قازاقستان • 21 قازان، 2019

بەلسەنە قاتىسۋ قاجەت

19 رەتكورسەتىلدى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا سايكەس، مەملەكەت باسشىسى ەلدەگى جاعداي مەن رەسپۋبليكانىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى جايىندا قازاقستان حالقىنا جىلما-جىل جولداۋىن ارنايدى.

قازاقستان پرە­زي­دەنتىنىڭ العاشقى رەسمي جول­داۋى 1997 جىلى قازان ايىندا جاريا ەتىلگەن بولاتىن. ءدال سول ۋاقىتتان باستاپ بىزدە كوپتەگەن پرەزيدەنتتىك رەسپۋبليكالارعا ءتان ءداستۇر بەرىك قالىپتاستى. سول ءداستۇردى سانالى تۇر­دە جالعاستىرا وتىرىپ، مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا ءوزىنىڭ العاشقى جولداۋىن جاريالاعان بولتىن. ول وسى تاريحي قۇجاتتا قازىرگى ۋاقىتتا بىزگە تاۋەلسىزدىكتىڭ جەتىستىكتەرىن ەسەلەپ، ەلىمىزدى دامۋدىڭ جاڭا ساپالى كەزەڭىنە شىعارۋ مۇمكىندىگى بەرىلىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ء«بىز بۇعان ەلباسى ساياساتىنىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاپ، جۇيەلى رەفورمالار جۇرگىزۋ ارقىلى قول جەتكىزە الامىز. وز­دەرىڭىزگە بەلگىلى، وسىنىڭ ءبارى مەنىڭ سايلاۋالدى باعدارلامامنىڭ نەگىزى بولدى. قازىر مەملەكەتتىك ورگاندار ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءتيىستى جۇ­مىستار جۇرگىزۋدە. مەن حالىققا بەرگەن ۋادەلەرىمدى مىندەتتى تۇردە ورىندايمىن»، دەدى ق.توقاەۆ.

پرەزيدەنت ءوزىنىڭ جولداۋىندا ەكونوميكامىزدىڭ ءوسۋى مەن قارجىلىق مۇمكىندىكتەرىمىزگە سۇيەنە وتىرىپ، حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ بويىنشا جۇمىستاردى ءارى قاراي جالعاستىرۋ مىندەتىن العا تارتتى. ول ء«بىلىم ەكونوميكاسى»، ەڭبەك ونىم­دىلىگىن ارتتىرۋ، يننوۆاتسيانى دامىتۋ، جاساندى ينتەللەكتى جاھاندىق دامۋ­دىڭ نەگىزگى فاكتورلارىنا اينال­عانىن اتاپ كورسەتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە، شيكىزاتقا بايلانعان مەنتاليتەتتەن باس تارتىپ، ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ، اگروونەركاسىپ كەشەنى مەن وڭدەۋ ونەركاسىبىن مەي­لىنشە دامىتۋ قاجەت. جولداۋدا ءبىلىم بەرۋ، قۇقىق قورعاۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ما­سە­لەلەرىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنگەن، ويت­كەنى ولار مەملەكەتتىڭ باسىمدىق بەرىلەتىن سالالارى بولىپ سانالادى.

پرەزيدەنتتىڭ جولداۋىندا كوتەرىل­گەن ماسەلەلەردىڭ بارلىعى ما­ڭىز­دى. سونىڭ ىشىندە ءبىزدى ەرەكشە قۋ­ان­تاتىنى، ازاماتتىق قوعامعا قول­داۋ كورسەتۋ ماسەلەسى ايتىلدى. «ازا­ماتتىق قوعامعا قولداۋ كورسەتۋ كەرەك، حالىقتى جالپىمەملەكەتتىك وزەكتى تاپسىرمالاردى تالقىلاۋعا تارتۋ كەرەك. سول ءۇشىن دە ۇلتتىق قوعام­دىق سەنىم كەڭەسى قۇرىلدى. بەلسەن­دى ازا­ماتتىق قوعام قۇرۋ ءۇشىن ۇكى­مەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ بەدە­لىن ارتتىرۋ قاجەت دەپ سانايمىن. سون­دىق­تان، جاقىن ارادا ازاماتتىق قوعام­دى دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىن­گى تۇجىرىمداماسىن ازىرلەپ، قابىل­داۋىمىز كەرەك» دەدى ق.توقاەۆ.

قازىرگى قازاقستاندا ازاماتتىق قوعام قالىپتاسۋىنىڭ ۇزاق تاريحى جانە تەرەڭ تامىرلارى بار. ەرتە زامانداردان-اق بىزگە ازاماتتىق قو­عامن­ىڭ تابىستى جۇمىس اتقارىپ، قوعامنىڭ نىعايۋىن قامتاماسىز ەتكەن بيلەر سوتى، اقىن-جىراۋلاردىڭ شىعار­ماشىلىعى، باتىرلاردى ماڭىز­دى ىستەرگە تارتۋ نەمەسە ولاردىڭ وز­دەر­ىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋى ىسپەتتى ينس­­تيتۋتتارى بولعانى ءمالىم. قازاق جەر­لەرىنىڭ وتارلانۋى، سودان كەيىنگى ءبىر­تۇتاس كەڭەس مەملەكەتى قۇرامىندا ءومىر ءسۇرىپ، ەڭبەكتەنۋگە بايلانىستى كەزەڭ­دەر قوعام مەن ادامنىڭ پسيحولوگيا­سىن، مەملەكەت تاعدىرىنداعى ءرولىن ءتۇسى­نۋىن ايتارلىقتاي وزگەرتە وتى­رىپ، ازاماتتىق بوستاندىق سەزى­مى­نىڭ قا­لىپ­تاسۋىنداعى تاريحي ساباق­ت­اس­تىقتى ۇزگەن-ءدى. XX عاسىر باسىن­دا­عى كوپتەگەن بەلگىلى قايرات­كەر­لەر ازا­مات­تىق سانا-سەزىمدى وياتۋ جو­­لىن­داعى كۇرەستە جاندارىن پيدا ەتكەن. سون­دىق­تان قازاقستاندا ازامات­ت­ىق قوعام­نىڭ قالىپتاسۋى، ەش كۇمان جوق، جەتە سارالانعان سيپات الاتىن بولادى.

قازاقستاندا ازاماتتىق قوعامنىڭ العاشقى كورىنىستەرىنىڭ ءبىرى – ۇكى­مەت­تىك ەمەس ۇيىمداردىڭ (ۇەۇ) قالىپ­تاسۋى. ولار مەملەكەت پەن ازاماتتار اراسىنداعى دەلدال رەتىندە وزدەرىنە قوعامدا ورىن الىپ جاتقان كوپتەگەن الەۋمەتتىك وزگەرىستەردىڭ مىندەتتەرىن قابىلداپ، ءارتۇرلى، ەكولوگيا، قوعامدا ايەلدەر ءرولىنىڭ ارتۋى، سونداي-اق تۇتىنۋشىلار، جاستار، كوپ بالالى جانە جالعىزباستى انالار، جەتىم بالالار، مۇگەدەكتەر، زاڭسىز قۋدا­لاۋ قۇرباندارى جانە باسقالارى­نىڭ قۇ­قىق­تارى ماسەلەلەرىن شەشۋ ىسىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسادى. بۇگىندە ەلىمىزدە 3500-گە جۋىق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم جۇمىس ىستەپ، الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كالىق ماسەلەلەردى شەشەدى، ەل ازامات­تارى­نىڭ قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋ ۇدەرىستەرىنە بەلسەندى تۇردە قاتىسۋىنا كومەكتەسەدى.

جولداۋدىڭ تاعى ءبىر ەرەكشە ما­ڭىز­­دى بولىگى – قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ ماسەلەسى. «الەۋمەتتىك جانە ەت­نوستىق توپتار اراسىنداعى كەلى­سىم – بۇكىل قوعامنىڭ بىرلەسكەن ەڭبە­گى­نىڭ ناتيجەسى. وسىعان وراي، ساياسي ۇر­دىستەردى سارالاپ، بىرلىگىمىزدى نىعاي­تا ءتۇسۋ ءۇشىن ناقتى شارالار قابىل­داۋ كەرەك»، دەدى مەملەكەت باسشىسى. الدىمەن «وسى ماقساتتا قازاق حال­قى­­نىڭ مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت رەتىن­دەگى ءرولىن بەكەمدەپ، ەتنوسارالىق تاتۋ­لىق پەن دىنارالىق تۇسىنىستىكتى قالىپ­تاستىرا بەرۋىمىز قاجەت» دەپ جالعاس­تىرادى، پرەزيدەنت ءوز ويىن.

ءبىزدى، تاريحشى-عالىمداردى، ۇلت­تىق ءتىلدىڭ جاناشىرى رەتىندە قۋانتا­تىنى، مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى قۇجاتتا: «قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندەگى ءرولى كۇشەيىپ، ۇلتارالىق قاتىناس تىلىنە اينالاتىن كەزەڭى كەلەدى دەپ ەسەپتەيمىن» دەگەنى. بىراق مۇنداي دارەجەگە جەتۋ ءۇشىن، ونىڭ پىكىرىنشە، ءبارىمىز داڭعازا جاساماي، جۇمىلا جۇمىس جۇرگىزۋىمىز كەرەك. پرەزيدەنتىمىز قويعان وسى مىندەتتى ورىنداۋ ءبىزدىڭ دە ازاماتتىق بورىشىمىز دەپ ويلايمىن.

بۇعان قوسا، مەملەكەت باسشىسى كەلەر جىلى اتالىپ وتەتىن ماڭىزدى مەرەيتويلار مەن ەلەۋلى وقيعالارعا دايىندىق جۇمىستارى باستالاتىنى، ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىلدىعى، اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەي­تويلارىن وتكىزەتىنىمىز تۋرالى ايتتى. مەرەيتوي بارىسىندا ىسى­راپ­شىلدىققا جول بەرمەي، عۇلاما تۇلعا­لارىمىزدىڭ ەڭبەكتەرىن حالىق ارا­سىندا دارىپتەۋىمىز كەرەكتىگىن تىلگە تيەك ەتتى. بۇل مىندەتتىڭ دە ءبىزدىڭ عالىم­دارعا تىكەلەي قاتىسى بار.

جوعارىدا ايتىلعانداردى قورى­تىن­دىلاي كەلە، مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا ارنا­عان العاشقى جولداۋىندا كوتەرىلگەن يدەيا­لار­ مەن قويىلعان مىندەتتەردى تو­لىق قولداي وتىرىپ، الداعى ۋاقىتتا ولا­ر­دى ناسيحاتتاۋعا ءبىز بەلسەنە قا­تى­­سۋى­­مىز قاجەت دەگەن پىكىرىمدى بىلدى­رەمىن.

تالعاتبەك ءامينوۆ،

مەملەكەت تاريحى

ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى، دوتسەنت

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 16

رۋحانيات • كەشە

اقىنعا ارنالعان كۇن

رۋحانيات • كەشە

باسپانامەن قامتيتىن باستى قۇجات

باعدارلامالار • كەشە

بولمىسى ءبۇتىن باعاەۆ

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار