ايماقتار • 01 قاراشا, 2019

شاڭىراعى بيىكتىڭ – مەملەكەتى بەرىك

260 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

تاريحىمىزدا ايەلدەردى اتقا قونۋعا ءماجبۇر ەتكەن زاماندار وتكەن. ايەلدىڭ يىعىنا سالماق تۇسىرگەن جۇك تە زامانىنا قاراي ءتۇرلى بولا ما دەيسىڭ. ايداھاردىڭ دەمىندەي جاھاندانۋ جىلجىعان ءححى عاسىردا دا قازاق ايەلىنىڭ كوتەرەر مەحناتى از بولماسا كەرەك.

شاڭىراعى بيىكتىڭ – مەملەكەتى بەرىك

 

ۇلت بولىپ ساقتالۋىمىزعا, يىرىمگە ءتۇسىپ جۇتىلىپ كەت­پەۋىمىزگە كەپىل بولاتىن ۇلت­تىق كودتىڭ تىزگىنى انا­نىڭ قو­لىن­دا تۇر, قۋراپ كەت­پەۋى ءۇشىن ۇلتتىق تامىردى سۋارۋ دا انانىڭ قاسيەتتى مىن­دەتى ەكەن. بۇل ايتۋعا وڭاي نار­­سە, ال تارقاتار بولساڭ اتان كوتەر­مەس اۋىر جۇك. قوس­تا­ناي­دا قازاقستان حالقى اسسام­­بلەيا­سى رەسپۋبليكالىق انا­­­لار كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتى­­­رى­­سىنداعى تالقىلانعان ماسە­­لە­­لەردىڭ دە تەمىرقازىعى وسى ەدى.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «سىن­دار­لى قوعامدىق ديالوگ – قازاق­­ستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن ور­كەن­دەۋىنىڭ نەگىزى» اتتى ق­ا­زاق­­ستان حالقىنا جول­داۋىن­دا جانە ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭ­عىرۋ» باعدارلاماسىن­دا بەلگى­لەن­گەن مىندەتتەردى شەشۋ­دەگى انا­لار كەڭەستەرىنىڭ ءرولى» اتتى تاقىرىپ اياسىندا اڭ­گى­مە وربىگەن شاراعا قازاق­ستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­زيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ حات­شىلىق مەڭگەرۋشىسى جان­سەيىت تۇيمەباەۆ, وبلىس اكى­مى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ قا­تىس­تى. جالپىۇلتتىق جوسپاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا جاۋاپتى ور­تا­لىق مەملەكەتتىك ورگان­دار­دىڭ قىزمەتكەرلەرى, سونداي-اق نۇر-سۇلتان, الماتى, شىم­كەنت قالالارى مەن وبلىستار اسسامبلەيالارى انالار كەڭەستەرىنىڭ, ەتنومادەني بىرلەستىكتەرىنىڭ توراعالارى مەن مۇشەلەرى دە شاقىرىلدى.

– انا – قاسيەتتى ءسوز. وتان­دى اناعا تەڭەيمىز, ءتىلدى دە انا ءتىلى دەيمىز. وتباسىنىڭ قازىعى – انالار. وتباسى بەرە­كەلى بولسا, مەملەكەتتىڭ ىرگە­تاسى مىقتى بولادى. بالا­نىڭ تاربيەسىندە دە انا­نىڭ ماڭىزى ەرەكشە. بالا – بولا­شاق. ال بولاشاقتىڭ قان­داي بولارى دا اناعا بايلا­نىس­تى ەكەن. ۇلتتى تاربيە­لەيتىن دە انا, – دەدى جانسەيىت تۇيمەباەۆ.

اسىرەسە الەۋمەتتىك ماسە­لە­لەر وزەكتىلىگى جۇيكەنى توز­دى­راتىن بۇگىنگى قوعامدا ايەل­دەر بەلسەندىلىگى قاجەت­تىلىك­كە اينالىپ وتىرعانى راس. قوعامدا قانداي الەۋمەتتىك ماسەلە كوتەرىلسە دە, ءبىر ۇشى اناعا كەلىپ تىرەلەدى. ونىڭ ۇستىنە ۇرپاقتى دا, ۇلتتى دا تار­بيەلەيتىن انانىڭ وزىنە قام­قورلىق كەرەك. ستاتيستيكا بويىنشا ايەلدەردىڭ 70 پا­يىزى ومىرىندە ءبىر رەت بولسا دا ءتۇرلى, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتى باستان كەشەدى ەكەن. وتباسىنىڭ اجىراسۋى دا سوڭعى جىلدارى وتە جيىلەدى, جاستار اراسىندا وتباسىلىق قۇندىلىقتاردىڭ كومەسكى تارتۋى بايقالادى. تاس­تاندى بالانىڭ ازايماۋى, بالاعا قارسى قىلمىستىڭ ءورىس الۋى قوعامداعى اسا اۋىر كورى­نىستىڭ ءبىرى. جان­سە­يىت قان­­سەيىت ۇلى وبلىستار­دا وسى­عان وراي جۇ­مىس جۇر­گىزىپ وتىر­عان انالار كەڭەس­تەرىن, سو­نىڭ ىشىندە قوست­اناي وبلى­سىن­داعى انالار كەڭەسى­نىڭ «وتباسىن قول­داۋدىڭ رە­سۋرس­تىق ورتا­لىعى» جوباسى جۇ­مى­سىن ريزاشى­لىقپەن اتادى.

قوستا­ناي وبلىستىق قازاق­ستان حالقى اسسامبلەيا­سى جۇر­گىزىپ وتىرعان جۇمىس­تار­د­ى وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇ­حام­بەتوۆ تە اتاپ ءوتتى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 9 ايىندا وبلىستا 127 ءىرى شارا وتكىزىلگەن. انا­لار كەڭەسى وبلىستاعى قايى­رىم­دىلىق ءىسىن دامىتۋعا ۇلەس قوسىپ وتىر. ولاردىڭ باس­تا­ماسىمەن وتكەن «ىستىق نان», «اشىق جۇرەك», «تازا ويىن», «بۋككروسينگ», «مەرە­كەلىك تۇستىك اس» سياقتى قايى­رىم­دىلىق اكتسيالارى 4 مىڭعا جۋىق ادامدى قامتىعان.

– وبلىستا ەلباسىنىڭ باس­تاماسىمەن ومىرگە جولداما العان «باقىتتى وتباسى» جوباسى قارىمدى ءجۇرىپ جاتىر. قوستانايلىق كاسىپ­كەرلەردىڭ قولداۋىمەن 48 كوپ بالالى انا باسپانالى بولدى, – دەدى ارحيمەد بەگەجان ۇلى.

قوعامداعى كوپتەگەن وزەك­تى ماسەلەلەردى انالار باس­تا­ماسىمەن قولعا العان ىستەر شەشەدى. ارقالىق قالاسىن­داعى انالار كەڭەسىن ارداگەر ۇستاز باقىتجامال قال­قاەۆا باسقارادى. ولار بەس با­عىت­تا جۇمىس جۇرگىزەدى, سونىڭ ىشىن­دە ءجاسوسپىرىم قىز­دار تار­بيە­سىمەن اينالىسا­تىن «پارا­سات» كلۋبىنىڭ جۇ­مى­سىن ەرەكشە اتاۋعا بولادى. سونى­مەن قاتار انالار فو­رۋمى­نا قاتىسۋشىلاردىڭ دا اڭ­گىم­ەسىنەن كوپتەگەن يگى ىس­تەر باي­قالادى. اقمولا وب­­لىسى انا­لار كەڭەسى ءتور­ايى­مى­­نىڭ ورىنباسارى زاۋ­رە قوڭقا­باەۆا­­نىڭ جەكە اۆتور­لىق باع­دار­­لاماسى دا نازارعا الارلىق.

– انالار كەڭەسىندە ءتۇرلى باعىتتا جۇمىستار جۇ­رەدى. ءبارى دە جاقسى, جاس قىز­دار تاربيەسىنە باسا كوڭىل بو­­لە­مىز. دەگەنمەن, تەك ايتا بەرۋ­مەن دە ءىس ونبەيدى, ۇلگى­نى ىس­پەن كورسەتۋ كەرەك. مەنىڭ جەكە باعدارلامام بويىنشا, ەكى جىلدان بەرى بالالاردى قازاق اۋىلدارىنا اپارىپ, ون كۇن بويى قازاق ءتىلىن ۇي­رەنۋ­گە, قازاق حالقىنىڭ داس­تۇر­لەرىن كورۋگە, ۇلتتىق تا­عام­­داردىڭ جاسالۋىمەن تا­نى­سۋعا جاعداي جاسايمىز. ماع­جان جۇماباەۆتىڭ, عابيت مۇ­سىرەپوۆتىڭ اۋىلىندا, ەلى­مىز­دىڭ وڭتۇستىك, باتىس وبلىس­تارىندا بولدىق. جيىرما بەس بالا اۋىلعا بارعاندا قۇرت قايناتۋ, ايران اشىتۋ, قوي قىرقۋ, سيىر ساۋ سياقتى جۇ­مىس­تاردىڭ بارلىعىن ون كۇن بويى وزدەرى اتقاردى. بۇل وقۋ­شى­لار توبىندا ۇل-قىزى, ورىس, قازاعى, باسقا ۇلتتارى دا ارا­لاس بولدى. ءجاسوسپىرىم, بالا كەزىندەگى وسى ساياحات ولار­­دىڭ عۇمىر بويى ەسىنەن شىق­­پايدى, ولار­دىڭ بويىندا ۇلت­­تىق داستۇرگە, وتانعا دەگەن پات­­ريوتتىق سەزىم, قۇرمەت قالىپ­تا­سادى, – دەي­دى زاۋرە بالۋانقىزى. 

 ەكى كۇنگە سوزىلعان انا­لار فورۋمى باي باعدارلاما­مەن ەرە­كشەلەندى. قاتىسۋشى­لار قايى­رىمدىلىق اكتسيا­سىن, ا.باي­تۇرسىنوۆ اتىنداعى قوس­تاناي مەملەكەتتىك جانە ءو.سۇل­تانعازين اتىن­داعى قوس­تاناي مەملەكەت­تىك پە­داگو­گي­كا­لىق ۋنيۆەرسيتەت­تەرى­نىڭ ستۋ­دەنتتەرىمەن كەز­دە­­سۋ­لەر وتكىزىپ, قالا كىتاپ­حا­نا­لارى­نا اسسامبلەيا اتىنان كىتاپ­تار تابىس ەتتى. سونى­مەن قاتار ايەلدەر مەن بالا­لاردى ومىر­گە بەيىمدەۋ جانە ومىردە قيىن­دىققا تاپ بولعان بالالاردى قول­داۋ ورتا­لىقتارىندا بولدى. كەشكە ءى.وماروۆ اتىن­دا­عى وبلىستىق قازاق دراما تەاترىن­دا «رۋحاني جاڭعى­رۋ» با­ع­­دار­لاماسى مەن اسسام­بلەيا­­نىڭ «قازاقتانۋ» جوبا­سى ايا­سىن­دا اۋدارماشى, اقىن كا­مال الپەيىسوۆانىڭ «تور­كىن­دەۋ» اتتى شىعارماشىلىق كە­شى ءوتتى. فورۋم قوناقتارى قول­­ونەر شەبەرلەرى مەن انا­لار­­دىڭ ءوز قولىمەن جاساعان بۇيىم­دارىنىڭ كورمەسىن تاماشالادى.

 

قوستاناي

 

سوڭعى جاڭالىقتار