوتۇراقتاردىڭ بىرىڭعاي اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسى – الەمدىك دەڭگەيدەگى كۇردەلى زاماناۋي كومپيۋتەرلىك پلاتفورما قۇرىلعانىن, ونىڭ جۇمىس ىستەۋى مەن دامۋىن وتاندىق مامانداردىڭ كاسىبي كومانداسى باسقاراتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل كوماندا مەگاپوليستىڭ تۇراق كەڭىستىگىن ءتيىمدى باسقارۋ ماسەلەلەرىندە ەلىمىز ءۇشىن بىرەگەي تاجىريبە مەن بىرقاتار كاسىبي قۇزىرەتتىلىككە يە بولدى. «ا-پاركينگ» ماماندارى شەتەلدىك ارىپتەستەردىڭ ەڭ ۇزدىك تاجىريبەسىن يگەرىپ قانا قويماي, ونى جەرگىلىكتى جاعدايعا بەيىمدەدى, سونىمەن قاتار ءارتۇرلى جاعدايلار ءۇشىن جۇيە ارەكەتىنىڭ جەكە الگوريتمدەرىن قۇردى.
– ءبىز قالانىڭ اقىلى اۆتوتۇراقتارى جۇيەسىنىڭ جۇمىسىمەن ەگجەي-تەگجەيلى تانىستىق. بىزدە بۇل جۇمىستىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن وزىندىك قىر-سىرلارى تۋرالى تولىق تۇسىنىك قالىپتاستى. مەن عىلىم دوكتورى, ينفورماتيكا بويىنشا پروفەسسورمىن, ءارتۇرلى جۇيەلەردى كوردىم. قازاقستاندا وسىنداي باسقا جۇيە جوق دەپ ايتقىم كەلەدى جانە مۋنيتسيپالدىق دەڭگەيدە وسىنداي قۋاتتى, زاماناۋي اقپاراتتىق جۇيەنى قۇرۋ – وتە كۇردەلى تەحنيكالىق جانە زياتكەرلىك مىندەت. جوبا تولەمدى ءارتۇرلى قولما-قول اقشاسىز ارنالار ارقىلى بىرىكتىرىپ, الماتى قالاسى مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتىمەن جانە الماتى قالاسى پوليتسيا دەپارتامەنتىمەن ونلاين رەجىمىندە قالانىڭ ءارتۇرلى بولىكتەرىنەن بايلانىس جاساي الادى. الماتى قالاسى ءۇشىن بۇل – تاس داۋىرىنەن قازىرگى عاسىرعا سەكىرۋ, بىراق قالالىقتاردىڭ مەنتاليتەتى ءالى قالىس كەلەدى. سوندىقتان بۇل الشاقتىق ءالى دە كوپتەگەن ماسەلەلەردى تۋىنداتادى. ءبىز ءوز قالامىزداعى كەز كەلگەن وڭ وزگەرىستەردى قولدايمىز, سونىڭ ىشىندە جەكە ينۆەستورلاردىڭ قاراجاتتى سالۋى دا بار, – دەدى جۇمىس كەزدەسۋى بارىسىندا كاسىپكەرلىك, ەكولوگيا جانە قالالىق ۇتقىرلىق ماسەلەلەرى جونىندەگى كوميسسيانىڭ توراعاسى, قازاقستاننىڭ «قازرەنا» عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ كومپيۋتەرلىك جەلىسىن پايدالانۋشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ باس ديرەكتورى بوريس جاپاروۆ.
ءىس-شارادا اتاپ وتىلگەندەي, الماتى قالاسىنىڭ بىرىڭعاي اۆتوماتتاندىرىلعان تۇراق كەڭىستىگىن دامىتۋعا ينۆەستيتسيا كولەمى بۇگىنگى تاڭدا 3,96 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. وڭتۇستىك استانانىڭ تۇراق كەڭىستىگىن ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى بارلىق رەفورمالار جەكە ينۆەستور ەسەبىنەن جۇرگىزىلدى, بۇل قالا بيلىگىنە وسى ماقساتتارعا مۋنيتسيپالدىق بيۋدجەتتەن قوماقتى قاراجات بولمەۋگە, ولاردى قالانىڭ ماڭىزدى ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك مىندەتتەرىن شەشۋگە باعىتتاۋعا مۇمكىندىك بەردى.
الماتى قالاسىندا اقىلى اۆتوتۇراقتار جۇيەسىنىڭ جۇمىسى بارىسىندا بيۋدجەتكە بارلىعى 1,7 ملرد تەڭگە ءتۇستى, ونىڭ ىشىندە 561 ملن – سالىق اۋدارىمدارى, 267 ملن – كولىك تۇراعى ءۇشىن تولەمدەر, 247 ملن مەملەكەتكە مىندەتتى تولەمدەر, سونداي-اق 622 ملن تەڭگە جقە ەرەجەلەرىن بۇزعانى ءۇشىن ايىپپۇل تۇرىندە قالا بيۋدجەتىنە ءتۇستى. بۇل قاراجاتتىڭ بارلىعى مىسالى, قالالىق بيلىككە 30 جاڭا اۆتوبۋس ساتىپ الۋعا نەمەسە 340 جاڭا بالالار الاڭىن سالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مەگاپوليس تۇرعىندارى مەن ونىڭ قوناقتارى سوڭعى جىلدارى قالانىڭ قوعامدىق كولىك پاركى ايتارلىقتاي جاڭارعانىن, جيناقى كوشەلەردە جاڭا اۆتوبۋستار جۇرەتىنىن, ال قالالىق اۋلالار, ورتالىق الاڭدار عانا ەمەس, پەريفەريالاردا جاڭا زاماناۋي بالالار الاڭدارىمەن تولىققانىن اتاپ وتۋدە.
سونداي-اق كەزدەسۋ بارىسىندا قالانىڭ قوعامدىق كەڭەسىنىڭ وكىلدەرى قالا تۇرعىندارىنىڭ اقىلى اۆتوتۇراقتارعا قاتىستى ۇشىراساتىن پروبلەمالىق ماسەلەلەردى دە اتادى. ماسەلەن, الماتىنىڭ كوپتەگەن اۆتواۋەسقويلارىن تولعاندىراتىن تۇراق ورىندارىنىڭ قاۋىپسىزدىگى. جۇرگىزۋشىلەر كولىكتەرىن اقىلى تۇراقتا قالدىرا وتىرىپ, تۇراق ەرەجەلەرىن بۇزۋدىڭ داۋلى جاعدايلارىنا, بولماسا جول وقيعالارىنا سەنىمدى بولۋ ءۇشىن ولاردىڭ بەينەتىركەۋ جادىندا جازىلۋىن قالايدى. «ا-پاركينگ» جوباسىنىڭ جەتەكشىسى مارات پىرىنبەكوۆ اتاپ وتكەندەي, جوبا اياسىندا الاڭدىق تيپتەگى بارلىق قالالىق ساياباقتاردا بەينەكامەرالار ورناتىلعان, وندا كامەرا كورىنىسىن تۇراق ايماعىمەن شەكتەۋگە بولادى. الايدا, ەگەر تروتۋارلىق تيپتەگى تۇراقتاردا بەينەتىركەۋ كامەرالارىن ورناتقان جاعدايدا كامەرالاردىڭ كورۋ الاڭىنا قالالىقتاردىڭ جەكە ءومىرىنىڭ ۇلكەن سەكتورى ىلىگەدى. كىم, قايدا جانە ساعات قانشادا تۇراقتايدى, كىم قايدا بارادى, قاي كولىككە وتىرادى سىندى جايتتار قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ پىكىرلەرى بويىنشا ادامنىڭ جەكە ومىرىنە ارالاسۋ رەتىندە باعالانۋى مۇمكىن. ال وعان زاڭ بويىنشا قولسۇعىلماۋى ءتيىس. پىكىرتالاسقا قاتىسۋشىلار اتاپ وتكەندەي, بۇل ماسەلەنى شەشۋ مۇمكىندىگى قوعامدىق ورىندارداعى مەملەكەت سەرتيفيكاتتاعان «سەرگەك» جۇيەسىنىڭ اقىلدى كامەرالارىنىڭ سانىن ارتتىرۋمەن بايلانىستى بولىپ كەلمەك, الايدا بەينەباقىلاۋ ماسەلەسى مىندەتتى تۇردە شەشىلۋى ءتيىس.
سونداي-اق كەزدەسۋدە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا ارنالعان بارلىق تۇراق ورىندارىندا توقتاۋعا جانە كولىككە ءمىنىپ-تۇسۋگە ىڭعايلى جاعدايلار بىردەي جاسالماعانى تۋرالى ماسەلە كوتەرىلدى. «ا-پاركينگ» وكىلدەرى قالالىق مۇگەدەكتەر قوعامدارىنىڭ وكىلدەرىمەن بىرلەسىپ, جوبا كومانداسى «ينۆاتاكسي» اۆتوكولىگىندە اقىلى اۆتوتۇراقتىڭ ەڭ تىعىز ايماقتارىمەن اينالىپ ءوتىپ, سول جەرلەردە ورىن العان ماسەلەلەردى انىقتاعانىن حابارلادى. قازىرگى ۋاقىتتا ەسكەرتۋلەر جول پوليتسياسىنىڭ كۇشىمەن بىرگە جويىلۋدا. اتاپ ايتقاندا, اقىلى اۆتوتۇراق ايماقتارىندا مۇگەدەكتەرگە ارنالعان بەلگىلەر مەن جول بەلگىلەرىن سالۋ, سونداي-اق تۇراق ورىندارىنىڭ نىساندارىن وزگەرتۋ جانە جولاۋشىلاردى وتىرعىزۋ مەن ءتۇسىرۋ ايماقتارىن قايتا قۇرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
كەزدەسۋ بارىسىندا «ا-پاركينگ» وكىلدەرى اۆتوماتتاندىرىلعان تۇراق كەڭىستىگىنىڭ ءارى قاراي دامۋى مەن ءساتتى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن قالا مەن ونىڭ ۋاكىلەتتى ورگاندارىنىڭ تاراپىنان تۇرعىنداردىڭ مۇددەلەرىنە ساي كەلەتىن قولداۋشى شەشىمدەر قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. اتاپ ايتقاندا, ديففەرەنتسيالدى تولەم ءتاريفىن ەنگىزۋ جوسپارىندا تۇراق ەرەجەلەرىن پىسىقتاۋ, قوعامدىق كولىككە جاپپاي وتىرعىزۋ ورىندارىندا ء«ىلىپ اكەتەتىن» كوپ دەڭگەيلى پاركينگتەرگە جەر ۋچاسكەلەرىن ءبولۋ, زاڭسىز «كەۋدەشەلى تۇراقشىلارمەن» جانە «ا-پاركينگ» كامەرالارىنا تىركەۋدە نومىرلىك بەلگىلەرىن جاسىراتىن ايلاكەر جۇرگىزۋشىلەرمەن كۇرەس جۇرگىزۋ قاجەت. سونداي-اق مەكەن-جاي انىقتامالارىن الىپ تاستاۋ ماسەلەسى كوتەرىلدى, ونىڭ سالدارىنان قالا تۇرعىندارى ناقتى تۇراق ايماعىندا تۇرۋ فاكتىسىن راستاۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلدى. بارلىق وسى ماسەلەلەر قوعامدىق كەڭەس پەن «ا-پاركينگ» جوباسى ماماندارىنىڭ قالالىق بيلىكپەن بىرلەسىپ وتكىزەتىن كەلەشەكتەگى كەزدەسۋلەرىنىڭ مانىنە اينالماق.
كەزدەسۋ سوڭىندا قوعامدىق كەڭەس وكىلدەرى جوبا باسشىلىعىنا «ا-پاركينگ» جوباسىنىڭ قىزمەتىن جاريالاپ جانە پروبلەمالىق ماسەلەلەردى ءتۇسىندىرىپ وتىرۋ ءۇشىن, حالىقپەن ودان ءارى جۇمىس ىستەۋ ماقساتىندا قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنا تۇراقتى اقپاراتتىق جۇمىستارىن جۇرگىزۋ تۋرالى ءوتىنىشىن ءبىلدىردى.
