اللا تاعالانىڭ مەيىرى ءتۇسىپ, ەرەكشە جاراتىلعان ەرەن تالانتتىڭ ءبىرى – ءبىزدىڭ بار قازاقتىڭ ماقتانى, ءان مەن جىردىڭ ارايلاپ اتقان اق تاڭى كەنەن ازىرباەۆ. تابيعات – انا ەرەكشە جاراتقان حاس تالانتتار ءبىرىن-ءبىرى قايتالامايدى. ولار ءبىر-بىرىمەن ۇندەس, ۇقساس بولۋمەن بىرگە, ولاردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى دە از ەمەس. كەنەن اتامىز دا ەشكىمگە ۇقسامايتىن ەرەكشە تالانت. كەنەن قازاقتىڭ ءوزى ءپىر تۇتقان ءسۇيىنبايى مەن جامبىلىنا دا, ءوزى وزگەشە مەكتەبىم دەپ ساناعان شاشۋباي مەن يساعا دا, +بالۋان شولاق پەن نارتايعا دا, قىرعىزدىڭ تىنىبەگى مەن ساياقبايىنا دا, اعىلشىننىڭ كەدەمىنە مەن داعىستاننىڭ سۇلەيمان ستالسكيىنە دە ۇقسامايدى. ول وسى ءبىز تىزبەلەگەن اقىن, جىراۋ, ءانشى, جىرشىلارمەن جانر جاعىنان جاقىن بولا تۇرا سول حاس تالانتتاردى قايتالاماي وزىنە عانا ءتان وزگەشە ونەر تۋعىزدى. كەنەن ازىرباەۆتىڭ شىعارماشىلىق وزگەشەلىگى دە, ەرلىگى دە وسىندا. بۇل – ءبىر. سونادايدان كوزگە شالىنار تاۋ تۇلعالى سوم تالانتتىڭ ەكىنشى ەرەكشەلىگى – ونىڭ تابيعي تالانتىنىڭ سان قىرلىلىعى. ول ءان شىعاردى, بۇل تۇستا ول سازگەر. سول ءاننىڭ ءسوزىن وزگەدەن سۇرامايدى, ءوزى جازدى, بۇل ورايدى ول – اقىن. سول ءاندى وزگە ەمەس, الدىمەن ءوزى ورىندايدى. بۇل ساتتە ول – ءانشى. وسى ورايدا ول اقان سەرىمەن ۇندەس. ايتسە دە, جەرۇيىعى – جەتىسۋدىڭ شاشاسىنا شاڭ جۇقپايتىن جۇيرىگى, جىردا – ءدۇلدۇل, اندە – بۇلبۇل كەنەننىڭ ونەردەگى ويۋ ورنەگى اقان سەرىدەن وزگەشە. ال اسپانداعى اققۋمەن ءان جارىستىرعان ارقالى ءانشى, ازۋىن ايعا بىلەگەن ايتۋلى اقىن, قازاقتىڭ ءسوز بەن ونەرىنىڭ قۇلاگەرى اقان سەرىنىڭ ءستيلى – ءسوز ساپتاۋى, ءان باپتاۋى وزگەلەرگە ۇقسامايتىن وزىنە عانا ءتان وزگەشەلىگى بار ەشقاشان توت باسپايتىن سوم التىنداي دارا, ۇرپاقتان-ۇرپاققا اۋىسا بەرەتىن ءومىردىڭ وزىندەي عۇمىرلى, دانا.
كەنەن ازىرباەۆ تالانتىنىڭ ءۇشىنشى وزگەشەلىگى – جاساندى ەمەس, جاسامپاز, تۇندە دە جارقىرايتىن جاۋھارداي جاقۇت تۋىندىلار.
ءتورتىنشى ەرەكشەلىگى – تابيعات-انا جومارتتىقپەن سىيلاعان دارا دارىنى تامىرىن تەرەڭگە جىبەرگەن الىپ بايتەرەك – حالىقتىڭ حاس قاسيەتتەرىنەن ءنار العان, ءبۇتىن شىعارمالارى بۇكىل ەلدىڭ قۋانىشى مەن مۇڭىنان جارالعان. بۇعان جەتى جاسىنان قازاقتىڭ قارا دومبىراسىن قولىنا الىپ, ءان شىرقاعان كەنەننىڭ «كوك شولاق», «بازار-نازار», «بوزتورعاي» سەكىلدى اتاقتى اندەرى دالەل.
1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىنە قاتىسقان, كەڭەس وكىمەتىن ورناتۋعا بەلسەنە ات سالىسقان, بالقاش مىسشىلارى مەن شىمكەنت قورعاسىنشىلارىنىڭ, تۇركسىب قۇرىلىسشىلارى مەن قاراعاندى كەنشىلەرىنىڭ اراسىندا بولىپ سوتسياليستىك قۇرىلىستىڭ ارشىندى ادىمدارىن جىرلاعان, ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە ء«بىزدىڭ وتان جەڭەدى», «باتىر موسكۆا» دەپ جەڭىسكە جىگەرلەندىرگەن, «ايعا ۇشقان اقيىق» دەپ عارىشكەرلەردى اسقاقتاتقان, «جاينادى, تىڭىم جاينادى» دەپ تىڭ يگەرۋشىلەر ەڭبەگىن اسپانداتقان كەنەن شىعارمالارى – قازاقستان تاريحىنىڭ كوكەيدەن كەتپەس كوركەمسوز, كوكەيكەستى ءان, زور داۋىسپەن بىرىگە, بىرەگەي جىرلانعان كوركەم شەجىرەسى. بۇل بەسىنشى ەرەكشەلىك.
1936 جىلى قازاق ادەبيەتى مەن ونەرىنىڭ ونكۇندىگىنە قاتىناسقان, 1937 جىلى جامبىلمەن بىرگە ش.رۋستاۆەلي تويىنا بارعان كەنەن سىندى الىپتىڭ التىنشى ەرەكشەلىگى – تۋ سوناۋ 1900 جىلى لاتيپامەن, 1921 جىلى كەنجەقوجامەن, 1943 جىلى ابدىعاليمەن, 1963 جىلى ەسداۋلەتپەن ءسوز جارىستىرىپ ايتىسۋى. بۇل ونىڭ ايتىستىڭ دا اقتاڭگەرى ەكەندىگىن ايقىنداپ تۇر. بۇل ونىڭ التىنشى قىرى.
كەنەن اتامنىڭ جەتىنشى قىرى – جىراۋلىق. بۇل تۇستا قىرعىزدىڭ «ماناسىن», قازاقتىڭ «قوبىلاندىسىن» ورتا ازيا حالىقتارىنىڭ ورتاق قازىناسى – «كورۇعلى», سوعان قوسا ءوزىنىڭ «قىرعىزباي-كەنەباي-كەربەز», ء«الي باتىر» داستاندارىن كانىگى جىراۋلارداي تاپجىلماي وتىرىپ تاڭعا دەيىن جىرلاعان كۇمىس كومەي, بال تاڭداي جىرشىلىعىن العا تارتىپ, العىس ايتامىز.
ءتۇيىپ ايتساق, كەنەن ازىرباەۆ حالىقتىڭ ءوز ىشىنەن شىققان سامورودوك سارى التىن, بىرىنەن-ءبىرى وتكەن جەتى بىردەي ونەر قونعان سان سىرلى, كوپ قىرلى تالانت.
ماكسيم گوركيدىڭ سوزىمەن ايتساق: « ۇلى حالىقتار بار ءوزىنىڭ كىشكەنتاي ۇلدارىن ۇلى ەتىپ كورسەتە الاتىن, ۇلى تۇلعالار بار ءوزىنىڭ كىشكەنتاي حالقىن ۇلى ەتىپ كورسەتە الاتىن».
حح عاسىردىڭ ماحامبەتى, ءححى عاسىردىڭ ماعجانى, ولجاس سۇلەيمەنوۆ بىلاي دەيدى:
« ۇلى مادەنيەتتەر ءوزىنىڭ كىشكەنتاي وكىلىن دە جوعالتپايدى, ول سونىسىمەن ۇلى; ال, كىشكەنتاي مادەنيەت ءوزىنىڭ ۇلى وكىلدەرىن دە وپ-وڭاي جوعالتىپ الىپ جاتادى, ول سونىسىمەن كىشى».
ادامزات مادەنيەتىنە لايىقتى ۇلەس قوسقان الەمدىك بيىكتەگى ەكى الىپتىڭ – م.گوركي مەن و.سۇلەيمەنوۆتىڭ ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرىپ تۇرعان تەڭىزدەي تەرەڭ ويلارى كەنەن اتا تالانتىنان الار ەڭ باستى تاعىلىمنىڭ ءبىر بولسا, نۇر ۇستىنە نۇر.
كورنەكتى عالىم, بەلگىلى قوعام قايراتكەرى مىرزاتاي جولداسبەكوۆتىڭ جامبىل مەن كەنەن شىعارمالارىن ناسيحاتتاۋداعى ەڭبەگى وراسان. مىرزەكەڭنىڭ سول ۇلاعاتتى ءىسىن جاس عالىمدار ءىلىپ اكەتسە نۇر ۇستىنە نۇر.
ء«سوزى جوعالعان حالىقتىڭ ءوزى دە جوعالاتىنىن» (احمەت بايتۇرسىنوۆ) بايلار مەن باستىقتار ۇمىتتى عوي. ەندى حالىق ۇمىتپاسا ەكەن.
تالانتتاردى تاريحتىڭ ءوزى تۋعىزادى, زاماننىڭ سەلى مەن جەلى, ءورتى مەن دەرتى شىڭداپ شىنىقتىرادى. ولاردىڭ رۋحى ولمەيدى, جۇلدىزى سونبەيدى كۇن وتكەن سايىن اتاق-داڭقى وشپەي, كەرىسىنشە, قۇمنان ارشىلعان التىنداي جارقىراي بەرەدى. سونىڭ ءبىر دالەلى كەنەن ازىرباەۆتىڭ ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسىپ جاتقان ەكىنشى ءومىرى.
ءسابيت دوسانوۆ,
جازۋشى, مەملەكەتتىك
سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
