بۇرناعى كۇنى وتكەن پارلامەنت سەناتىنىڭ جالپى وتىرىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى تالقىلانىپ, ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. بۇل زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى ءتۇيىنى – كۇرمەۋى كۇردەلى پيك-تەردىڭ ورنىنا ء«بىر ءۇي – م ۇلىكتىڭ مەنشىك يەلەرىنىڭ ءبىر بىرلەستىگى» قاعيداتى بويىنشا «م ۇلىكتىڭ مەنشىك يەلەرىنىڭ بىرلەستىگى» (ميب) كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمىن قۇرۋ ارقىلى كوندومينيۋم وبەكتىسىن باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن جاساۋ.
تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى تۇرعىنداردىڭ قالىپتى ءومىرىن قامتاماسىز ەتەتىن الەۋمەتتىك ماڭىزى زور, مەملەكەت ءۇشىن وتە جاۋاپتى سالالاردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. ۇكىمەتتىڭ وسى ءبىر كۇردەلى سالادا سوڭعى جىلدارى جۇرگىزگەن رەفورمالارى ەشبىر تيىمدىلىك بەرمەدى. وعان كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ تاعدىرى تاپسىرىلعان پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرىنىڭ (پيك) جۇمىسىنداعى بەلەڭ العان بەرەكەسىزدىك كەسىرىن تيىگىزىپ كەلدى. كەڭەس داۋىرىندە كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي قورىن يەلىگىندە ۇستاپ, بۇكىل ينجەنەرلىك-كوممۋنالدىق قىزمەتىن قاتاماسىز ەتەتىن ء«ۇي باسقارمالارى» (دوموۋپراۆلەنيە) بولاتىن. ماسەلەن, بۇگىندە مىڭنان استام پيك دۇرىس قىزمەت كورسەتە الماي وتىرعان الماتىنىڭ بۇكىل تۇرعىن ءۇي قورىن 56 ءۇي باسقارماسى تاپ-تۇيناقتاي ۇستايتىن. كەڭەستىك كەزەڭنىڭ ءۇي باسقارمالارىندا بىلىكتى ماماندار, مىقتى ماتەريالدىق بازا بولاتىن. سونىڭ ءبارى قۇردىمعا كەتتى.
ءسويتىپ جەكەشەلەندىرۋدى جەلەۋ ەتكەن زاماندا ءجۇز مىڭداعان قازاقستاندىق قاجىگەلدين ۇكىمەتىنىڭ تۇرعىن ءۇي قورى سالاسىندا جاساعان رەفورمالارىنىڭ ناتيجەسىندە ءبىر ساتتە مەنشىك يەلەرى بولىپ شىعا كەلدى. كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ ورتاق ينجەنەرلىك-كوممۋنالدىق جۇيەلەرىنە تاۋەلدى بۇل جەكەمەنشىك پاتەرلەردى قالىپتى جاعدايدا ۇستاۋدىڭ پروبلەمالارى تۋىندادى. شاڭىراعى ورتاسىنا تۇسكەن ءۇي باسقارمالارىنىڭ ورنىن باساتىن قۇرىلىم قاجەت بولدى. اقىرى وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىنىڭ ورتاسىندا قالالاردا كوپقاباتتى ۇيلەرگە كوممۋنالدىق ينجەنەرلىك قىزمەت كورسەتەتىن كووپەراتيۆتەر – پيك-تەر قۇرىلدى. بۇل كووپەراتيۆتەردى پايدا تابۋدىڭ كوزى دەپ تۇسىنگەن پىسىقايلار بالعا ۇيمەلەگەن شىبىندارشا پيك-تەردى توڭىرەكتەدى. پيك-تەردىڭ جاڭادان سايلانعان توراعالارىنىڭ جوعارى ينجەنەرلىك ءبىلىمى, تىم بولماعاندا كوممۋنالدىق ينجەنەرلىك جۇيەنى جەتىك بىلەتىن ماماندار بولۋى كەرەك ەدى. ويتكەنى سول كەزەڭنىڭ وزىندە كەڭەس وكىمەتىنەن مۇراعا قالعان كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ بۇكىل ينجەنەرلىك-كوممۋنالدىق جۇيەسى جوندەۋگە سۇرانىپ-اق تۇرعان بولاتىن. وكىنىشكە قاراي, ءىس جۇزىندە ءبارى كەرىسىنشە بولىپ شىقتى.
ماسەلەن, بۇگىندە نۇر-سۇلتان قالاسىندا 2500-دەن استام كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي قورى بار. مىنە, وسى تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنە 430-دان استام پيك قىزمەت كورسەتەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى تۋرالى» زاڭىنا سايكەس پيك – كوندومينيۋم نىسانىنىڭ ورتاق مەنشىگىن بىرلەسىپ باسقارۋ ءۇشىن قۇرىلعان پاتەر يەلەرىنىڭ كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمى بولاتىن. وكىنىشكە قاراي, «تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى تۋرالى» زاڭ بويىنشا 1993-1996 جىلدارى ەلىمىزدە جۇرگىزىلگەن تۇرعىن ءۇي قورىن جەكەشەلەندىرۋ رەفورماسى جارتىكەش كۇيدە ءىس جۇزىنە اسىرىلدى. رەفورما بويىنشا كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ تەك پاتەرلەرى عانا جەكەمەنشىككە بەرىلگەن. ال كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ شاتىرلارى, جەرتولەلەرى, كىرەبەرىستەرى جانە جالپى ءۇي ماڭىنداعى اۋماعى, كوممۋنيكاتسيالار جۇيەسى, بيىك ۇيلەردىڭ ليفتىلەرى ورتاق مەنشىك كۇيىندە قالعان. ورتاق يگىلىكتىڭ قالاي تالان-تاراجعا سالىنعانىن كوزىمەن كورگەن ءبىزدىڭ تۇرعىندار ءۇشىن «ورتاق مەنشىك ۇعىمى» يەسىز, سۇراۋسىز م ۇلىك ۇعىمىمەن استاسادى.
«داۋدىڭ باسى دايرابايدىڭ كوك سيىرى» دەمەكشى, 20 جىلدان بەرى ءبىر باتۋاعا كەلمەگەن تۇرعىندار مەن پيك-تەردىڭ اراسىنداعى بىتىسپەس داۋدىڭ باسى دا وسى يەسىز قالعان «ورتاق مەنشىك» مۇلكىنەن تۋىنداپ كەلدى. سەبەبى زاڭ جۇزىندە پيك-تەر ەشتەڭەگە جاۋاپ بەرمەيدى. تۇرعىنداردان تولەنەتىن قارجىدان قۇرالاتىن ميلليونداعان اقشا اينالىمىن باسقاراتىن پيك-تەر «تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى تۋرالى» زاڭعا سايكەس ارنايى ءمورى, بانكتە ەسەپشوتى بار قوعامدىق ۇيىم عانا بولىپ سانالادى. ونىڭ تۇرعىندار الدىندا, تەكسەرۋ ورگاندارى الدىندا دا, كوممۋنالدىق قىزمەتتىڭ تابيعي مونوپوليستەرى الدىندا دا جاۋاپ بەرەتىن ەشقانداي جارعىلىق كاپيتالى, جارعىلىق مۇلكى جوق.
مىنە, كەش تە بولسا, وسى كەلەڭسىزدىكتەردى تۇزەتۋ ماقساتىندا جاڭا زاڭ قابىلدانعالى وتىر.
