رۋحانيات • 18 قازان، 2019

تابىلدى دوسىموۆ:ءبىز باۋىرجاندى «ۇسەنين» دەپ اتايتىنبىز

492 رەت كورسەتىلدى

تاياۋدا اتىراۋ وبلىسى يندەر اۋدانىندا قازاقتىڭ بارد ءانشىسى تابىلدى دوسىموۆتىڭ ەسكەرتكىشى بوي كوتەردى. وسى اتاۋلى وقيعاعا وراي تابىلدى دوسىموۆتىڭ ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلىندا بەرگەن ەڭ سوڭعى سۇحباتىن وقىرمان نازارىنا ۇسىنعاندى ءجون كوردىك.

جاتاقحانادا دا، اسكەردە دە ءبىر جەردە بولدىق

...مەن 1982 جىلى قازگۋ-دىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە ءتۇستىم. باۋىرجان ۇسەنوۆ ءبىزدىڭ الدىمىزدا عانا وقۋدان شىعىپ كەتىپتى. بىراق ونىڭ ءدۇمپۋى، جىرلارىنىڭ لەبى جەتتى بىزگە. «قارا ماشينا» سياقتى اندەرىن بىلمەيتىندەر كەمدە-كەم ەدى. 1983 جىلى وقۋدا جۇرگەن جەرىمنەن اسكەرگە شاقىرىلدىم. كەتۋگە دايىندالىپ جاتقانىمدا جاتاقحاناعا مەنىڭ ورنىما ءبىر جىگىت كەلدى. باۋىرجان ۇسەنوۆ وسى ەكەن. اسكەرگە اتتانىپ كەتكەنشە بىرگە جۇردىك. ونى ورىستىڭ ۇلى اقىنى ەسەنينگە ۇقساتىپ «ۇسەنين» دەيتىنبىز.

ءسويتىپ، گەرمانياعا اسكەرگە كەتە باردىم. ءبىر قىزىعى، مەن بارعان پولكتا ماعان دەيىن باۋىرجان بولعان ەكەن. جاتاقحاناداعى بولمەمىز دە ءبىر، اسكەرگە بارعان جەرىمىز دە ءبىر. قالاي تاڭعالمايسىڭ؟!

اسكەردە ءجۇرىپ شاحماتتىڭ قورابىنان دومبىرا جاسادىق. قازاقتىڭ جىگىتتەرى ءوزىمىز باس قوسىپ، ءان سالىپ، دومبىرانىڭ ۇنىنە ەلتىپ وتىراتىنبىز. ەلگە، جەرگە دەگەن ساعىنىشىمىزدى وسىلاي باساتىن ەدىك.

ەكى جىلدان كەيىن قازمۋ-داعى ستۋدەنتتىك داۋرەنىمە قايتا ورالدىم. الگى دومبىرانىڭ ارقاسىندا شىققان «سولدات ساعىنىشى» دەگەن جاڭا ءاندى الا كەلدىم. بىراق باۋىرجان: «بۇل ءان سەنىڭ تابيعاتىڭا كەلمەيدى، مەن ايتايىن»، – دەپ قالاپ الدى.

كارتوپ قازعان كلاسسيكتەر

1986 جىلى قوستاناي وبلىسىنداعى بوزكول دەگەن جەرگە كارتوپ جيناۋعا باردىق. ءبىر كۇنى «ۇسەنين» ءبىر ءان شىعارعانىن ايتتى.

تىرنالاردى تىراۋلاتىپ،
قوڭىر قازدى قىراۋلاتىپ،
مىسىقتاردى مياۋلاتىپ،
كوكتەم كەلدى تۋعان جەرگە
كوكتەم كەلدى دۋماندى ەلگە،–دەپ كەلەتىن جەرلەرى ءالى ەسىمدە. ءان ورىندالىپ بىتىسىمەن كۋرستاسىمىز اۋباكىر سمايىلوۆ تۇرىپ: «باۋكە، مىنا ءان وسىنداي سوزگە قور بولماي ما. مىناۋ ۇيات قوي!» دەگەنى.

– ۇيات بولسا، ءوزىڭ جاز!
اۋباكىر نامىسقا تىرىسىپ، ءبىر كۇننىڭ ىشىندە جازىپ بەردى.

ادامبىز عوي كىنالاعىش، ايىپتى دا تاعار وڭاي،
كەتتىڭ نەگە جىراق الىس، كەتتىڭ نەگە اعالاماي؟!
مەن تايىزدىق تانىتتىم با، باقىتىمدى باعالاماي؟!
بۇل قوشتاسۋ قايبىر، جانىم، ءتيدى دەيسىڭ ماعان وڭاي؟!
ۇيا سالدىڭ جاعاعا قاي؟
مەنىڭ اپپاق شاعالام-اي!

ءسوزى مەن سازى ءبىر-بىرىنە كەرەمەت جاراسىپ تۇر. باۋىرجاننىڭ ءوزى دە ءاندى گيتارامەن كەرەمەت اسەرلى ايتاتىن ەدى عوي. بارىمىزگە ۇنادى.

كارتوپ قازۋدىڭ قىزىعى مەن شىجىعىنا تويىپ، قازمۋ-عا قايتتىق. جولدا ەكى-ءۇش ۆوگون تولى قىز-جىگىتتەر الماتىعا جەتكەنشە باۋىرجاننىڭ ءانىن ايتىپ باردى. «اقشاعالا» دەپ اتالاتىن وسى ءاندى قازىر سايات مەدەۋوۆ پەن اقبوتا كەرىمبەكوۆا ورىنداپ ءجۇر.

 «مەن جاستارعا سەنەمىن»

قاي زامان، قاي ءداۋىر بولماسىن ادام سان قۇبىلادى. ء«بىزدىڭ زامانىمىزداعىداي جاستار نەگە جوق؟» دەپ كىنالاۋ دۇرىس ەمەس. ويتكەنى ءوز زامانىندا اركىم وزىنشە ءومىر سۇرەدى. بۇگىندە زامانعا ساي بيىك دەڭگەيدە قىزمەت جاساپ جاتقان ءبىلىمى بار جاستاردىڭ قاتارى كوبەيۋدە. شەتەلدە ءبىلىم الىپ جاتقاندار قانشاما؟! ولار ءبىزدىڭ زامانىمىزداعىداي ۋاقىتتى بوس وتكىزبەۋگە تىرىسادى. ال ءبىزدىڭ زامان جاستارى ەشتەڭەگە ۋايىمدامادى، دايىن جۇمىس، مەملەكەت ءاربىر ادامعا جاۋاپ بەردى. بۇگىن – ناعىز باسەكەنىڭ زامانى. اركىم ءوز كۇنىن ءوزى كورەدى. جوعارىدان جاردەم كۇتپەيدى. «قايتسەم جاعدايىمدى دۇرىستايمىن، قالتام قامپايىپ جۇرسە، استىمدا كولىك بولسا» دەپ ويلايدى. بۇل – دۇرىس. بىزدە قازىرگى جاستارداي ۇمتىلىس، ونداي ارمان بولعان ەمەس. باسپاناسىن الىپ، ءوز تاپقانىنا وتاۋ تىگىپ، توي جاساپ جاتقان جاستاردىڭ ۇمتىلىسىنا قۋاناسىڭ. قازىر جاستار تەك قانا وزىنە سەنەدى دەپ ايتا الامىن. ونداي جاستاردى سىيلاۋ كەرەك. دەمەۋ كەرەك.

ال ەندى قازاقىلىق، سالت-ءداستۇرىمىزدىڭ، تەكتىلىگىمىزدىڭ بوياۋلارىن جاستاردىڭ بويىنان تابا الماي بارا جاتساق، اعا بۋىننىڭ وسى تۇرعىدان وكپەسى ورىندى…

 سەگىزىنشى سىنىپتا پوەما جازعان «ۇسەنين»

باۋىرجان ەڭ العاش سەگىزىنشى سىنىپتا وقىپ جۇرگەندە كورشى اۋىلعا تۇسكەن كەلىنشەككە عاشىق بولعان. سوعان ارناپ ء«بىر كەلىنشەك» اتتى ولەڭ شىعارعان، ءان جازعان. كەيىن ء«بىر كەلىنشەك» ۇلكەن پوەماعا ۇلاستى. بىراق سول شىعارماسىن ەشقايدا جاريالاعان ەمەس. قازىر قايدا ەكەنىن بىلمەيمىن.

ارتىندا قالعان اندەرى بارشىلىق. بىراق «اقشاعالادان» باسقا اندەرى ورىنداۋشىسىن تاپپاي، تىڭدارمانعا جەتپەي جاتىر. مەن ءوز قولىمداعى شىعارمالارىنىڭ باسىن قوسىپ، جيىپ-ءتۇيىپ قويدىم. ونىڭ ءبارىن رەتتەپ، نوتاعا ءتۇسىرۋ كەرەك. ونىڭ ءبارى ورىنداۋشىسىن تاپسا، ناعىز حيتكە اينالاتىن دۇنيەلەر عوي...

سوڭعى جاڭالىقتار

«جىرى» بىتپەيتىن جول

قوعام • بۇگىن، 06:48

اكىمدەر ءھام الەۋمەتتىك جەلى

ساياسات • بۇگىن، 06:40

قالدىق نەگە قاجەتسىز؟

ەكولوگيا • بۇگىن، 06:36

ۇقساس جاڭالىقتار