قايتارىلعاندار ءىسى
جالپى, وسى قايتارىلعان ازاماتتاردىڭ 49-ى, ياعني 33 ەر ادام مەن 16 ايەل بىردەن قاماۋعا الىندى. ولاردىڭ ىشىندە 9 ەر ادام مەن 4 ايەل سوت ۇكىمىمەن ءتۇرلى مەرزىمگە باس بوستاندىقتارىنان ايىرىلدى. ال وزگە ۇستالعاندارعا دا قاتىستى قىلمىستىق تەرگەۋ ءىسى ءالى جالعاسىپ جاتىر. بۇلاردان باسقا قالعان ادامدار مۇنىڭ الدىندا اقتاۋ قالاسىنداعى بەيىمدەۋ ورتالىعىنا ورنالاستىرىلعان بولاتىن. ءبىر ايدان كەيىن 140 ايەل مەن 406 بالا بۇرىنعى مەكەنجايلارىنا شىعارىلدى. وسىلايشا قازىرگى ۋاقىتتا بەيىمدەۋ ورتالىعىنىڭ جۇمىسى اياقتالدى. دەگەنمەن وڭالتۋ بارىسى جەرگىلىكتى جەرلەردە جالعاسىن تاۋىپ جاتىر. وندا تەولوگتار مەن پسيحولوگتار ساباق وتكىزۋدە. قازىرگى كەزدە قايتارىلعانداردىڭ كەيبىرەۋلەرى دارىگەرلىك تەكسەرىس پەن ەم الۋدا. ال كەيبىرەۋلەرى ءتۇرلى كاسىپتىك دايىندىقتارعا بارىپ ءجۇر.
اتالعان تەرگەۋ بارىسىنا سايكەس, سيريا جاعدايىندا دايش-ءتىڭ (قازاقستاندا تىيىم سالىنعان تەرروريستىك ۇيىم), ءبىر جاساعىندا بولعان تاعى دا 14 ازاماتقا قاتىستى قىلمىستىق ءىستى تەرگەۋ اياقتالعان. ولارعا تەرروريستىك ارەكەتكە قاتىستى نەمەسە سونداي ارەكەتكە بىرەۋلەردى تارتتى جانە تەرروريزمدى ناسيحاتتادى, سونداي-اق وزگە دە اۋىر قىلمىستار جاسادى دەگەن ايىپ تاعىلعان كورىنەدى. بۇل قىلمىستىق ءىس ماتەريالدارى نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق قىلمىستىق ىستەر بويىنشا سوتىنا جىبەرىلگەن بولاتىن. سونىڭ ناتيجەسىندە جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ايىپتارى دالەلدەنگەن جاندار سوتى باستالدى.
ولار سيرياعا نەگە كەتتى؟
سيريادان قايتارىلعانداردىڭ «جاڭىلدىم, جازدىم» دەگەن سوزىنە قاراعاندا, ءبارى بىردەي «و جاقتا ءومىر كەرەمەت» دەگەنگە الدانىپ قالعانىن ايتادى. كوبىنە جالعان دەرەككە قۇرىلعان ۇگىتكە سەنىپ قالاتىندار يسلامعا ەندى قوسىلىپ جاتقان جاستار كورىنەدى. ەكسترەميستەردىڭ ولاردى قارماققا ءتۇسىرۋ ءۇشىن «شىنايى مۇسىلمان مەملەكەتىندەگى» عاجاپ ءومىر تۋرالى اڭگىمەلەرى اسەر ەتكەن. وندا ءدىننىڭ بارلىق تالاپتارى ساقتالاتىندىقتان-مىس ءومىر ءسۇرۋ تەك ادىلدىك پەن ادالدىققا نەگىزدەلگەن دەيدى. سوندىقتان ادامنىڭ جانى قالايتىن ءتاتتى ءومىر سول جەردە عانا دەگەن جەلەۋ ولاردىڭ سەنىمىن نىعايتا تۇسكەن. اسىرەسە بۇل تۋرالى كوبى الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ءبىلىپ, قۇلاعدار بولعان. بىراق ولاردىڭ كوبى سيرياعا بارعان كەزدە عانا الدانعاندارىن ناقتى بىلگەن. ول جەردە ەشقانداي دا كەرەمەت ءومىر جوق ەدى. وندا سوعىس ءجۇرىپ جاتقان. ال سوعىستىڭ نە ەكەنىن كەز كەلگەن ادام بىلەدى.
ساراپشىلار ول جەردە سوعىستىڭ ءجۇرىپ جاتقانىن بىلە-تۇرا كەتكەندەر دە بار ەكەنىن ايتادى. ال سوعىستا ەشقانداي ادالدىق تا, ادىلدىك تە بولمايتىنى بەلگىلى. وندا مۇسىلماندار, توپتار باسقا ءبىر مۇددەلەر ءۇشىن ءبىر-بىرىمەن قىرقىسىپ, ەسەپ ايىرىسىپ جاتىر. سوعىستا ادامدار ءبىرىن-ءبىرى ولتىرەدى. دەمەك, ونداي جەرگە ءبىر تۇسكەن سوڭ, قايتىپ شىعۋ جوق. وسىنداي جەرگە بارىپ الىپ, بارماق تىستەپ, وپىنعاندار تۋرالى مىسالدار جانە كوپ. قايتارىلعانداردىڭ دەنى و جاققا بارعاندا جاعداي سونشالىقتى قيىن دا, قايعىلى بولاتىنىن ويلاماعان. الايدا قايتايىن دەسە, مۇمكىن ەمەس. ال وندا قالۋ – ءولىم. قايتارىلعانداردىڭ ايتۋى بويىنشا, ەلىمە ورالام دەگەندەردىڭ ءبارىن اتىپ تاستاعان. سودان قولدارىنا قارۋ ۇستاپ, ەكى وتتىڭ ورتاسىندا قالدى. ال ونداعى جانتۇرشىگەرلىك ءىس-ارەكەتتەر باسىنداعى فوتو, بەينەسۋرەتتەرى الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى الەمگە تاراپ كەتتى. ەندى مۇنداي سودىرلىق ىستەر ايىپتاۋسىز قالمايدى.
ايىپتالۋشىلار ايىبىن سوت ايتادى
سوعان سايكەس جوعارىدا سيريا جاعدايىندا دايش-ءتىڭ ءبىر جاساعىندا بولعان 14 ازاماتقا قاتىستى قىلمىستىق ءىستى تەرگەۋ اياقتالىپ, ءىس سوتقا بەرىلدى دەپ ايتقانبىز. بۇلاردىڭ ءىسىن قاراعان اشىق سوت وتىرىسى باستالدى. تەرگەۋدىڭ مالىمەتى بويىنشا, بۇل ايىپتالۋشىلار بۇرىن دايش سودىرلارى بولعان كورىنەدى. ولارعا تەررورلىق ارەكەتكە قاتىستى, تەرروريزمگە تارتتى جانە ناسيحاتتادى, سونداي-اق باسقا دا اۋىر قىلمىستار جاسادى دەگەن ايىپتار تاعىلدى. اتاپ ايتقاندا, سيرياداعى قارۋلى قاقتىعىستان كەيىن دايش تەرروريستىك ۇيىم مۇشەلەرى ءتورت ادامنىڭ باسىن كەسىپ, جۇرتقا ۇرەي تۋعىزۋ ءۇشىن كوشەگە تاستاعان. كەسىپ الىنعان ادام باستارى كوشەدە جەتى كۇن بويىنا جاتقان. سول ادام باستارىنىڭ ءبىرىن اياعىمەن باسىپ تۇرىپ سۋرەتكە تۇسكەن ادام اتالعان سوت ءىس قاراپ جاتقان 14 ايىپتىنىڭ ءبىرى, ياعني تەرروريستىك توپ مۇشەسى دەپ تانىلعان, 1986 جىلى تۋعان ا.جانسەڭگىروۆ ەكەن. ول سۋرەت ينتەرنەت ارقىلى تاراپ كەتكەن. پروكۋرور ە.مۇراتتىڭ ايتۋىنشا, وسى ا.جانسەڭگىروۆ پەن ايىپتالۋشىنىڭ تاعى ءبىرى گ.باقىتجانوۆ ەكەۋى تەرروريستىك سيپاتتاعى بەينە روليك تۇسىرگەن. ال ساراپتاما اتالعان روليكتە ءدىني الاۋىزدىقتى قوزدىرۋ جانە تەرروريزمدى ناسيحاتتاۋ بەلگىلەرىن انىقتاعان.
دەگەنمەن ا.جانسەڭگىروۆ تە وزدەرىنىڭ قىلمىستىق ارەكەتىن امالسىز جاساعانىن ايتتى. ەگەر وسىلاي ىستەپ, سۋرەتكە تۇسپەگەندە اتۋ جازاسىنا كەسىلەدى ەكەن. سوندىقتان ولار سونداعى اسكەري ادامداردىڭ امىرىمەن اتالعان كورىنىستى جاساعان. ال ولار بۇل بەينەنى ءوز تەلەفوندارىنا ءتۇسىرىپ, ينتەرنەتكە سالعان. ەندى مۇنىڭ اق, قاراسىن سوت قانا انىقتاي الماق.
سيرياعا كەتكەندەردىڭ قاۋپى نەدە؟
قايتارىلعانداردىڭ ءبارى ونداعى جانتۇرشىگەرلىك جاعدايدى كوزبەن كورگەندەر. بىرقاتارى سوعىس وتىنىڭ ورتاسىندا وپات بولدى. ال كوبىنىڭ بالالارى وسى جاعدايدا ءوسىپ كەلەدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋى بويىنشا, سيرياعا اداسىپ بارعاندار سەكىلدى وسى بالالاردىڭ دا تانىم-تۇسىنىگى وزگەشە قالىپتاسا باستايدى. بىرنەشە جىلدان كەيىن الگى جاسوسپىرىمدەر ەسەيەدى. ۇلكەن ورتاعا ارالاسادى. سوندا ولاردى بەدەلدى ءبىر كۇشتەر وزدەرىنە تارتىپ, باسىن قوسىپ, ءتۇرلى ارەكەتكە يتەرمەلەۋى مۇمكىن. ءتىپتى وزدەرى كەلگەن مەملەكەتكە قارسى ايداپ سالۋى دا كادىك. سوندا جاعداي تىپتەن قاتەرلى بولا تۇسەدى. ال بۇل قاتەردىڭ الدىن الۋ ءوز ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن ارىدەن ويلاۋ. سوندىقتان ازاماتتارىمىزدىڭ, ولاردىڭ بالالارىنىڭ ەلگە قايتارىلۋى قاۋىپسىزدىك تۇرعىسىنان العاندا دۇرىس قادام بولدى. ونىڭ ۇستىنە ولار سيرياداعى قاتەردەن قۇتىلادى. وسىعان وراي كەزىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان ازاماتتارىن سيريادان ەۆاكۋاتسيالاۋعا بايلانىستى مالىمدەمە جاساعان بولاتىن. ال پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ: «مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا 7 جانە 9 مامىردا سيريادان 231 قازاقستاندىق ازامات, ونىڭ ىشىندە 156 بالا, نەگىزىنەن مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالار, ونىڭ ىشىندە 18-ءى جەتىمدەر كوشىرىلدى. بۇل اۋقىمدى گۋمانيتارلىق اكتسيا اعىمداعى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ نۇسقاۋى بويىنشا ءساتتى وتكەن «جۋسان» وپەراتسياسىنىڭ جالعاسى بولدى», دەدى.
قىلمىستىڭ الدىن الۋ ءتيىمدى
قازاقستان ءۇشىن بەيبىتشىلىك باستى ۇستانىم بولىپ تابىلادى. سوندىقتان بەيبىت ومىرگە قاتەر تۋعىزاتىن كەز كەلگەن كەلەڭسىزدىكتىڭ الدى الىنادى. ماسەلەن, ەلدە ب ۇلىك شىعارىپ, سوسىن سيرياداعى سودىرلار قاتارىنا قوسىلۋدى جوسپارلاعان ازامات قولعا ءتۇستى. سوعان وراي الماتى قالاسى المالى اۋداندىق قىلمىستىق سوتىنىڭ ا.بىتىمباەۆتى تەرروريزم اكتىسىنە دايىندالۋ, تەرروريزمدى ناسيحاتتاۋ, ءدىني الاۋىزدىقتى قوزدىرۋ جانە اتىس قارۋىن زاڭسىز ساقتاۋ فاكتىلەرى بويىنشا 10 جىلعا سوتتاۋ تۋرالى ۇكىمى زاڭدى كۇشىنە ەندى.
ول ۇقك نازارىنا بۇلدىرگى ءدىني يدەولوگيانى ۇستانۋشى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تىيىم سالىنعان دايش حالىقارالىق تەرروريستىك ۇيىمىنىڭ جاقتاسى رەتىندە ىلىكتى.تەكسەرۋ بارىسىندا ونىڭ ينتەرنەتتە دايش ۇگىت-ناسيحاتىنىڭ ىقپالىمەن حالىق كوپ شوعىرلانعان ورىنداردا جارىلعىشتى پايدالانۋمەن تەراكتىلەر دايىنداۋى تۋرالى اقپارات الىندى.
قارۋلى شابۋىل جاساعاننان كەيىن ول شەتەل سودىرلارىنىڭ قاتارىنا ءوتۋ جانە تەرروريستىك ارەكەتىن جالعاستىرۋ ءۇشىن سيرياعا كەتۋدى جوسپارلاعان. بىراق ونىڭ ماقساتىن بولدىرماۋ ءۇشىن وسى جىلدىڭ ساۋىرىندە الماتىدا ىشكى ىستەر ورگاندارىن تارتا وتىرىپ, ۇقك كۇشىمەن ا.بىتىمباەۆ ۇستالدى.ءتىنتۋ كەزىندە ودان اتىس قارۋى مەن تراۆماتيكالىق قارۋ, جارىلعىش قۇرالدار جاساۋعا ارنالعان قۇرامداس بولشەكتەر, ءۇش ساۋدا-ويىن-ساۋىق ورتالىعىنىڭ سىزبالارى, بەتپەردە مەن قولعاپ الىندى. ءسويتىپ بىتىمباەۆتىڭ كىناسى كۋاگەرلىك تۇسىنىكتەرمەن, زاتتاي جانە وزگە دە دالەلدەرمەن تولىقتاي دالەلدەنگەن.
