قوعام • 07 قاراشا, 2019

جاڭا الىپبيگە قاتىستى ءتىل ماماندارىنىڭ ورتاق تۇجىرىمى تالقىلاندى

1410 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

مەملەكەت باسشىسى ق. توقاەۆتىڭ ءتىل ماماندارى جاڭا ءالىپبيدى جەتىلدىرۋ  تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا پرەزيدەنت جانىنداعى قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ قازاق ءتىلىن لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋ جونىندەگى جۇمىس توبى, حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى, حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى, ا. بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتى, اباي اتىنداعى قازۇپۋ, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, لەۆ گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى, ت.ب. رەسپۋبليكانىڭ باسقا جوعارى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ ءتىل ماماندارى «قازاق ءتىلىنىڭ جاڭا ءالىپبيى: ءتىل ماماندارىنىڭ ورتاق تۇجىرىمى» تاقىرىبىندا وتكەن عىلىمي-پراكتيكالىق دوڭگەلەك ۇستەلدە عالىمدار بايانداما جاساپ, جاڭا ءالىپبي ماسەلەسىن جان-جاقتى تالقىلاپ, ورتاق شەشىمگە كەلدى.

جاڭا الىپبيگە قاتىستى ءتىل ماماندارىنىڭ ورتاق تۇجىرىمى تالقىلاندى

كونفەرەنتسيا بارىسىندا اكادەميك ءو.ايتباەۆ, ا.بايتۇرسىنلۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ە.قاجىبەك, اباي اتىنداعى قازۇپۋ رەكتورى ت.بالىقباەۆ, ش.شاياحمەتوۆ اتىنداعى ء«تىل قازىنا» عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى ءا.اسقار, ت.ب. عالىمدار جاڭا ءالىپبي ماسەلەسىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلادى.

ءتىل ماماندارى وسى كونفەرەنتسيا بارىسىندا  1991 جىلى ۇسىنعان ورتاق تۇركى الىپبيىنە, 1992-1995 جىلدارى حالىقارالىق كونفەرەنتسيالاردىڭ قارارلارىنا سايكەس, 2006-2015 جىلدار ارالىعىندا بعم عك احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتى زەرتتەۋلەرى ناتيجەسى بويىنشا, 2012 جىلعى 1 جەلتوقساندا تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەردىڭ «Türk Keneşi» حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ۇسىنىسىنا سايكەس جانە دە 2015-2016 جىلدارى حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ عىلىمي زەردەلەۋى مەن سونىڭ قورىتىندىسىنا وراي ۇسىنىلعان قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن گرافيكاسى نەگىزىندەگى ۇلتتىق ءالىپبيىنىڭ نۇسقاسىن نەگزىگە الدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قر پرەزيدەنتى جانىنداعى قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ قازاق ءتىلىن لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋ جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ 2017 جىلى تامىز ايىندا بەكىتكەن ءالىپبيى نەگىزىندە ءبىراۋىزدان تومەندەگى قازاق ءتىلىنىڭ لاتىننەگىزدى ءالىپبيىن قابىلدادى:

A a        Ğ ğ   L l       S s

Ä ä        H h  M m   Ş ş

B b        İ i      N n     T t

Ç ç         I ı      Ŋ ŋ     U u

D d       Y y   O o     Ü ü

E e        J j      Ö ö     V v

F f         K k   P p     W w

G g        Q q   R r      Z z

ەسكەرە كەتەتىن ماسەلە: 1. [ي] دىبىسى y ارپىمەن بەرىلەدى; ء[ى] دىبىسىنىڭ [ى] سىڭارى ۇقساس  ı  تاڭباسىمەن بەرىلەدى; w ارپىمەن قازاقتىڭ ءتول داۋىسسىز دىبىسى تاڭبالانادى: taw, sawap. 2. حالىقارالىق پراكتيكاعا سايكەس, كەيبىر كىرمە دىبىستار ءتول دىبىستاردى تاڭبالايتىن ارىپتەرمەن بەرىلەدى. بۇل ماسەلە ارنايى ەرەجەمەن رەتتەلەدى – ء[ى] ارپىمەن ءتول سوزدەردە ء[ى] دىبىسى (ini, kim, til, din) جانە كىرمە سوزدەردە [ي] دىبىسى (ministr, internet [مينيستر, ينتەرنەت]) تاڭبالانادى;  [u] ارپىمەن ءتول سوزدەردەگى [ۇ] دىبىسىن دا (ult, tul, tur, Nur-Sultan), كىرمە سوزدەردە كەزدەسەتىن داۋىستى  [ۋ]  دىبىسى دا (universitet, prokuratura) تاڭبالانادى.

 

الماتى

 

 

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار