– مارات يمانباي ۇلى, بيىلعى وراق ناۋقانى قالاي اياقتالدى؟
– وراق ناۋقانى بيىل دا جەڭىل بولعان جوق. جاز وتە ىستىق بولىپ, كوپ ۋاقىت بويى ىلعال بولمادى. وراق باستالعاندا اۋا رايى بىردەن قىسىپ, جاۋىن ۇزىلمەي جاۋدى. مۇندايدا استىق جيناۋ مۇمكىن ەمەس. بىراق ايتەۋىر, كەيىن كۇن اشىلىپ, ديقانداردىڭ ەڭبەگى جاندى. ءبىزدىڭ وبلىس ەلىمىزدە جينالاتىن بارلىق استىقتىڭ تورتتەن ءبىرىن بەرەدى. بيىل دا سول مەجەدەن شىعىپ وتىرمىز. وبلىستا جينالعان بارلىق ءداندى داقىلدار 4,8 ملن توننا, سونىڭ ىشىندە بيداي – 3,3 ملن توننا. ءسويتىپ ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە سۇبەلى ۇلەسىمىزدى قوستىق دەپ ايتا الامىز.
– گەكتار بەرەكەسى بويىنشا قاي اۋداندار الدا بولدى؟
– بىزدە جەرىنىڭ قۇنارى مەن ەڭبەكتى ۇتىمدى ۇيىمداستىرۋ بويىنشا ۇنەمى الدا جۇرەتىن اۋداندار بار. بيىل دا ولار الدىڭعى ورىندارعا شىقتى. اتاپ ايتاتىن بولساق, قىزىلجارلىق ديقاندار گەكتارىنان 22, مامليۋتتىكتەر 19,1, اقجارلىقتار 19 تسەنتنەردەن الدى. قالعان اۋدانداردا, نەگىزىنەن اۋا رايىنىڭ قولايسىز بولعانى سەبەپتى گەكتار بەرەكەسى تومەندەۋ بولدى.
– استىق جيناۋ, تاسىمالداۋ, ساقتاۋ تەحنيكالارى, باسقا دا قاجەتتىلىكتەر ديقانداردىڭ ەڭبەگىنە قولبايلاۋ جاساعان جوق پا؟
– بۇل جاعىنان كەمشىلىگىمىز جوق دەپ ايتۋعا بولادى. بيىلعى وراققا 7,5 مىڭ كومباين قاتىسسا, جارتىسىنان استامى جوعارى ءونىمدى تەحنيكا. استىق تاسىمالداۋعا 6 مىڭنان اسا جۇك ماشينالارى قاتىستى. جانار-جاعار ماي جەتىسپەۋشىلىگىنەن كىدىرىس بولعان ەمەس, قاجەت وتىنمەن تولىق قامتىلدى.
استىقتى قابىلدايتىن جانە ساقتايتىن ورىنداردىڭ سىيىمدىلىعى 6 ملن توننادان ارتىق. بۇل استىعىمىزدى قابىلداۋعا تولىق جەتەدى.
– استىقتىڭ بيىلعى باعاسى دا ديقان ەڭبەگىنىڭ ەسەسىن اقتاۋعا تولىق جەتەتىن سياقتى؟
– راس, بيىل «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى ۇك» اق 3-سىنىپتى, اقۋىزى 23% بولاتىن بيدايدىڭ ءبىر تونناسىن 85 مىڭ تەڭگەدەن الىپ جاتىر. بۇل ديقان ەڭبەگىنىڭ تولىق وتەمى دەپ ايتۋعا بولادى. مۇنداي باعا ولاردىڭ كوڭىلدەرىن كوتەرىپ, ەڭبەككە دەگەن قۇلشىنىستارىن ارتتىرا ءتۇستى. قازىر ديقاندارمەن كەزدەسكەندە ولاردىڭ جارقىن جۇزبەن جۇرگەنىن كورەمىز.
– ديقاندارعا مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن كومەكتىڭ تيىمدىلىگى قانداي؟
– مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن سۋبسيديا تۇرىندەگى كومەكتىڭ تيىمدىلىگى وتە زور. جوعارى سۇرىپتى تۇقىم, مينەرالدى تىڭايتقىشتار, وسىمدىكتى قورعاۋ قۇرالدارىن ساتىپ الۋعا مولىنان مۇمكىندىك بەرىلىپ وتىر. وسىنىڭ ءوزى ديقانداردىڭ ەڭبەككە ىنتاسىن ارتتىرا تۇسۋدە. ولار ءوز تاراپىنان اۋىسپالى ەگىس نورمالارىن ساقتاپ, پارلار قالدىرىپ, اگروتەحنولوگيالاردى قولدانۋعا قۇلشىنىس تانىتتى. شارۋاشىلىقتار اگروتەحنولوگيانىڭ تالاپتارى تولىق ساقتالعاندا جەتىستىككە قول جەتكىزۋگە بولاتىنىنا كوز جەتكىزدى.
ديقاندار مينەرالدى تىڭايتقىشتار قولدانۋدى جىل سايىن ارتتىرىپ كەلەدى. ەگەر 2017 جىلى 1,5 ملن گەكتار ەگىس القابىنا بارلىعى 91 مىڭ توننا مينەرالدى تىڭايتقىش سەبىلسە, بيىل 2 ملن گەكتار القاپقا 115 مىڭ توننا سەبىلدى. ءسويتىپ ءوسىم 26%-دى قۇرادى. بۇگىنگى تاڭدا ديقاندار ەگىس القاپتارىن كەلەسى ەگىسكە دايىنداۋعا قىزۋ كىرىسىپ كەتتى. قازىردىڭ وزىندە 3 ملن گەكتار جەردىڭ سۇدىگەرى جىرتىلدى.
تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ بەرگەن ناقتى تاپسىرماسىنىڭ شەڭبەرىندە 2012 جىلدان باستاپ ەگىستىكتى ءارتاراپتاندىرۋ, مايلى داقىلداردى مولىنان ەگۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل جەردىڭ قۇنارلىلىعىن ساقتاۋعا, كەيدە ونى ارتتىرۋعا دا ۇلكەن اسەر ەتەدى. بۇل حالىقارالىق باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە الاتىن تابىسقا قول جەتكىزەتىنىنە ديقاندارىمىزدىڭ كوزىن جەتكىزىپ كەلەدى.
– مايلى داقىلدار دەمەكشى, ونىڭ وبلىستاعى كولەمى قانداي؟
– ءبىز بيىل 970 مىڭ گەكتار جەرگە مايلى داقىلدار ەكتىك. بۇل بارلىق ەگىس القابىنىڭ 23%-ى. سونىڭ ىشىندە رەنتابەلدىگى جوعارى سويا داقىلىنىڭ ۇلەسى 20 مىڭ گەكتار جەرگە جەتتى. مايلى داقىلداردى جيناۋ كەشىرەك باستالادى, ءالى كۇنگە ونى تولىق اياقتاعان جوقپىز. ازىرگە, 752 مىڭ توننا ءونىم الىندى. الداعى بولجامدارعا قاراعاندا, بيىلعى اۋا رايى ونى تولىق جيناپ الۋعا مۇمكىندىك بەرۋگە ءتيىس. مايلى داقىلداردىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى وتە جوعارى, قازىردىڭ وزىندە رەنتابەلدىلىك 50%-دان اسىپ وتىر.
– ال جەمازىق, كارتوپ, كوكونىستەر تولىق جيناپ الىندى ما؟
– بارلىعى تولىق جينالىپ, قامباعا ءۇيىلدى. 2020 جىلعى تۇقىم دا تولىق تازالانىپ, قامبالاردا ساقتاۋعا قويىلدى. جەمازىق ءۇشىن بيىل 799 توننا پىشەن, 202 مىڭ توننا پىشەندەمە, 191 مىڭ توننا سۇرلەم دايىندالدى. بۇل دا بەلگىلەنگەن مەجەدەن ارتىق.
اڭگىمەلەسكەن
جاقسىباي سامرات,
«Egemen Qazaqstan»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
