ءيا, 2011 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا قالا اكىمدىگىنىڭ قاۋلىسى بويىنشا استانا قالاسىنىڭ كولىك جانە جول-كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ باسقارماسىنىڭ قاتىسۋىمەن «استانا LRT» كومپانياسى قۇرىلعان بولاتىن.
كومپانيانىڭ نەگىزگى اتقاراتىن مىندەتتەرى – قالانىڭ كەشەندى كولىك سىزباسىن ازىرلەۋگە قاتىسۋ, زياتكەرلىك كولىك جۇيەسىن ەنگىزۋ, كولىك اعىندارىن باسقارۋ, ءارتۇرلى شەشىمدەر ارقىلى جولداردىڭ جۇكتەمەسىن ازايتۋ, قوعامدىق كولىكتى ديسپەتچەرلەۋ, قوعامدىق كولىك سالاسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتى ايقىنداۋ مەن جويۋ, جول اقىسىن تولەۋدىڭ ەلەكتروندى جۇيەسىنە (جتەج) قىزمەت كورسەتۋ, قوعامدىق كولىكتىڭ باعدار جەلىسىن جاڭعىرتۋ, كولىك ماماندارىن وقىتۋ جانە باسقالار. بۇل قالا اۋقىمىندا كولىك سالاسىنداعى اتالعان مىندەتتەردى اتقاراتىن قازاقستانداعى جالعىز كومپانيا ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون.
سوڭعى 10 جىلدا ەلوردا حالقى 2 ەسەدەن استام وسكەنى بەلگىلى. قالادا بىرنەشە شاعىن اۋدان سالىندى, جاڭا كوشەلەر, ادامداردىڭ جاپپاي تارتىلۋ ورىندارى پايدا بولدى. قالامەن بىرگە حالىقتىڭ كولىكتىك قامتاماسىز ەتۋگە قاجەتتىلىگى دە قاتار وسۋدە. قازىر ەلوردا تۇرعىندارى ەۋروپالىق دەڭگەيدەگى جايلى اۆتوبۋستاردى قالىپتى جاعداي دەپ قابىلدايدى. ال 5-6 جىل بۇرىن ەلوردادا تالاپتارعا ساي ەمەس اۆتوبۋستار قاتىنايتىن ەدى. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردىڭ قاجەتتىلىكتەرى ەسكەرىلمەيتىن ەسكى, سۋىق اۆتوبۋستار كوپ بولدى. قالانىڭ اۆتوپاركىن جاڭارتۋ مىندەتى «استانا LRT» كاسىپورنىنا جۇكتەلدى. 2014 جىلدان باستاپ 2018 جىلعا دەيىن City Bus جوباسى اياسىندا 738 اۆتوبۋس ساتىپ الىنعان. بۇل رەتتە تالاپتارعا ساي ەمەس 400 ەسكىرگەن اۆتوبۋس جەلىدەن شىعارىلعان. وسىلايشا جىلجىمالى قۇرام 70%-عا جاڭارتىلدى. ال اۆتوبۋستاردىڭ 73%-ى تۇرعىنداردىڭ قوزعالىسى شەكتەۋلى توپتارى ءۇشىن قولجەتىمدى بولا باستادى. بيىل «استانا LRT» جشس Yutong ماركالى 100 ەلەكتروبۋس ساتىپ الۋ تۋرالى شارتقا قول قويعان-دى. جاڭا اۆتوبۋستاردى ساتىپ الۋ قالانىڭ باعدار جەلىسىن اۋقىمدى تۇردە جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك بەردى. 2013-2014 جىلدارى شەتەلدىك ساراپشىلاردى تارتا وتىرىپ, تالداۋ جۇرگىزىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 70 باعدار وڭتايلاندىرىلىپ, 35 جاڭا باعدار ىسكە قوسىلعان. جاڭالىقتار ەنگىزىلگەنگە دەيىن وتە ۇزاق قالالىق باعىتتارعا كولىكتەر كەيدە قاتىناپ, كەيدە مۇلدەم قاتىنامايتىن ەدى. قازىر قالا ماڭىنداعى اۆتوبۋستار كۇندەلىكتى 29 ەلدى مەكەننىڭ 50 مىڭ تۇرعىنىن تاسىمالدايدى.
«قوعامدىق كولىك ءۇشىن BusLane ارنايى جولاعى ءبولىندى. بۇگىنگى تاڭدا ۇزىندىعى 77 شاقىرىم 24 جول ۋچاسكەسى قامتىلدى. BusLane ارقىلى باعدار جەلىسىنىڭ نەگىزى قالىپتاسىپ, ماگيسترالدى كوشەلەر قامتىلدى. بۇل شارا ايالدامالاردا اۆتوبۋستى كۇتۋ ۋاقىتىن 24%-عا قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەردى. زياتكەرلىك كولىك جۇيەسى شەڭبەرىندە قوعامدىق كولىكتى ديسپەتچەرلەۋدىڭ بىرىڭعاي جۇيەسى ەنگىزىلدى. زاماناۋي GPS ۇيلەستىرۋ جابدىعى, باقىلاۋ سەزبەكتەرى, سونداي-اق اۆتوبۋستاردىڭ قوزعالىس كەستەسىن بەيىمدى باسقارۋ ونلاين رەجىمدە اۆتوبۋستاردى باقىلاۋ مەن باسقارۋدى دۇرىس جولعا قويۋعا مۇمكىندىك بەردى. ناتيجەسىندە كەلەسىدەي ەرەجە بۇزۋشىلىقتار تىيىلدى, ياعني بەكىتىلگەن باعداردى بۇزۋ, ايالدامادان توقتاماي ءوتىپ كەتۋ, اۋىسىمدى ۋاقىتىنان بۇرىن اياقتاۋ جانە ت.ب. سونداي-اق تۇرعىنداردىڭ اۆتوبۋس قوزعالىسى تۋرالى اقپاراتقا قولجەتىمدىلىگى قامتاماسىز ەتىلدى. باقىلاۋ ونلاين عانا ەمەس, سونىمەن قاتار جەلىدە دە جۇزەگە اسىرىلادى. كولىكتىك باقىلاۋ دەپارتامەنتى قۇرىلدى. «استانا LRT» جانىنان قۇرىلعان كولىكتىك باقىلاۋ دەپارتامەنتى مەنەدجەرلەرى كۇن سايىن تاسىمالداۋشىلار مەن جۇرگىزۋشىلەر جانە جولاۋشىلار تاراپىنان بولاتىن قوعامدىق كولىكتەگى بۇزۋشىلىقتاردى باقىلايدى. جول اقىسىن تولەۋدىڭ ەلەكتروندى جۇيەسى – زياتكەرلىك كولىك جۇيەسىنىڭ قۇرامداس بولىگى. بۇل جولاۋشىلار اعىنىن ءدال ساناۋعا جانە باعدارلار جەلىسىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كولىك ماماندارىنىڭ بىلىكتىلىك ورتالىعى – قوعامدىق كولىك قىزمەتكەرلەرىن: جۇرگىزۋشىلەر, باقىلاۋشىلار, كوندۋكتورلار جانە ءتىپتى بايلانىس ورتالىقتارىنىڭ وپەراتورلارىن دايارلاۋ مەن قايتا دايارلاۋعا ماماندانعان قازاقستانداعى بىردەن-ءبىر ورتالىق. جول ءجۇرۋ قاعيدالارى بويىنشا ستاندارتتى ساباقتاردان باسقا, جۇرگىزۋشىلەر العاشقى مەديتسينالىق كومەك, پسيحولوگيا, جولاۋشىلارعا قىزمەت كورسەتۋ مادەنيەتى جانە تاعى باسقا پاندەردى وقيدى. كۇيزەلىس دەڭگەيىنە, رەاكتسيا جىلدامدىعىنا تەست وتكىزىلەدى. قاجەت بولعان جاعدايدا قايتا وقىتىلادى, قوسىمشا كونسۋلتاتسيالاردان وتەدى. جىل باسىنان بەرى ورتالىقتا وقۋ جانە قايتا وقۋدان 1130 جۇرگىزۋشى, 69 بايلانىس ورتالىعى وپەراتورلارى, 15-تەن استام باسقا ماماندار ءوتتى. ءبىز قوعامدىق كولىكتى دامىتۋ جانە ونى جولاۋشىلار ءۇشىن جاقسارتۋعا ارقاشان دايىنبىز», دەدى «استانا LRT» كومپانياسىنىڭ ماماندارى.
«استانا LRT» جشس باسقارما توراعاسى بەكمىرزا يگەنبەردينوۆ وتكەن جىلدىڭ 21 شىلدەسى – ەلوردانىڭ قوعامدىق كولىگى ءۇشىن ايتۋلى كۇن بولعانىن, ءدال سول كۇنى ەلوردا اكىمدىگىنىڭ قاۋلىسى كۇشىنە ەنىپ, قالانىڭ كولىك سالاسىنىڭ سەرپىندى دامۋىنىڭ جاڭا بەلەسى ايقىندالعانىن اتاپ ءوتتى.
«سارالانعان تاريف ەنگىزىلگەننەن كەيىن نەبارى 10 كۇن ىشىندە كولىك كارتالارىن پايدالانۋ ۇلەسى 46-دان 66 پايىزعا دەيىن ارتتى. جولاقى تولەۋدىڭ بالامالى تاسىلدەرى قولجەتىمدى بولدى. كولىك كارتالارىن قاشىقتان تولتىرۋ مۇمكىندىگى پايدا بولدى. قالانىڭ بىرنەشە اۆتوپاركى كوندۋكتورلار قىزمەتىنەن باس تارتتى. بۇل شىعىنداردى قىسقارتىپ, قاراجاتتى قايتا بولۋگە جانە ناتيجەسىندە جۇرگىزۋشىلەردىڭ جالاقىسىن ارتتىرۋعا, سارالانعان تاريف تاسىمالداۋشىلارعا قويىلاتىن تالاپتاردى كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەردى. ەگەر بۇرىن اۆتوپاركتەردىڭ ءبىر بولىگى جۇرگىزۋشىلەرمەن اۆتوبۋستى جالعا بەرۋ جۇيەسى بويىنشا جۇمىس ىستەسە, ەندى سارالانعان ءتاريفتىڭ ەنگىزىلۋى ارقىلى بارلىق جۇرگىزۋشىلەر باسەكەگە قابىلەتتى ەڭبەكاقىمەن, الەۋمەتتىك توپتامامەن جانە جۇرگىزۋشىلەرگە قويىلاتىن بەلگىلەنگەن تالاپتارمەن شتاتقا قابىلداندى. سونداي-اق اينالىمداردى ورىنداۋ جانە باعداردى قاتاڭ ۇستانۋ بويىنشا تالاپتار كۇشەيتىلدى. وسى شارالاردىڭ ناتيجەسىندە راستالعان ستاتيستيكا بويىنشا, ايالدامادان ءوتىپ كەتۋ, بيلەت بەرمەۋ تۋرالى جولاۋشىلاردىڭ شاعىمدارى ازايدى. نەبارى 6 اي ىشىندە اقىسىز تولەۋ ۇلەسى ەكى ەسە ءوسىپ, قازىرگى ۋاقىتتا 95 پايىز دەڭگەيىندە ساقتالىپ تۇر. سارالانعان تاريف ەنگىزىلگەننەن كەيىن تاسىمالداۋشىلاردىڭ تابىسى ارتتى. كولەڭكەدەگى اقشا اينالىمىنىڭ 30 پايىزى جارىققا شىقتى. وسىنىڭ ءبارى قولما-قول اقشا اينالىمىن بارىنشا ازايتۋ ارقىلى مۇمكىن بولدى. تابىستىڭ كوبەيۋى ناتيجەسىندە اۆتوبۋس پاركتەرى جۇرگىزۋشىلەرگە ەڭبەك جاعدايىن جاقسارتىپ, قارىزدارىن وتەپ, اۆتوبۋستاردى بىرتىندەپ جاڭارتىپ, كوبەيتە الادى. بۇگىندە 22 باعداردا اۆتوبۋستاردىڭ سانى ۇلعايدى, باعدارلار سانى ارتتى. ەگەر سارالانعان تاريفكە دەيىن جولاۋشىلارعا 86 باعدار قىزمەت كورسەتسە, 2019 جىلدىڭ تامىز ايىندا 91-گە جەتتى. مۇنىڭ ءبارى وڭ وزگەرىستەردىڭ باسى عانا», دەدى «استانا LRT» جشس باسقارما توراعاسى.
سونىمەن قاتار ول قوعامدىق كولىكتە اقشا قاراجاتىنىڭ كولەڭكەلى اينالىمى قالاي ازايعانى تۋرالى ايتتى.
«2018 جىلدىڭ مامىر ايىندا اۆتوپاركتەردىڭ تابىسى 1 ملرد 47 ملن تەڭگەنى قۇرادى. ونىڭ 75%-دان استامى جىرتىلمالى وراما بيلەتتەردى ساتۋدان تۇسكەن. ال 2019 جىلعى مامىردا اۆتوپاركتەردىڭ تابىسى 40%-عا ارتىپ, 1 ملرد 529,3 ملن تەڭگەنى قۇرادى. بۇل رەتتە قولما-قول اقشا تولەۋ ۇلەسى تەك 7% كورسەتكىشكە يە. ءبىز بۇگىنگى تاڭدا پرەزيدەنت جولداۋىندا باسا نازار اۋدارعان «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قاعيداسىنا ساي جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. بيىل 70%-عا جۋىق اۆتوبۋس پاركىن جاڭارتىپ, 100 ەلەكترلى اۆتوبۋس ساتىپ الدىق. كۇن سايىن 50 مىڭنان استام حالىق قالا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەرگە قاتىنايدى. 2 gis, AstraBus جانە Senim ءۇش ءموبيلدى قوسىمشاسى بۇگىندە سۇرانىسقا يە, قالا تۇرعىندارى وتە بەلسەندى پايدالانۋدا. ءتيىمدى وزگەرىستەردىڭ ناتيجەسىنە حالىق كۋا بولىپ وتىر. ءبىز قالا تۇرعىندارى مەن ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىن ۇنەمى تالداپ وتىرامىز. وسىدان ءبىر-ەكى جىل بۇرىن بىزگە بيلەت بەرمەگەن اۆتوبۋس كوندۋكتورلارى تۋرالى تۇرعىنداردان كوپتەگەن شاعىمدار كەلىپ ءتۇستى. بۇل جولاۋشىلار تولەگەن اقشا كولىك پاركتەرىنىڭ كاسسالارىنا تۇسپەگەنىن جانە جوسىقسىز جۇمىسشىلاردىڭ قالتاسىنا كەتكەنىن بىلدىرەدى. كەيبىر ادامدار قوعامدىق كولىكتە جولاقىسىن تولەۋدەن قاشادى. تەگىن ءجۇرىپ-تۇرعىسى كەلەتىن جانداردى تۇسىنبەيمىن», دەدى ول.
جانە دە «استانا LRT» كولىك ماماندارىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى جەڭىس جالبىر الداعى ۋاقىتتا جولاقىنى قىمباتتاتۋ جوسپاردا جوق ەكەنىن جەتكىزدى.
«جولاقىنى ءوسىرۋ الداعى جوسپارلاردا قاراستىرىلماعان. سەبەبى بۇل ەڭ ءبىرىنشى حالىقتىڭ مۇددەسى جانە باسىم كوپشىلىگى قوعامدىق كولىكتى پايدالاناتىنىن ەسكەرگەندىكتەن تۋىنداپ وتىر. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – تۇرعىندارعا ساپالى قىزمەت كورسەتۋ. ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر جايت, ءبىز 20-باعدارعا جولاقىسىن viza كارتاسى ارقىلى تولەۋدىڭ قاناتقاقتى جوباسىن ەنگىزگەن بولاتىنبىز. سوعان سايكەس جاڭا قۇرىلعىلار دا ورناتىلدى. وسى تاجىريبە تابىستى جۇزەگە اساتىن بولسا, باسقا باعىتتارداعى كولىكتەرگە دە وسى تاجىريبەنى ەنگىزەمىز» دەدى ج.جالبىر.
سونداي-اق ءىس-شارادا اۆتوپاركتەردىڭ باسشىلارى دا بايانداما جاساپ, كاسىپورىنداردىڭ اعىمداعى قارجىلىق جاعدايى, كىرىستەر, شىعىستار تۋرالى ايتتى.
