جاس ۇرپاقتى ساپالى ءبىلىم, سانالى تاربيەمەن سۋسىنداتۋ قاي كەزدە دە وزەكتىلىگىن جوعالتپاعان. كەزىندە اتا-بابالارىمىز جاس ورەندى تۋعان ەلىن, قاسيەتتى جەرىن, ونىڭ باعا جەتپەس قۇندىلىقتارىن سۇيۋگە تاربيەلەۋدى باستى ۇستانىم ەتكەن. وسى رۋحاني ۇستانىم ءبىزدى بۇگىنگى كۇنگە جەتكىزدى. ناقتىلاي ايتقاندا, تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ تۋىن جىقپاي, العا باستايتىن ۇرپاقتىڭ نەگىزىن قالاپ كەتتى.
قازىرگى تاڭدا جاس ۇرپاقتى ازامات رەتىندە قالىپتاستىرۋ بارىسىندا ءبىز ولاردىڭ بويلارىنا جاhاندانۋدىڭ تەرىس ىقپالدارىن جۇقتىرماۋدى كوزدەۋىمىز كەرەك. وسى ارادا اتا-انا مەن مەكتەپتىڭ ءوزارا بايلانىسى شەشۋشى ءرول اتقارادى. بۇل ەلىمىزدىڭ تۇتاستىعىنا, كەرى اسەر ەتۋشى ىشكى جانە سىرتقى كۇشتەرمەن كۇرەستىڭ ءتيىمدى جۇرگىزىلۋىنە وڭ ىقپالىن تيگىزەدى.
وتانسۇيگىشتىك سەزىمنىڭ باستى نىسانى – وتان, تۋعان جەر, تابيعات, ءتىل, ءداستۇر, تاريحي ەسكەرتكىشتەر, ۇلتتىق يگىلىكتەر مەن باسقا قۇندىلىقتار. ۇلتتىق سانا-سەزىم انا ءتىلىن ءبىلۋ, ەل تاريحىنا زەر سالۋ, ءتول مادەنيەتىن يگەرۋ ارقىلى داميدى. انا ءتىلىن بىلمەيتىن نەمەسە وعان ءاتۇستى قارايتىن ادام ءوزىنىڭ دە, حالقىنىڭ دا قادىر-قاسيەتىن باعالاي المايدى.
جالپى, ادام بويىندا پاتريوتتىق سەزىمنىڭ قالىپتاسۋى, ورنىعۋى وتباسىنان بەرىلگەن ۇلتتىق تاربيەگە بايلانىستى. ۇلتتىق تاربيەمەن سۋسىنداپ وسكەن ءاربىر جاس ۇرپاقتىڭ دەنى ساۋ, ءبىلىمدى, اقىلدى, ۇلتجاندى, ەڭبەكقور, سىپايى, كىشىپەيىل بولىپ وسەتىنىنە كۇمان جوق. سوندىقتان دا ۇلتتىق تاربيە – ەلدىكتىڭ ۇستىنى, بولاشاقتىڭ كەپىلى. قازاقتىڭ ۇرپاق تاربيەلەۋدەگى جاسامپاز تاجىريبەلەرى بىزگە مادەنيەت, ۇلتتىق ادەت-عۇرىپ, سالت-ءداستۇر, حالىق شىعارماشىلىعى, اۋىز ادەبيەتى, تۇرمىستىق فولكلور ارقىلى جەتىپ وتىر. ماسەلەن, «جەتى اتاسىن بىلگەن ۇل, جەتى جۇرتتىڭ قامىن جەر» دەگەن اتالى ءسوز سودان قالسا كەرەك. بابالارىمىز پەرزەنتىنىڭ شىققان تەگىن ءبىلۋى ونىڭ ازاماتتىق, ەلجاندىلىق, وتانسۇيگىشتىك قاسيەتتەرىن قالىپتاستىرادى دەپ ساناعان. نەگىزى اتام قازاق بالاعا تەك جەتى اتاسىنا دەيىنگى بابالارىنىڭ اتىن جاتتاتىپ قانا قويماعان, ولاردىڭ ادامي قاسيەتتەرىن, ەلى ءۇشىن جاساعان ەڭبەكتەرىن, باسقا دا ونەگەلەرىن ۇلگى ەتكەن. سونداي-اق وسى ارقىلى وتباسى شەجىرەسىن جالعاستىرۋدى ۇيرەتكەن. وسى ارادا ايتا كەتەيىك, جەتى اتاعا دەيىن قىز الىسپاۋ سالتى قاننىڭ تازالىعىنا, ياعني ۇلتتىڭ تازا بولۋىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىنى مەديتسينادا دالەلدەنگەن.
قازاقتىڭ سالت-داستۇرلەرىنىڭ ۇرپاق تاربيەسىنە قوسار ۇلەسى زور. سوندىقتان ۇرپاققا ءتالىم-تاربيە, ءبىلىم بەرۋ ىسىندە ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىزدى كەڭىنەن پايدالانۋ وتە ماڭىزدى. بالا ساناسىنا حالقىمىزدىڭ تاربيە قاينارى, اسىل قازىناسى – سالت-داستۇرلەردىڭ ءمان-ماعىناسىن دۇرىس جەتكىزە بىلسەك, ولار ۇلتجاندى ازامات بولىپ وسەدى. قازاق شاڭىراقتارىنىڭ وسى ىسپەتتەس ونەگەلى تاربيە بەرۋ ۇردىستەرى جەكە باستىڭ مىنەز-قۇلقى مەن رۋحاني-مادەني قۇندىلىقتارىن قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزگى باستاۋلارى بولدى.
وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ءبىلىم مەن ۇلتتىق تاربيە نەگىزدەرىن ءوزىنىڭ ۇلتتىق مەكتەبىنەن العانى ماڭىزدى. ۇلتتىق مەكتەپ, ول – ۇلتتىق بولمىسقا نەگىزدەلگەن رۋحتا تاربيە بەرەتىن ورىن. ول ءوزىنىڭ قىزمەتىن حالقىمىزدىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتقان مادەني-رۋحاني قۇندىلىقتارى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرعاندا عانا وڭ ناتيجە كورسەتپەك. بۇل ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق سانا-سەزىمى جەتىلگەن, انا ءتىلىن ەركىن بىلەتىن, ۇلتتىق سيپاتى مەن ۇلتتىق رۋحىن جوعالتپاعان جاس بۋىندى تاربيەلەپ شىعارۋعا جول اشادى.
بۇگىنگى وزگەرىستەر زامانىندا تەك ءبىلىمدى بولۋ ازدىق ەتەدى. سوندىقتان ءبىز جاس ۇرپاقتى رۋحاني ويلاۋ دارەجەسى بيىك, مادەنيەتتى, ار-وجدانى مول, ەڭبەكقور, بويىنا باسقا دا ىزگى قاسيەتتەر سىڭگەن ازامات بولىپ وسىرۋگە دە كۇش سالعانىمىز ابزال.
ايگۇل دالاباەۆا
