باسقا قادىر-قاسيەتى ءوز الدىنا, قازاق تاريحىندا «ساعىنايدىڭ اسىمەن» قالعان تۇلعانىڭ بەينەسى ءالى دە ەل ىشىندە ارقيلى اڭىزدىڭ وزەگى ەكەندىگى داۋسىز. سونىڭ ءبىر پاراسى – ارقادا وتكەن ساعىنايدىڭ اسىنا جۇمسالعان شىعىن اتاقتى تادج-ماحال كەسەنەسىن سالۋعا جۇمسالعان قاراجاتپەن پارا-پار دەسەدى.
ەل ەسىندە پاڭ-نۇرماعامبەت قاي قاسيەتىمەن قالدى؟ شىنتۋايتىندا, اكەسى ساعىنايعا بەرگەن ۇلان-اسىر اسىمەن. ەل تاريحىن ەكشەگەن عالىمداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, 1886 جىلى اكەسى ساعىنايعا اس بەرگەندە 500 اقشاڭقان كيىز ءۇي تىگىلىپ, 500 بۇحار كىلەمى ءىلىنىپتى. بەس توننا شاي اكەلىنىپ, مىڭداعان ىدىس-اياقتار تاشكەنت پەن قازان قالالارىنداعى بازارلاردان جەتكىزىلگەن. اسقا جيىرما مىڭ قوي, مىڭ جىلقى سويىلعان.
پاڭ-نۇرماعامبەت ۇلت ءۇشىن دە ۇلاعاتتى ىستەر تىندىرىپ, بايلىعىن سول جولدا جۇمساعان جومارت جانداردىڭ ءبىرى. ماسەلەن, الاش كوسەمدەرىمەن پىكىرلەس بولىپ, ولارعا دەمەۋشىلىك كورسەتكەنى تۋرالى دەرەكتەر دە بار. انە ءبىر جىلدارى پاڭ-نۇرماعامبەت مازارى بوي كوتەرسە, اراعا 25 جىل سالىپ, اكەسى ساعىنايدىڭ بەيىتىنىڭ باسىنا تاس ورناتىلدى. تاستىڭ سالماعى بەس جارىم توننا. الاش ارداقتىسى تۋرالى مالىمەت پەن ومبىدان الىنعان كارتا ءمارمار تاسقا قاشالىپ جازىلعان.
–مالىمەتتەر ومبى قالاسىنداعى اسكەري باسپا دەپارتامەنتىنەن الىنعان. سول نۇسقا بويىنشا تاسقا ورناتتىق,–دەيدى مەتسەنات مارات نابيەۆ.
تاس قويۋ راسىمىنە ەل تاريحىنا ەلەڭدەگەن جۇرتشىلىق كوپ جينالدى. قاۋىم الدىندا ءسوز سويلەگەن ستەپنوگورسك قالاسىنىڭ اكىمى ەركەبۇلان باياحمەتوۆ بۇل وقيعانىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. باستى ماقسات – تاريحي دارا تۇلعانىڭ يگىلىكتى ىستەرىن بولاشاققا جەتكىزۋ.
زامانىندا بولەك بىتىمىنە وراي ساعىنايدى ەرەيمەننىڭ ەتەگىندەگى جۇرت «جارتى پاتشا» دەپ دارىپتەگەن ەكەن. وسى جالعىز اۋىز سوزدەن-اق ساعىناي ەسىمىنىڭ سول كەزدەگى ەل ىشىندەگى قادىر-قاسيەتىنەن ابدەن حاباردار بولۋعا بولادى.
ء–وز باسىم ساعىناي, پاڭ-نۇرماعامبەت بەينەسىن اشۋ, تاريحي كەلبەتىن كورسەتۋ مىندەتىمىز دەپ بىلەمىن. زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. دارحان دالانىڭ دارا تۇلعالارىنىڭ ەل ءۇشىن اتقارعان يگىلىكتى ەڭبەگى كەيىنگى ۇرپاققا ونەگە,–دەيدى ولكەتانۋشى عاريفوللا كەنجەتەگى.
سول كۇنى ورتالىق مەشىتىندە اس بەرىلىپ, تاريحي تۇلعالاردىڭ رۋحىنا قۇران باعىشتالدى.
