ىلگەرىدەگى «مەملەكەتشىلدىك» تاقىرىبىمەن جازىلعان ماقالامىزدا مىنانداي سوزدەر بار ەكەن: «مەملەكەتتىلىكتىڭ ىرگەسىن بەكىتىپ, ونىڭ دامۋ زاڭدىلىقتارىنىڭ قاڭقاسى قازىر قالانباسا, قازاق ۇلتىنىڭ باسىنا قاي كەزدەگىدەي ۇيىرىلگەن قاۋىپ بۇلتىنان ارىلدىق دەپ تولىققاندى ايتۋعا ءالى ەرتەرەك. وتكەن عاسىردىڭ باسىندا ايتقان ءاليحان بوكەيحاننىڭ سوزدەرى ءالى كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن جوق. «ەگەر ءبىز ءوزىمىزدى ءوزىمىز قورعاي الماساق, ب ۇلىنشىلىك زورايىپ, قيىنشىلىققا اينالعاندا, قازاق حالقى قۇربان بولادى». بۇگىنگى كۇننىڭ باستى ماسەلەسى دە ءوزىمىزدى, مەملەكەتتىلىگىمىزدى قورعاپ قالۋ ەكەندىگى ءمالىم. ۇلت قايراتكەرى ءاليحاننىڭ ايتقاندارىن بۇگىنگى ءاليحاندار جۇزەگە اسىرا الا ما, بار گاپ وسىندا» دەپ تۇيىندەپپىز.
قازىر دە قازاق قوعامىندا سىرتقى ىقپالدىڭ, سىرتقى فاكتورلاردىڭ ىقپالى تۋرالى كوپ ايتىلادى. ارينە, جات جۇرتتىڭ بايلىعىن جامباسقا باسۋدى كوكسەيتىن الەمدىك دەڭگەيدەگى الپاۋىتتاردىڭ ىقپالىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ايتسە دە, ولاردىڭ قىسىمىن ازايتۋ ءۇشىن ءاربىر مەملەكەت ونىڭ الدىن الۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋى كەرەك ەكەندىگى تۇسىنىكتى عوي. سول سياقتى ىشكى ىنتىماق پەن بىرلىك جاراسىمدى بولسا, الىستاعىنىڭ ايتاعىنا تەك اقىماقتار عانا ەرەدى. ال بىلايعى كۇندە بارىن باعالاي بىلەتىن, ءتوزىم مەن سابىردى بويىنا سىڭىرە بىلگەن قازاق سياقتى حالىق جات جۇرتتىڭ جەتەگىنە ەرە قويمايتىنى تاعى انىق. ءابىش كەكىلباەۆشا قايىرار بولساق, «ىشكى جاعداي وڭىپ تۇرسا, سىرتتان سۇيكەنگەننەن ەشتەڭە كۇيرەمەيدى».
«ىشكى جاعدايدىڭ وڭىپ تۇرۋى» – حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا, قۇقىقتىق قورعالۋىنا, قاۋىپسىزدىگىنە بارىپ تىرەلەدى. الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك ورنىققان قوعامدا سىرتقى كۇشتەردىڭ ىرىتكى سالۋىنا, حالىق اراسىندا سىنا قاعۋىنا مۇمكىندىك تە قالمايدى. وسى تۇرعىدان العاندا, جوعارىدا اڭگىمە ارقاۋىنا اينالعان مەملەكەتشىلدىك ماسەلەسى الدان شىعادى. ياعني, مەملەكەتشىلدىك بيلىك پەن حالىقتىڭ ءوزارا سەنىمىنە سۇيەنگەن بايلانىسى ارقىلى ورىستەمەك. ءوزارا سەنىم مەملەكەتتىڭ وركەنيەتتى دامۋىنا سەرپىن بەرەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» اتتى قازاقستان حالقىنا تۇڭعىش جولداۋىندا «قوعامدىق ديالوگ, اشىقتىق, ادامداردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا جەدەل نازار اۋدارۋ مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى سانالادى» دەپ قاداپ ايتقان-دى. ماسەلە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتقانىنىڭ مۇلتىكسىز ورىندالۋىندا بولىپ وتىر عوي. قۇزىرلى ورگاندار ءوز قىزمەتىن اشىق جاعدايدا جۇرگىزەتىن بولسا, حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا جەتكىلىكتى نازار اۋداراتىن بولسا, جۇرتشىلىقتىڭ كوكەيىندە كۇمان-كۇدىك قالماس تا ەدى. مينيسترلەر تۇگىلى قاراپايىم مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ وزىنەن جاۋاپ الۋ ادامداردى سارساڭكەسەككە سالىپ قوياتىنى بار. كۇردەلى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلماسا, ودان سايىن شيراتىلا تۇسەدى ەمەس پە؟! بيلىك وكىلىنىڭ اشىق اڭگىمەدەن بويىن اۋلاق ۇستاۋى, قاراپايىم حالىقتىڭ پروبلەماسىن شەشپەك تۇگىلى تىڭداۋعا ق ۇلىقسىزدىق تانىتۋى بۇقارانىڭ تۇسىنبەستىگىن تۋدىرادى. جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىنىڭ ق ۇلىقسىزدىعى حالىقتىڭ بيلىك اتاۋلىعا دەگەن سەنىمسىزدىگىنە اكەلەدى. وسىدان كەيىن قالىڭ بۇقارانىڭ مەملەكەتشىلدىگى تۋرالى قانداي اڭگىمە قوزعاۋعا بولادى؟
مەملەكەتشىلدىك تۋرالى اڭگىمە قوزعالعاندا اۋەلى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ويعا ورالاتىنى دا سول سەبەپتى. مەملەكەتشىلدىكتىڭ ونەگەسىن ەڭ الدىمەن سولار كورسەتۋ كەرەك سياقتى كورىنەدى. شىندىعىندا سولاي بولۋى كەرەك قوي. بىراق, قازىنانىڭ قارجىسىن ماقساتسىز جۇمساپ, جەكە قاجەتىنە جاراتىپ, حالىقتىڭ بايلىعىن ىسىراپسىز پايدالانىپ جاتقانداردى كورگەندە, ولاردىڭ مەملەكەتشىلدىك تۋرالى پايىم-تۇسىنىگىنىڭ قاي دەڭگەيدە ەكەنىن كورەسىڭ. سويتە تۇرا, اشىقتىقتى, قۇقىعىن تالاپ ەتكەن حالىقتى مەملەكەتشىل ەمەسسىڭ دەپ جازعىرۋعا بولا ما؟
ءاليحان بوكەيحان ايتقان ء«وزىمىزدى ءوزىمىز قورعاۋ» دەگەنىمىز – ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ تۇعىرلى, ىنتىماعىنىڭ مىقتى بولۋى, ەڭ باستىسى, بيلىك پەن حالىقتىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن سەنىمى بولسا كەرەك-ءتى. سەنىم عانا مەملەكەتشىلدىكتىڭ رۋحىن اسقاقتاتا تۇسپەكشى. ول ءۇشىن «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» ءوز فۋنكتسياسىن تولىققاندى, ادال اتقارۋى ءتيىس.
