رۋحانيات • 18 قازان، 2019

ساباقتاستىق ءھام ساپاسىزدىق

108 رەتكورسەتىلدى

قازاق تاريحىنداعى ازاتتىق ءۇشىن ارپالىستىڭ، ەلدىك ءۇشىن كۇرەستىڭ عاسىرلار بويى بىرىزدىلىكپەن جالعاسىپ، ۇلتتىق ءداستۇر ساباقتاستىعىنىڭ ارقاسىندا ەگەمەندىككە قول جەتكىزدىك ەمەس پە؟! ەندىگى جەردە سول ساباقتاستىق ءداستۇرى مەملە­كەتتىلىكتى نىعايتۋعا باعىتتالسا كەرەك-ءتى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا قازاقستان حالقىنا ارناعان جول­داۋىندا «قازىر بىزگە تاۋەلسىزدىكتىڭ جەتىس­تىكتەرىن ەسەلەپ، ەلىمىزدى دامۋدىڭ جاڭا ساپالى كەزەڭىنە شىعارۋ مۇمكىندىگى بەرىلىپ وتىر. ءبىز بۇعان ەلباسى ساياساتىنىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاپ، جۇيەلى رەفورمالار جۇرگىزۋ ارقىلى قول جەتكىزە الامىز» دەدى. ياعني ساباقتاستىق جالعاسادى دەگەندى قاداپ ايتتى.

ايتسە دە، مەملەكەت باسشىسى ايتقان ساباق­تاستىق ءداستۇرى كەيبىر كەرەناۋ كەڭسەلەردەگى كەجەگەسى كەرى تارتقان باسشىلاردىڭ كەسىرىنەن كەنجەلەپ قالا ما دەپ قورقامىز. ويتكەنى ءوزىن ءوت-ە-ە جاقسى كورەتىن ۇلىقتاردىڭ دەنى بەلگىلى ءبىر لاۋازىمعا قول جەتكىزگەننەن كەيىن وزگەرىستى سالانى دامىتۋعا دەگەن تالاپ­تان ەمەس، كابينەتىندەگى ستولداردىڭ ورنا­لاسۋىنان باستايتىن كورىنەدى. قالاي تۇرسا، ولاي تۇرسىن، ەڭ باستىسى، بۇرىنعى مينيستردىكىندەي نەمەسە اكىمدىكىندەي بولماۋى ءتيىس. سوسىن جاڭا ءمينيستردىڭ نەمەسە اكىمنىڭ كەلەسى قادامى ۇجىمدى قايتا قۇرىلىمداۋعا اۋىسادى. مينيسترلىكتىڭ، اكىمدىكتىڭ اتقاراتىن قىزمەتى سول بۇرىنعى، وزگەرگەن ەمەس، وزگەرەتىنى ىشكى قۇرىلىم عانا. ال ودان كەيىنگى اڭگىمەنىڭ القيسساسى قازىرگى اكىمگە نەمەسە مينيسترگە، ياعني جاڭا باسشىعا بارىپ تىرەلەدى. بۇرىنعى باسشىلاردىڭ اتىن اتاۋ – كۇنا. كۇنا بولماعان كۇندە، وندايدى ەسكە سالساڭ، «كارەراڭا كرەست قويىلادى». ال وسەمىن دەيتىن ورتاڭقول شەنەۋنىكتەرگە بۇل ۇلكەن مۇمكىندىك. ەكس-باسشىنىڭ ارتىنان توپىراق شاشىپ، «بۇرىن-سوڭدى مۇنداي كەرە­مەت كەزەڭ بولعان ەمەس» دەپ سايراي بەرگىن. جولىڭ وڭعارىلادى، جالاقىڭ جوعارىلايدى، جاڭا باسشىلىقتىڭ ساعان دەگەن سەنىمى ارتا تۇسەدى...

ال بىراق وسىنداي كارتينادان كەيىن ساباقتاستىق تۋرالى قانداي اڭگىمە قوزعاۋعا بولادى؟ ءار باسشى وزگەرگەن سايىن اتالعان سالادا «وزىنە عانا ءتان ءۇردىس» قايتالانا بەرەتىن بولسا، ەلدىڭ دامۋى، وركەنيەتتى قوعام، الدىڭعى قاتارلى وتىز ەلدىڭ قاتارىنان كورىنۋ جونىندە ايتۋدىڭ ءوزى ارتىق. بۇل كەزىندە كەڭەس وكىمەتىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعان لەنيننىڭ «ەكى ادىم ىلگەرى، ءبىر ادىم كەيىن» دەگەن ۇستانىمىنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ ۇلىقتارىمىزدىڭ وسپادارسىز ارەكەتىنىڭ قاسىندا اجەپتاۋىر ىلگەرىلەۋ بولىپ كورىنەدى.

جوعارىدا ايتقان قايتا قۇرىلىمداۋ كەيبىر باسشىلاردىڭ سۇيىكتى ءتاسىلى. اتاۋدان قۇتىلۋدىڭ «ادەمى جولى» بۇل. نارىق زامانىنا سايكەس نەشە ءتۇرلى مەنشىك تۇرلەرى بار عوي قازىر، سونىڭ كەزەكتى ءبىر قالىبىنا سالىپ جىبەرسە، مەكەمەنىڭ اتاۋى وزگەرىپ شىعا كەلەدى. وسىدان ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن ءبىر ونەر ورداسىنىڭ باسشىلىعى ۇلى اباي اتاۋىنان وسىلاي «قۇتىلسا»، ەلىمىزدەگى ءبىر زاڭ ينستيتۋتى دا مەنشىك ءتۇرىن وزگەرتۋ ارقىلى جاڭا اتاۋمەن جەڭىل قاۋىشتى. جاقىندا تاعى ءبىر جايتتان حاباردار بولدىق، ەلىمىزگە بەلگىلى ءبىر ۋنيۆەرسيتەتتە اتالعان جوعارى وقۋ ورنىن ۇزاق جىل باسقارعان رەكتور اتىنداعى اۋديتوريانى «كەلمەسكە جىبەرىپتى». تاريحتى وزدەرىنەن باستاعىسى كەلگەن بولار، بالكىم؟!. ال ءسىز ساباقتاستىق ساپا تۋرالى ايتاسىز...

ارينە كوزى تىرىسىندە تالانتتىلاردى، قابىلەتتىلەردى ەلەمەۋ ويىنى بۇرىننان بار. بۇل اسىرەسە كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا كەرەمەت ورىستەگەن ەدى. «كەرەكسىز»، «ىزدەۋسىز» جانعا اينالعان تۇلعا ءوزىن-ءوزى «جەپ تىنادى». باس­قالاي ايتقاندا، بويىندا جانى بار، بىراق ءتىرى ولىككە اينالادى. رۋحى مىقتىلار عانا شىداپ باعادى، اۋىر سىناقتا شىڭدالىپ، اسقاقتاي تۇسەدى!

كەڭەس وداعى تۇسىندا ورتالىقتىڭ دەگە­نىنە كونبەگەن، «پارتيانىڭ ءتۇزۋ جولىمەن جۇرمەگەن» تۇلعالار شالعايداعى وڭىر­لەرگە «ايداۋعا» جىبەرىلدى. كەزىندە باسقا ەمەس ماسكەۋدەگى مىقتىلارعا، ورتالىق كوميتەتتىڭ باسشىلىعىنا قارسى شىققان جۇمابەك تاشەنوۆ قازاق كسر-ءى مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى لاۋازىمىنان شىمكەنت وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارلىعىنا تومەندەتىلدى. قازاق جەرىن بولشەكتەۋگە جول بەرمەي، ۇلتىنىڭ ەرتەڭى ءۇشىن جوعارى لاۋازىمدى تارك ەتتى. وسىنداي قادامعا ەكىنىڭ ءبىرى بارا الار ما؟ الاش پەرزەنتتەرىنىڭ بارلىعى تاشەنوۆ سياقتى جۇرەك جۇتقان بولسا، قازاق دالاسى ء«جۇز ۇلتتىڭ لابوراتورياسىنا» اينالماس تا ەدى عوي. الدىڭعى تولقىن حالقىنىڭ الدىنداعى ءوز مىندەتىن مۇلتىكسىز ورىنداسا، 1986 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا الاڭعا شىعىپ، سويىل مەن سوققىعا جىعىلار ما؟!

قالاي بولعاندا دا ءار ۇرپاق ءوزىنىڭ پارىزىن قالتقىسىز ورىنداپ، ساباقتاستىق ساپا ءداستۇرى ۇزىلمەي جالعاسقاندا عانا ەلدىڭ ەرتەڭىنە دەگەن سەنىمى نىعايادى. سوندا عانا وركەنيەتتى ەلدەردىڭ ورتاسىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الارىمىز حاق!

 

سوڭعى جاڭالىقتار

قايتا ورالعان قۇمارشىق

ايماقتار • كەشە

حازىرەتتەر قازىناسى

رۋحانيات • كەشە

زاڭ كەرەك!

ەكولوگيا • كەشە

يت جۇگىرتىپ، قۇس سالدى

ايماقتار • كەشە

سەنىم ءھام سەرپىن

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار