جاستارعا جالدامالى ءۇيدى الۋ ءۇشىن قانداي قۇجاتتاردى تاپسىرۋى كەرەك

م. قوجاحمەتتىڭ ايتۋىنشا, الداعى 3 جىلدا جىل سايىن نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت قالالارىندا جۇمىس ىستەيتىن جاستار ءۇشىن 3 مىڭ جالدامالى پاتەر بەرىلەتىن بولادى.

«بۇل باسپانانى بەرۋدەگى باستى ماقسات — جۇمىس ىستەيتىن جاستارعا جەكە باسپانا الۋعا قاراجات ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرۋ. بۇل شارا الەۋمەتتىك جاعىنان وسال توپتارعا قولداۋ ءبىلدىرۋدى كوزدەمەيدى. نەگىزگى مىندەت — جۇمىس ىستەيتىن جاستاردى قولداۋ», — دەدى م. قوجاحمەت.

ول سونىمەن قاتار باسپانانى الۋ ءۇشىن قويىلاتىن نەگىزگى كريتەريلەردى اتاپ ءوتتى.

ءبىرىنشى — ۇمىتكەر جۇمىس ىستەۋى كەرەك.

ەكىنشى — ۇمىتكەردىڭ جاسى 29 جاستان اسپاۋى كەرەك. 

ءۇشىنشى — 100 مىڭ تەڭگەدەن جوعارى جالاقىسى بولۋى كەرەك. 

ءتورتىنشى — كەز-كەلگەن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ بىرىندە دەپوزيتتىك شوتى بولۋى كەرەك. 

بەسىنشى — ءوز مەنشىگىندە باسپاناسى بولماۋى كەرەك.

بۇل رەتتە م. قوجاحمەت ەڭ باستى كريتەري — ۇمىتكەردىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنىنىڭ بولۋىنا نازار اۋدارتتى.

«زاڭعا سايكەس جۇمىس ىستەيتىن جاستار دەپ مەكتەپ, كوللەدج, جوعارى وقۋ ورنىن اياقتاعان سوڭ جۇمىس ىستەپ جۇرگەندەرىنىڭ ءبارى سانالادى. بۇل تۇرعىدا قانداي دا ءبىر بىلىمىنە بايلانىستى ارنايى شەكتەۋلەر نەمەسە ارتىقشىلىقتار بولمايدى. ەڭ باستىسى ‒ جۇمىس ىستەسە بولدى. ياعني, 18 جاستان باستاپ ءوتىنىم بەرۋگە بولادى, بۇل رەتتە جاس ادامنىڭ تولىق جۇمىس كۇنىن قاراستىراتىن تۇراقتى جۇمىسى بولۋى ءتيىس», — دەدى كوميتەت توراعاسى.

سونىمەن قاتار ول 5 جىل بويى بۇل ادامنىڭ مىندەتتى تۇردە جۇمىس ىستەۋى كەرەكتىگىن جانە جىل ساينى ءوزىنىڭ جۇمىس ىستەيتىنىن راستاپ وتىرۋى ءتيىس ەكەنىن ايتتى. ەگەر قانداي دا ءبىر سەبەپتەرگە بايلانىستى جۇمىستان شىعىپ قالسا جانە قايتا ەڭبەككە ورنالاسۋعا تىرىسپايتىن بولسا, ونى پاتەردەن شىعارۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرىلەدى.

«ەگەر ءتورت كريتەري بويىنشا ءبارى تۇسىنىكتى بولسا, ءۇشىنشى كرتەري بويىنشا جالاقى نەلىكتەن 100 مىڭ تەڭگەدەن ارتىق بولۋى كەرەك دەگەن سۇراق تۋىنداۋى مۇمكىن. مۇنداعى ەسەپتەۋ تۇرعىن ءۇي 5 جىل مەرزىمگە بەرىلەدى دەگەن نەگىزدە جاسالعان. 5 جىل ىشىندە باسپانا باعاسى 10 مىڭ تەڭگە شاماسىندا بولادى جانە كوممۋنالدىق قىزمەتتەر ءۇشىن – 20 مىڭ تەڭگە. جاستار ءوز قاجەتتىلىكتەرىنە 60 مىڭ تەڭگە شاماسىندا جۇمسايدى دەپ بولجادىق. قالعان 20-30 مىڭ تەڭگەسىن ول اي سايىن جيناپ وتىرادى. سوندا 5 جىل ىشىندە مەملەكەتتىك سىياقى, دەپوزيت پايىزىن ەسەپتەمەگەندە 1,8 ملن تەڭگەگە جۋىق قاراجات جينايدى. بۇل سوما جەكە تۇرعىن ءۇيىن ساتىپ الۋعا جەتۋى ءتيىس. 2 ملن تەڭگە — بۇل «7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا دا العاشقى جەكە باسپانانى ساتىپ الۋعا جەتكىلىكتى سوما», — دەپ ءتۇسىندىردى م. قوجاحمەت.

ەگەر جاستار وسى بەس كريتەريگە ساي كەلسە, قۇجاتتارىن تاپسىرا الادى. ءوتىنىم بەرۋشىلەر جاستار ساياساتى جونىندەگى باسقاراماعا كەلەسى قۇجاتتارىن تاپسىراتىن بولادى: 

• ءوتىنىش.

• جەكە كۋالىگىنىڭ كوشىرمەسى.

• ديپلومىنىڭ كوشىرمەسى.

• نەكە تۋرالى كۋالىگىنىڭ كوشىرمەسى (بولسا).

• بالالاردىڭ تۋ تۋرالى كۋالىكتەرىنىڭ كوشىرمەسى (بولسا).

• ءوتىنىم بەرۋشى مەن ونىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ اتىندا جىلجىمايتىن م ۇلىك جوقتىعى تۋرالى انىقتاما.

• جۇمىس ورنىنان انىقتاما.

• سوڭعى 6 ايداعى تابىسى تۋرالى انىقتاما (تابىسى 40 اەك-تەن 101 مىڭ تەڭگەدەن كەم بولماۋى ءتيىس).

• ەڭبەك ءوتىلىن راستايتىن قۇجات.

• بانكتە ەسەپشوتىنىڭ بولۋى تۋرالى انىقتاما جانە ونىڭ ءنومىرى.

• بانكتەگى ەسەپشوتى بويىنشا قاراجاتىنىڭ قالدىعى جانە اۋدارىمدارى تۋرالى كوشىرمە. 

• ءوتىنىم بەرۋشىنىڭ جەكە باسىنىڭ جەتىستىكتەرى تۋرالى قۇجاتتار (بولسا).

قۇجاتتار پاكەتى بەس جۇمىس كۇنى ىشىندە تەكسەرىلۋى ءتيىس. ەگەر ءوتىنىم بەرۋشى بارلىق انىقتامالارىن جيناپ ۇلگەرمەسە, ول ءۇشىن تاعى ءبىر كۇن بەرىلەدى. ادامدار قۇجاتتارىن تاپسىرعان سوڭ, قاراشا ايىنان باستاپ نۇر-سۇلتان, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىندا تۇرعىن ءۇي بولىنەدى. اكىمدىكتەر 10 جۇمىس كۇنى ىشىندە باللاردى ساناپ, ۇمىتكەرلەر ءتىزىمىن جاساۋى ءتيىس. باللاردارى نەعۇرلىم جوعارى بولعان سايىن پاتەر الۋ ىقتيمالدىعى سوعۇرلىم كوبىرەك.

«باسپانا سانى شەكتەۋلى, ۇمىتكەرلەر سانى ودان الدەقايدا كوپ بولۋى ىقتيمال. ىرىكتەۋ كريتەريلەرىن بەلگىلەۋ ءۇشىن, تۇسىنىسپەۋشىلىكتەر ورىن الماۋى ءۇشىن ءبىز باللدىق جۇيەنى ەنگىزدىك. كىم بۇرىن ءوتىنىش بەرسە, سول كوبىرەك ۇمىتكەر بولادى دەگەن ماسەلە تۋىنداعان, بىراق ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بۇل جەردە قانداي دا ءبىر ادىلەتسىزدىك بار. بۇلايشا پاتەردى اسا مۇقتاج ەمەس نەمەسە ساي كەلمەيتىن ادام الۋى مۇمكىن. بۇل ءتاسىل دۇرىس ەمەس. ءبىز مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە وسى بۇيرىقتى تالقىلاۋعا سالىپ, ءبىرىنشى كەزەكتە باللدىق جۇيەگە باسىمدىق بەرۋگە شەشىم شىعاردىق», — دەدى م. قوجاحمەت.

باللدار قالاي ەسەپتەلەدى:

• ەگەر ءسىزدىڭ كاسىبىڭىز «ەڭبەك مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا سايكەس حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى وكىلەتتى ورگانمەن بەكىتىلگەن 100 سۇرانىسقا يە ماماندىقتار تىزىمىنە كىرەتىن بولسا — 10 بالل.

• وتباسىنىڭ بولۋى — 5 بالل.

• ەگەر ءسىز جەكە كاسىپكەر رەتىندە ءبىر جىلدان كەم ەمەس جۇمىسپەن قامتىلعان بولساڭىز — 5 بالل, ءار جىل ءۇشىن — 1 بالل.

• نەكەسى تىركەگەن ءار جىل ءۇشىن — 2 بالل.

• ەگەر ءبىر بالاڭىز بولسا — 1 بالل, ودان كەيىنگى ءار بالاڭىز ءۇشىن — 2 بالل.

• ءتۇرلى قىزمەت سالالارىنداعى جەتىستىكتەرىڭىز ءۇشىن — 2 بالل.

• مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن كاسىپورىنداردا جۇمىس ىستەگەنى ءۇشىن — 5 بالل, ءار جىلداعى ەڭبەك ءوتىلى ءۇشىن — 1 بالل.

• دەپوزيتتەردەگى جيناقتارىنىڭ ءاربىر جىلى ءۇشىن — 2 بالل.

• باسقا دا جاعدايلار بويىنشا تەڭ تۇسكەن كەزدە ءوتىنىمدى بۇرىنىراق تاپسىرعان ۇمىتكەرلەرگە ارتىقشىلىق بەرىلەدى. 

اكىمدىكتەر تۇرعىن ءۇي بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان سوڭ 15 كۇنتىزبەلىك كۇن ىشىندە جالعا الۋ كەلىسىمشارتى جاسالادى. پاتەرلەر ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز 5 جىلعا بەرىلەدى.