پروفەسسور س.قاليەۆتىڭ ءومىرىن ءۇش كەزەڭگە ءبولىپ قاراۋعا بولادى, ءبىرىنشى – ءوسىپ, ءبىلىم الىپ, ەڭبەككە ارالاسۋ, ەكىنشى – ۇستازدىق-قايراتكەرلىك, ءۇشىنشى – ۇلكەن عىلىممەن شۇعىلدانۋ كەزەڭدەرى.
1929 جىلى بۇرىنعى سەمەي وبلىسى اباي اۋدانى قاراۋىل اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن سەرعازى قالي ۇلى اباي ورتا مەكتەبىندە, 1945-1949 جىلدارى سەمەي پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ ءتىل جانە ادەبيەت فاكۋلتەتىندە وقىپ, ەڭبەك جولىن بۇرىنعى اياگوز اۋدانى, سەرگيوپول ورتا مەكتەبىندە مۇعالىم بولىپ باستادى. 1950-1951 جىلدارى اياگوز اۋداندىق وقۋ بولىمىندە مەكتەپ ينسپەكتورى, 1952-1954 جىلدارى اياگوز اۋداندىق كومسومول كوميتەتىنىڭ I حاتشىسى, 1954-1957 جىلدارى اياگوز اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ وقۋ-اعارتۋ, مادەنيەت, ساۋدا جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى بويىنشا ورىنباسارى قىزمەتتەرىن اتقارادى.
1958 جىلى اياگوز ستانساسىنداعى 1900 وقۋشىسى, 200 بالالىق قوعامدىق ينتەرناتى, 90 مۇعالىمى بار تۇركسىب تەمىر جولى بويىنداعى ءىرى مەكتەپتەردىڭ ءبىرى № 8 (كەيىن № 244) ورتا مەكتەبىنە ديرەكتورلىق قىزمەتكە تاعايىندالدى.
اينالاسى 3-4 جىل ىشىندە مەكتەپ قازاق تەمىر جولى بويىنداعى الدىڭعى قاتارلى مەكتەپتەردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. مەكتەپتە اعاش, سلەسار, توكار, تىگىن شەبەرحانالارى, 150 شارشى مەترلىك جىلىجاي, سپورت زالدارى سالىندى, ينتەرنات بالالارى جىل بويى كوكونىسپەن قامتاماسىز ەتىلىپ وتىردى.
مەكتەپ ۇجىمى بۇكىلوداقتىق سوتسياليستىك جارىس ناتيجەسى بويىنشا 3-ورىن الىپ, كسرو قاتىناس جولدار مينيسترلىگى مەن كسرو كاسىپوداق كوميتەتىنىڭ ديپلومدارىمەن, قوماقتى قارجىمەن ماراپاتتالدى. وسى ەڭبەكتەرى ءۇشىن س.قاليەۆ «ەڭبەكتەگى ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن, «كسرو وقۋ ءىسىنىڭ وزاتى» بەلگىسىمەن ماراپاتتالدى.
1968-1971 جىلدارى قازاق تەمىر جول وقۋ بولىمىندە مەكتەپ ينسپەكتورى, 1972-1981 جىلدارى مەكتەپتىڭ باستىعى قىزمەتتەرىن اتقارادى. بۇل بولىمگە 450 مەكتەپ, 200 بالاباقشا, 4 تەحنيكۋم, 5 تەحشكولا, 3 مەكتەپتەن تىس مەكەمەلەر (جاس ناتۋراليستەر مەكتەبى, جاس تەحنيكتەر مەكتەبى, سپورت مەكتەپتەرى) قارايتىن ەدى. وسى مەكەمەلەر ەلىمىزدىڭ 19 وبلىسى مەن قىرعىزستان رەسپۋبليكاسى تەرريتورياسىندا, سونداي-اق رەسەيدىڭ ورىنبور وبلىسىندا, جالپى 14 000 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان بىتىراڭقى مەكەمەلەر بولاتىن. وقۋ بولىمىندە نەبارى 36 ادام قىزمەت اتقارعانىمەن, ولار قاراماعىنداعى 800 مەكەمەنىڭ جۇمىسىنا كۇندەلىكتى وپەراتيۆتىك باسقارۋ جاساپ, كەزدەسكەن قيىنشىلىقتاردى وزدەرى شەشىپ وتىردى. از ۋاقىت ىشىندە 800 وقۋ كابينەتىن جابدىقتاپ ىسكە قوستى.
تەمىرجول مەكتەپتەرىن جۇزدەگەن وقۋشىلار التىن, كۇمىس مەدالدارمەن ءبىتىرىپ, ماسكەۋ, لەنينگراد, كيەۆ, حاركوۆ, الماتى جانە باسقا دا قالالارداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسىپ, جاقسى ءبىلىم الدى.
س.قاليەۆ عىلىمي ەڭبەككە ەرتە دەن قويعان جان. ول 1970 جىلى «ع.مۇسىرەپوۆ تۆورچەستۆوسىن ورتا مەكتەپتەردە وقىتۋدىڭ جولدارى» دەگەن تاقىرىپتا فرۋنزە قالاسىنداعى قىرعىز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ديسسەرتاتسيا قورعاپ, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى عىلىمي اتاعىن العان بولاتىن. 1981 جىلى قازاق كسر وقۋ مينيسترلىگى جانىنداعى ى.التىنسارين اتىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنا اۋىسىپ, اعا عىلىمي قىزمەتكەر, پەداگوگيكا تاريحى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ينستيتۋت ديرەكتورىنىڭ عىلىمي جۇمىستار جونىندەگى ورىنباسارى قىزمەتتەرىن ابىرويمەن اتقاردى. بۇل كەزەڭ سەرعازى قالي ۇلىنىڭ عالىم رەتىندە كەمەلدەنگەن شاعى بولدى.
ول 1996 جىلى ۇزاق جىلدىق پەداگوگيكالىق باي تاجىريبەسى نەگىزىندە «قازاق ەتنوپەداگوگيكاسىنىڭ عىلىمي-ادىستەمەلىك نەگىزدەرى» دەگەن تاقىرىپتا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاپ, 1997 جىلى پروفەسسور اتاعىن الدى. 2003 جىلى پەداگوگيكا عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ قۇرمەتتى اكادەميگى بولىپ سايلاندى.
سەرعازى قاليەۆ ەلىمىز ەگەمەندىك العان كەزدە وتاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا, جاڭا ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن جاساۋعا كوپ ۇلەس قوستى. ونىڭ تىكەلەي ارالاسۋىمەن مەكتەپتەردە وقىتىلاتىن پاندەردىڭ جاڭا باعدارلامالارى, 6 جاستاعى بالالاردى مەكتەپكە دايارلاۋ ءۇشىن قاجەتتى وقۋ قۇرالدار كەشەنى جاسالدى.
مەن ى.التىنسارين اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ جۇرگەن كەزىمدە پروفەسسور س.قاليەۆ كەلىپ, «قازاق حالقى ەرتە عاسىرلاردان بەرى بالا تاربيەسىنە ەرەكشە ءمان بەرگەن حالىق, وسى ماسەلەنى تەرەڭىرەك عىلىمي نەگىزدە زەرتتەگەن دۇرىس بولار ەدى» دەدى. مەن سەكەڭە ويىن ماقۇلدايتىنىمدى, بىراق بۇل وتە كۇردەلى ءارى جاۋاپتى جۇمىس ەكەنىن ەسكەرتىپ, اسىقپاي ويلانۋ كەرەكتىگىن ايتتىم. اقىلداسا ءجۇرىپ 30 عاسىر شاماسىنداعى ۋاقىتتى قامتيتىن ەڭبەك دايىنداعان دۇرىس بولار دەگەن شەشىمگە كەلدىك. مەن سەكەڭە الدىمەن وسى ەڭبەكتىڭ سوزتىزبەسىن جازۋ جونىندە ۇسىنىس ءبىلدىردىم. بۇل يدەيانى اكادەميانىڭ پرەزيديۋم مۇشەلەرى دە ماقۇلدادى. بىرنەشە رەت جولىعىپ سوزتىزبەنى تالقىلادىق, ونىڭ سوڭعى نۇسقاسىن جاساۋعا ەلىمىزدىڭ تانىمال عالىمدارىن تارتتىق.
ءبىراز جۇمىس جاسالعاننان كەيىن مەن سول كەزدەگى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ش.بەركىمباەۆاعا وسى جۇمىس تۋرالى جان-جاقتى ماعلۇمات بەرىپ قولداۋىن ءوتىندىم. ءشامشا كوپبايقىزى بۇل يدەيانى قولدايتىنىن ايتىپ, قاراجات ماسەلەسىن ءوزىمنىڭ قاراستىرۋىمدى ءوتىندى. سودان اكادەميانىڭ بيۋدجەتتەن تىس قاراجاتى ەسەبىنەن قازاق ءتالىمىنىڭ 30 عاسىرلىق انتولوگياسىن دايىنداۋمەن شۇعىلداناتىن زەرتحانا اشتىق. پروفەسسور س.قاليەۆ وسى جۇمىسپەن تولىق شۇعىلدانۋعا مۇمكىندىك الدى.
پروفەسسور س.قاليەۆتىڭ ۇلكەن ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا 2000-2013 جىلدارى 30 عاسىرلىق «قازاق ءتالىمىنىڭ تاريحى» اتتى 12 تومدىق انتولوگيا دايىندالىپ, جارىق كوردى.
ول اكادەميانىڭ كوپتەگەن ىرگەلى جۇمىستارىنا اتسالىستى. ونىڭ 60 جىلدىق مەرەيتويىنا ارناپ كىتاپ شىعارۋعا, ى.ءالتىنساريننىڭ تۋعانىنا 150 جىل, 160 جىل, اكادەميك, پروفەسسورلار ت.تاجىباەۆ, ق.جۇبانوۆ, ءا.سەمباەۆ, ءا.مارعۇلان, م.اۋەزوۆ, ءا.سىدىقوۆتاردىڭ 80, 90, 100 جىلدىق مەرەيتويلارىنا ارناپ كونفەرەنتسيالار وتكىزۋ جانە كونفەرەنتسيا ماتەريالدارى بويىنشا عىلىمي جيناقتار شىعارۋ جۇمىستارىنا ارالاسىپ, قىرۋار ىستەر تىندىردى.
ەتنوپەداگوگيكانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا 1991-2011 جىلدارى شىمكەنت, قىزىلوردا, جەتىساي, تورعاي, اتىراۋ, اقتوبە, سەمەي, جەزقازعان, جامبىل قالالارىندا ايماقتىق, وبلىستىق كونفەرەنتسيالار وتكىزىپ, باياندامالار جاسادى. وسى پروبلەماعا قاتىستى ماسكەۋ, باكۋ, تاشكەنت, بىشكەك, ۋلان-باتور قالالارىندا وتكەن عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيالارعا قاتىستى.
پروفەسسور س.قاليەۆ 2005 جىلى قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنە قىزمەتكە ورنالاسىپ, بۇگىنگە دەيىن ۇلكەن عالىم رەتىندە بولاشاق ۇستازدارعا ءوزىنىڭ باي ءتالىمىن بەرىپ كەلەدى.
سەرعازى قالي ۇلىنىڭ عىلىمي جەتەكشىلىگىمەن 2 دوكتورلىق, 24 كانديداتتىق ديسسەرتاتسيالار قورعالدى. ولاردىڭ ىشىندە ق.قابدىرازاق ۇلى, ءا.اشاي ۇلى, ب.ابديەۆ سىندى موڭعوليا, قىرعىزستان مەملەكەتتەرىنىڭ ازاماتتارى دا بار.
پروفەسسور س.قاليەۆ سوڭعى 30 جىلدا ۇلكەندى-كىشىلى 82 ىرگەلى ەڭبەك جازدى. سونىڭ ىشىندە پروفەسسور ق.جارىقباەۆپەن بىرگە جازعان «قازاق ءتالىم-تاربيەسى» موگنوگرافياسىن, 1 روستوۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى كۋكۋشكينمەن بىرگە جازعان «ەتنوپەداگوگيكا» وقۋلىعىن ەرەكشە ايتۋعا بولادى.
پروفەسسور س.قاليەۆ 2015-2019 جىلدارى رەسپۋبليكالىق باق-دا XIX-XX عاسىرلاردا ءومىر سۇرگەن اقان سەرى, سارا, سۇلتانماحمۇت, اباي, شاكارىم, ءارىپ, كوكباي, ت.جۇرگەنوۆ, ق.جۇبانوۆ, م.جۇماباەۆ, ج.ايماۋىتوۆ, ن.قۇلجانوۆا, ب.ادامباەۆ, م.الىمباەۆ جانە ت.ب. اقىن-جازۋشىلاردىڭ تۆورچەستۆولىق ەرەكشەلىكتەرىن زەرتتەۋگە ارنالعان ماقالالار جازدى.
عىلىمي ەڭبەگى جوعارى باعالانىپ, مەدالدارمەن, جوعارى كەڭەس قۇرمەت گراموتالارىمەن ماراپاتتالدى.
تۋعان ەلىمىزدىڭ مادەنيەتى مەن ادەبيەتىن زەرتتەۋدە ابزال اعانىڭ ءالى دە بەرەرى مول تاۋسىلماس قازىنا ەكەنىن ايتقىمىز كەلەدى.
اسكاربەك قۇسايىنوۆ,
پەداگوگيكالىق عىلىمدار
اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, اكادەميك
