قازاق جىرىنىڭ تۇنىق قاينارى مۇقاعالي پوەزياسى – ۇلتتىق بولمىسقا بايلانعان تۋىندىلار عانا ەمەس, ونىڭ ولەڭدەرى جالپىادامزاتتىق سەزىمدەرگە قۇرىلعان. ماحاببات, ساعىنىش, جالعىزدىق, تاعدىر, ءومىر مەن ءولىم تۋرالى ويلار – كەز كەلگەن حالىقتىڭ جۇرەگىنە جول تاباتىن تاقىرىپتار. اقيىق اقىننىڭ جىرلارىندا ءجيى كەزدەسەتىن وسى تاقىرىپتار ونىڭ ولەڭدەرىن باسقا تىلدەرگە اۋدارۋعا, وزگە مادەني كەڭىستىككە ەنگىزۋگە مۇرىندىق بولدى.
مۇقاعالي پوەزياسى ەڭ اۋقىمدى ءارى جۇيەلى تۇردە قىتاي وقىرماندارى اراسىندا كەڭ تارالعانىن اڭدادىق. بۇل رەتتە اقىن ولەڭدەرىن قىتاي تىلىنە اۋدارعان قايشا تابارىكتىڭ ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋ قاجەت. ونىڭ اۋدارمالارى ارقىلى مۇقاعالي جىرلارى قىتاي تىلىندە وقيتىن وقىرمانعا تابيعي, تۇسىنىكتى ءارى پوەتيكالىق قۋاتىن جوعالتپاي جەتتى. قايشا تابارىكتىڭ ايتۋىنشا, مۇقاعالي پوەزياسى قىتايداعى قازاق قاۋىمى اراسىندا عانا ەمەس, قىتاي ءتىلدى ادەبي ورتادا دا ءجيى وقىلادى ەكەن. «وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن قىتايداعى مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا وتكەن ولەڭ وقۋ بايقاۋىندا مۇقاعاليدىڭ «وتان», «انا» اتتى جىرلارى وقىلدى. قازاق اقىنىنىڭ ارعىماق ولەڭدەرىنىڭ شەكارا اسىپ, وزگە ەلدەردەگى وقىرمان نازارىنا ىلىنگەنى قۋانارلىق جاعداي», دەيدى ول تەبىرەنىپ.
تۇسىنسەك, بۇل – اقىن شىعارماشىلىعىنىڭ ۇلتتىق شەڭبەردەن شىعىپ, وزگە تىلدە جاڭا ءومىر سۇرە باستاعانىنىڭ ناقتى كورىنىسى. اۋدارماشىنىڭ سوزىنە جۇگىنسەك, قىتاي وقىرمانى مۇقاعاليدى ەڭ الدىمەن ليريك اقىن رەتىندە تانيدى. ونىڭ تابيعات پەن ادام جانىن استاستىرا جىرلاۋى, قاراپايىم سوزبەن تەرەڭ وي ايتۋى, ىشكى مۇڭ مەن ءۇمىتتى قاتار ءوربىتۋى قىتاي پوەزياسىنىڭ داستۇرىمەن دە ۇندەسەدى. سوندىقتان قىتايداعى تاجىريبە ەگەر اۋدارما ءساتتى بولسا, ۇلتتىق پوەزيا شەكارادان ارى اسىپ, وزگە ۇلت وقىرماندارىنا جەتە الاتىنىن دالەلدەپ وتىر.
قىتايدىڭ سيرەك كىتاپتار ساتىلاتىن ءبىر ەلەكتروندى كىتاپ دۇكەنىندە مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ «قازدار قايتىپ بارادى» اتتى وسى تىلگە اۋدارىلعان ولەڭدەر جيناعى ءبىزدىڭ اقشامەن ەسەپتەگەندە 39 مىڭ تەڭگەگە ساتىلىپ تۇرعانىن كوردىم. اتالعان كىتاپتىڭ كەيبىر دانالارى اۋدارماشىنىڭ قولتاڭباسىمەن سيرەك كىتاپ رەتىندە ۇسىنىلىپ, ءتىپتى جاڭا كىتاپ باعاسىنان بىرنەشە ەسە قىمباتقا تۇر. كىتاپ تۋرالى تۇسىندىرمەدە «مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ «قازدار قايتىپ بارادى» اتتى جىر جيناعى قىتايدىڭ شىڭجاڭ جاستار باسپاسىنان جارىق كورىپ, ءتورت مارتە قايتا باسىلدى, ءار جولى كىتاپ بولىپ شىعا سالىسىمەن تەز تاراپ كەتتى», دەپ جازىلىپتى.
مۇنى كورىپ, قۋانعانىمنان كابينەتتەگى ارىپتەستەرىمە ايتتىم. ۇلت پوەزياسى ءۇشىن بۇل دا ءبىر دەڭگەي ءھام بيىكتىك. ءوز سەزىمىن دە, ۇلت تاعدىرى مەن وتاننىڭ بولاشاعىنا قاتىستى تولعانىسى مەن الاڭىن جىرعا قوسقان اقىن ءۇشىن بۇدان ارتىق باقىت بار ما ەكەن؟ بۇل بىزگە قازاق كىتابىنا سۇرانىستىڭ بار ەكەنىن, ال سۇرانىس وقىرماننىڭ رۋحاني قاجەتتىلىگىنەن تۋاتىنىن تۇسىندىرەدى. سونىمەن بىرگە قازاق ادەبيەتىنىڭ حالىقارالىق كەڭىستىككە شىققانىن كورسەتەدى. تاعى ءبىر ماڭىزدى قىرى – قازاق ادەبيەتىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتى. ەگەر ءبىر اقىننىڭ كىتابى شەتەلدە سيرەك جادىگەرگە اينالىپ, قىمبات باعاعا ساتىلسا, بۇل ۇلتتىق ادەبيەتتى جۇيەلى تۇردە تانىتۋعا, اۋدارما ءىسىن قولداۋعا, مادەني ديپلوماتيانى كۇشەيتۋگە تولىق نەگىز بار ەكەنىن بىلدىرەدى.
امەريكادا وقىپ جۇرگەنىمدە, مىناداي ءبىر قىزىق جاعداي بولدى. بىزگە ءدارىس وقۋعا كەلگەن لەكتور ۇزىلىستە ماعان بۇرىلىپ: «ەستۋىمشە ءسىز ولەڭ جازادى ەكەنسىز, ماقاتاەۆتى بىلەسىز بە؟», دەدى. ارتىنشا: «مەن ونىڭ اعىلشىنشاعا اۋدارىلعان ولەڭدەرىن وقىپ, اقىندىق قابىلەتىنە قايران قالدىم», دەدى تەبىرەنىسىن جاسىرا الماي.
اراعا بىرنەشە كۇن سالىپ مۇقاعاليدىڭ الگى امەريكالىق وقىرمانى ەلەكتروندى پوشتاما اقىن تۋرالى جازعان ەسسەسىن جىبەردى. وزگە ەلدە جۇرگەنىڭدە, ءوز ەلىڭنىڭ اقىنى تۋرالى بىرەۋ جىلى ءسوز ايتسا, نەتكەن باقىت, نەتكەن مەرەي! ول ماقالاسىندا اقىن ولەڭدەرىمەن قالاي تانىسقانى, اسەرى قالاي بولعانى, سونىمەن بىرگە ونىڭ تاريحى تۋرالى جازىپتى. ء«تۇن ماعان ۇيىقتاۋ ءۇشىن جارالماعان» دەپ جىرلاعان اقىننىڭ جىرلارىن مىنا الەمدە قانشاما وقىرمان وقىپ جاتقانىن كىم ءبىلسىن؟
ويدان وي تۋىپ, مۇقاعاليدىڭ كىتاپتارى تۇرىك تىلىنە اۋدارىلدى ما ەكەن دەگەن ساۋالمەن تۇركياداعى قازاق ادەبيەتىنىڭ جاناشىرى, اۋدارماشى اشۋر وزدەمىرگە حابارلاستىم. «وكىنىشتىسى, كوپتەگەن قازاق اقىنى سياقتى مۇقاعاليدى تۇرىك وقىرمانى بىلە بەرمەيدى. ارينە, عىلىمي ورتادا, ۋنيۆەرسيتەتتەردە ءبىرلى-جارىم عىلىمي جۇمىس جازعاندار عانا بىلەدى. بىراق جالپى وقىرمان تانيدى دەپ ايتۋ قيىن. مۇقاعاليدىڭ بۇل ەلدە كىتاپتارى اۋدارىلماسا, ولەڭدەرى ۇلكەن ادەبي جۋرنالداردا جاريالانباسا, ارينە قاراپايىم وقىرمان قالاي تانىماق؟ بۇل ءبىر ۇلكەن ولقىلىق بولىپ تۇر. وسىعان دەيىن كوپتەگەن قازاق اقىنىنىڭ كىتاپتارىن تۇرىك تىلىنە اۋداردىم. بىراق مۇقاعاليدىڭ ولەڭدەرىن, كىتاپتارىن اۋدارۋ تۋرالى ۇسىنىس كەلگەن جوق», دەيدى ول.
مۇقاعالي ماقاتاەۆتى الەمدىك دەڭگەيدە تولىق تانىتتىق دەۋگە ءالى ەرتە. اقىن مۇراسىن حالىقارالىق ادەبي اينالىمعا ەنگىزۋ ءۇشىن ساپالى اۋدارما, جۇيەلى ناسيحات, اكادەميالىق زەرتتەۋ ءالى دە قاجەت. مۇقاعالي ولەڭدەرى وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن اعىلشىن تىلىندە كىتاپ بولىپ شىققان. بۇگىندە «امازون» كىتاپ دۇكەنىندە 31 دوللاردان ساتىلادى. اتالعان اۋدارما كىتاپتىڭ ودان كەيىنگى تاعدىرىنان حابارسىزبىز. ەندى يسپان, فرانتسۋز, اراب سەكىلدى الەمدىك تىلدەرگە كوركەمدىك دەڭگەيى جوعارى اۋدارمالار جاسالمايىنشا, مۇقاعاليدىڭ عالامدىق پوەزيا كارتاسىنداعى ورنى ايقىندالا قويمايدى. اقىندى الەم تولىق تانىماسا دا, شەتەلدىك وقىرمانداردىڭ مۇقاعالي پوەزياسىنا دەن قويۋى باستالدى.
