جولداۋدا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قوعامداعى ءرولى تۋرالى «قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندەگى ءرولى كۇشەيىپ, ۇلتارالىق قاتىناس تىلىنە اينالاتىن كەزەڭى كەلەدى دەپ ەسەپتەيمىن. بىراق مۇنداي دارەجەگە جەتۋ ءۇشىن ءبارىمىز داڭعازا جاساماي, جۇمىلا جۇمىس جۇرگىزۋىمىز كەرەك» دەپ اتاپ كورسەتتى.
ءتىل – مەملەكەتتىڭ تىرەگى. ەل تۇتاستىعىنىڭ بەرىكتىگى مەن حالىقتاردىڭ بىرلىگى ساناداعى ويدىڭ ورتاقتىعىمەن استاسىپ جاتادى. ورتاق پىكىردىڭ ءبىر تىلدە – مەملەكەتتىك تىلدە جارىققا شىعۋى سول ەلدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ءتۇرلى حالىقتاردىڭ بىرلىگىن ايقىندايدى. ءتىل – ۇلتتاردى بىرىكتىرۋدىڭ قۇرالى. بۇل جونىندە ء«تىل تۋرالى» زاڭنىڭ 4-بابىندا: «قازاقستان حالقىن توپتاستىرۋدىڭ اسا ماڭىزدى فاكتورى بولىپ تابىلاتىن مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋ – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ پارىزى» دەپ ناقتى جازىلعان. تىلىنە مەملەكەتتىك ءتىل دەپ مارتەبە بەرىپ زاڭدى راسىمدەگەن مەملەكەتتەردە ازاماتتار ەشقانداي ۇلتىنا قاراماي مەملەكەتتىك تىلگە قۇرمەت كورسەتىپ, رەسمي قۇجاتتارى مەن جيىندارىن مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزەدى. قازاق ءتىلىنىڭ دە قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋ, باي لەكسيكالىق قورىن پايدالانۋ, ۇلتارالىق قارىم-قاتىناس تىلىنە اينالدىرۋ پراكتيكاسى بيلىكتەن باستالۋى ءتيىس. دامىعان مەملەكەتتەردىڭ ءتىل ساياساتىن مەملەكەتتىك دەڭگەيگە شىعارۋ ءۇردىسىن (پروتسەسس) ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە جالعاستىرۋ مۇمكىندىگى تۋىپ وتىر. ونى ىسكە اسىرۋشى جاستار دايىن. پرەزيدەنتتىڭ «جاستاردان قۇرالعان كادرلىق رەزەرۆتى دايارلاۋ» جوباسىمەن مەملەكەتتىك قىزمەتكە كەلەتىن جاستاردىڭ كوبىسى قازاق ءتىلىن يگەرگەندەر بولۋى زاڭدى نارسە.
سەبەبى جىلدان-جىلعا ەلىمىزدە قازاق مەكتەپتەرىن بىتىرۋشىلەر سانى ارتۋدا. الەۋمەتتىك جەلىلەردە قازاق ءتىلدى وقىرمانداردىڭ كوبەيۋ فاكتىسى دە ايقىندالۋدا. حالىقتىڭ مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن قۇرمەتىن ارتتىرۋدى ودان ءارى جاقسارتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك, جەرگىلىكتى, وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگاندارداعى ءتىل باسقارمالارى بارشا ازاماتتارىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى ەركىن جانە تەگىن مەڭگەرۋىنە قاجەتتى ۇيىمداستىرۋشىلىق ءىس-شارالاردى توقتاتپاۋ كەرەك. اكىمشىلىكتەگى ءاربىر جيىندار مەن وتەتىن ءىس-شارالاردا قازاق ءتىلىنىڭ ەركىن قولدانۋى ءۇشىن مۇمكىندىك جاساپ, يدەيالاردىڭ ءبىر ءتىلدىڭ نەگىزىنە بىرىگۋىنە جاعداي جاساعانى دۇرىس. ءتىل ۇيرەتەتىن ورتالىقتار مەن ءتۇرلى ۇيىرمەلەر, ەتنوستىق ورتالىقتار مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەتەتىن وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالداردىڭ جارىققا شىعۋىنا مۇمكىندىك جاساۋى كەرەك. وتباسىنداعى ءاربىر ازامات بالاسىنىڭ بويىنا «مەملەكەتتىڭ تىرەگى – ونىڭ تىلىندە» ۇعىمىن قالىپتاستىرۋعا اتسالىسقانى جاقسى بولار ەدى.
جازيرا اعابەكقىزى,
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اسسيستەنت پروفەسسورى
