بۇل كۇندە الاش ارىستارى تۋرالى توم-توم ەڭبەكتەر كوپ-اق. ءدال وسى تاقىرىپتى زەرتتەپ جۇرگەن عالىمدار سونىڭ وزىندە زەرتتەلۋى كەمشىن بوپ جۇرگەن نەمەسە مۇلدە زەرتتەلمەگەن تۇلعالاردىڭ بار ەكەنىن ايتادى. ول ەندى عىلىمنىڭ شارۋاسى. ال قوعامىمىزداعى كەز كەلگەن كوزى اشىق, ساۋاتتى جانداردىڭ كوبى الاش قايراتكەرلەرى تۋرالى, ولارعا ورتاق قاسيەتتەر, ءىس-ارەكەتتەر, جاعدايلار مەن وقيعالار جايىندا بىرقىدىرۋ بىلەدى. الاش ارىستارىنىڭ كوپشىلىگىنىڭ بىرنەشە ءتىل بىلگەنى, اۋدارمالار جاساعانى, وقۋلىقتار جازعانى, گازەت-جۋرنالدارعا تىرشىلىكتىڭ الۋان ءتۇرلى ماسەلەلەرىن قوزعاپ ماقالالار جازعانى, بالا وقىتقانى, ەڭ باستىسى, قازاق دەربەس ەل اتانىپ, وركەنيەتتى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋى ءۇشىن باستارىن بايگەگە تىگىپ, الاشوردا اۆتونومياسىن قۇرعانى بۇگىنگى جاستاردىڭ ەلىكتەۋىنە, ولاردى ۇلگى تۇتۋىنا جاراپ جاتىر. سول الاشتىقتاردىڭ بيىل بىرقاتارىنىڭ مەرەيتويلارى ءارتۇرلى دەڭگەيدە, ءارتۇرلى كولەمدە اتالىپ وتۋدە. ونىڭ ءتۇرلى سەبەپتەرى دە جوق ەمەس. زەرتتەلۋى كەم, ىزدەۋشىسى از نەمەسە ءبىز جوعارىدا اتاپ وتكەن الاش ارىسى اسىلبەك سەيىت سىندى بايىرعى قازاقتىڭ اتاقونىسى ومبىدا (بۇگىنگى رەسەي تەرريتورياسى) دۇنيەگە كەلگەندىكتەن ونشا ەلەنبەي جۇرگەن دەيتىندەي سەبەپتەر جەتەرلىك.
ءتورت ارىستىڭ مەرەيتويىنا ارنالعان كەش بىرسىدىرعى باياندامالارمەن شەكتەلمەي, اسەم انمەن, سۇلۋ سازبەن ورنەكتەلىپ وتىردى. الدىمەن ءار تۇلعا تۋرالى 4-5 مينۋت كولەمىندە دەرەكتى فيلمدەردەن ۇزىندىلەر كورسەتىلدى. وسى از عانا ۇزىندىلەردىڭ وزىنەن زالعا جيىلعان كورەرمەندەر ءار تۇلعا تۋرالى تىڭ دا قاجەتتى اقپارات الدى عوي دەپ ويلايمىز. ماسەلەن, سۇلتانبەك قوجان ۇلى مەن لەنين كەزدەسكەندە پرولەتاريات كوسەمىنىڭ وعان «وتە قىزۋقاندى, ءبىلىمدى ادام ەكەنسىز» دەپ باعا بەرۋى, حايرەتدين بولعانبايدىڭ «بىرلىك تۋى» گازەتىنە بولشەۆيكتەرگە قاراتا «تۇلا بويىڭ قان ساسيدى» دەپ تاقىرىپ قويىپ, شىمىرىكپەي ماقالا جازعانى, ماعجاننىڭ وعان ء«بىر كەمى جوق, ءبىر تەڭى جوق بولعانباي» دەپ باعا بەرگەنى, قۇرىلتاي جينالىسىنا دەپۋتاتتىققا اقمولا وبلىسى اتىنان سايلانعان اسىلبەك سەيىت «قازاق» گازەتىنىڭ «جاس دوكتور, قىز مىنەزدى, اق قاعازدان اق, ۇلتشىل جاس» دەپ مىنەزدەمە بەرۋى, تۇركىتانۋشى, ءتىلتانۋشى تەلجان شونان ۇلىنىڭ ونشاقتى جىلدا وتىزدان اسا كىتاپ جازىپ, ءتۇرلى پروبلەمالاردى قوزعاعان ءجۇز شاقتى ماقالاسىن جارىققا شىعارتۋى جەكە باستارىنىڭ قادىر-قاسيەتتەرىن كورسەتىپ تۇر ەمەس پە؟
كەش بارىسىندا ارىستار تۋرالى جەكە-جەكە باياندامالار جاسالدى. اتاپ ايتقاندا تاريح عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى ەرجان شاعيمولدين, جاس ادەبيەتتانۋشى ەلدوس توقتارباي, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اكادەميك ديحان قامزابەك ۇلى, بەلگىلى الاشتانۋشى عالىم, جازۋشى تۇرسىن جۇرتباي الاش ارىستارى جايلى مازمۇندى باياندامالارىن كوپشىلىككە ۇسىندى. وسى جەردە ايتا كەتەتىن ءبىر جايت, ول – الاش ارىستارىنىڭ اتتارىمەن كوشە, ەلدىمەكەندەر مەن وقۋ ورىندارىن اتاۋ ماسەلەسى. بۇل تۋرالى اكادەميك ديحان قامزابەك ۇلى ايتتى. «استانامىزداعى مەكتەپتەرگە الاش زيالىلارىنىڭ ەسiمiن بەرۋ تۋرالى يدەيانىڭ قوزعالعانىنا كەمiندە 10 جىل بولدى. مەكتەپ باسشىلارى كەنەسارى حاننىڭ دا اتىن سۇرايدى. بiراق ول جۇزەگە اسپاي جاتىر. وسى يدەيامىزدى ۋنيۆەرسيتەتكە كەزدەسۋگە كەلگەن مەملەكەتتiك حاتشى قىرىمبەك كوشەرباەۆقا ايتتىق. ول زيالى قاۋىم ɵكiلدەرiنiڭ بۇل ۇسىنىسىن تيiستi ورىندارعا جەتكiزەتiنiن ايتىپ قۋانتتى», دەدى ديحان قامزابەك ۇلى.
كەشتە قۇرمانعازى وركەسترىنىڭ دومبىراشىسى راحات سارسەنوۆ قۇرمانعازىنىڭ «تورەمۇرات» كۇيىن, قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى, ءداستۇرلى ءانشى تەلمان نۇركەنوۆ اقان سەرىنىڭ اندەرىن, بەلگىلى ءداستۇرلى ءانشى ايگۇل قوسانوۆا قاناپيانىڭ ءانىن ورىندادى. كەشتى جاس اقىن ارمان شەريزات جۇرگىزدى.
ايگۇل سەيىل,
«Egemen Qazaqstan»
