انەل باقىت, ناۋقاس نارەستەنىڭ اناسى: جەتىلمەي تۋعانىنىڭ ۇستىنە ميىنا ءبىرىنشى دارەجەدە قان قۇيىلىپ, كوزى ونشا كورمەيتىن ەركىندى بالجان نۇرلانقىزىنا الىپ كەلگەندە وسىنداي ناتيجەگە جەتەمىز دەگەن ۇمىتىمىزدەن گورى كۇدىگىمىز باسىم ەدى. جارتى جىل كولەمىندە ميىنا قان قۇيىلۋ سالدارىنان دا, كوزدەگى پروبلەمادان دا تولىق ايىقتىق, ال 11 ايدا ۇلىمىز ءجۇرىپ كەتتى, 1 جاستا قاتارلاستارىن قۋىپ جەتتى. بارلىق ەكپەنى ۋاقىتىندا الىپ, قازىر 3 جاستان اسقان ەركىنگە قاراعاندا جۇرەگىمىز قۋانىشقا تولىپ كەتەدى.
– نەمەرەمنىڭ تۋعانداعى سالماعى 870 گرامم ەدى. 7 ايعا تولعانىندا وسىنداي دارىگەرلەردىڭ بار ەكەنىن ءبىلىپ ورتالىققا الىپ كەلدىك. شىنىمەن سول كەزەڭنەن باستاپ بالجان نۇرلانقىزىنىڭ كۇنى-ءتۇنى نازارىندا بولدىق, سونىڭ ارقاسىندا قۇلدىراڭداپ جۇگىرىپ, قاتارلاستارمەن بالاباقشاعا بارىپ جۇرگەن نەمەرەمدى كورگەن سايىن ءبىرىنشى اللاعا, ەكىنشى دارىگەرگە ريزا بولىپ, مىڭ شۇكىرىمدى ايتۋدان جالىقپايمىن. نەمەرەمە ءومىر سىيلادى عوي, قالاي رازىلىق ەتپەيسىڭ, –دەيدى قۋانا سويلەپ كوزىنە جاس العان اجە.
* * *
– 2015 جىلى اۋرۋحانامىزدىڭ باس دارىگەرى وسى جۇمىسپەن اينالىساسىڭ دەپ بۇيرىق شىعارعاندا كوڭىلىم قۇپ الىپ قابىلداي المادىم. ويتكەنى وعان دەيىن رەانيماتسيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ, بولىمشەنىڭ جۇمىسى جولعا قويىلىپ, كۇندەلىكتى مىندەتىمە بار جان-ءتانىمدى اياماي ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنمىن. بۇيرىق شىعارىلعانداعى وكپەمدە شەك جوق بولاتىن. بىراق ارتىنشا ماسكەۋگە ىسساپارعا جىبەرىپ, كورشى ەلدىڭ تاجىريبەسىمەن, ودان سوڭ ليتۆا, گەرمانيا, قىتايعا بارىپ جەتىلدىرۋ ىسىمەن اينالىسقان جۇمىستاردى كورۋىم مەنىڭ كوزقاراسىمدى تۇبەگەيلى وزگەرتتى. جوق, بۇل ىسكە شىنداپ كىرىسۋ قاجەت, وتانىمىزدا جەتىلمەي تۋعان بالالارعا كاسىبي تۇردە كومەك بەرەتىن ورتالىق قاجەت دەگەن تۇجىرىمعا توقتادىم دا بەل شەشە كىرىسىپ كەتتىك. الدىمەن ءبىزدىڭ ۇلتتىق دىلگە نەگىزدەپ (بىزدە حالىق قىتايلىقتار مەن نەمىستەر ءتارىزدى دارىگەرگە اۋىرماي تۇرىپ بارمايتىنىن ەسكەرە) نەۆروپوتولوگ, ورتوپەد, حيرۋرگ, كارديولوگ جانە وسى جۇمىستى ارنايى وقىپ ۇيرەنگەن مەيىرگەر بىرلەسە جۇيەلى تۇردە جوبانى قولعا الدىق.
جالپى, وتباسىندا جەتىلمەي تۋعان بالانىڭ تۋى الدىمەن الەۋمەتتىك پروبلەما. سوندىقتان دا ەڭ ءبىرىنشى نازاردا ەرلى-زايىپتىلاردىڭ اجىراسىپ كەتپەي, بالانى بىرگە جەتىلدىرۋىنىڭ ماڭىزىنا جۇمىس ىستەپ, پسيحولوگيالىق تۇرعىدا كەڭەس بەرۋدى باستادىق. ويتكەنى مۇنداي شارانانىڭ كۇتىمى دە وزگەشە, جۋىندىرۋ, جايالىعىن اۋىستىرۋ, قانداي رەتپەن جاتقىزىپ, ونى قاي قىرىنا قالاي اۋىستىرىپ تۇرۋ, بولمەنىڭ ىلعالدىعى مەن تەمپەراتۋراسى سىندى تولىپ جاتقان پارامەترلەردى ساقتاۋ ءبىر انانىڭ قولىنان ەش كەلمەيدى. سول سەبەپتەن العاشقى كەڭەس بەرۋ كونسۋلتاتسياسىنا وتباسىنىڭ مۇشەلەرىن تەگىس شاقىرىپ, ماسەلەن, اۋانىڭ ىلعالدىعى مەن تەمپەراتۋراسىن ساقتاۋدى وتباسىنداعى ەرەسەك جاننىڭ ءبىرىنىڭ مىندەتىنە الۋى قاجەتتىگىن, ەندى ءبىرىن اجەسى, كەلەسىسىن اتاسى, اكەسى مەن اناسىنىڭ قانداي ماسەلەگە جاۋاپتى ەكەندىگىن ايقىنداپ بەرەمىن. بۇل ءبىر وتە كۇردەلى دە جاۋاپتى ءسات. وتباسىندا تۇسىنىستىك پەن ۇيىمداسا قيمىلداۋ تابىلعان كۇندە عانا وڭ ناتيجەگە قول جەتكىزىلەدى. سوندىقتان دا پسيحولوگتىڭ دا قىزمەتىن اتقارۋعا تۋرا كەلدى. وسىلايشا جەڭىستەر مەن جەتىستىكتەرگە بىرگە جەتىپ كەلەمىز, دەگەن بالجان نۇرلانقىزى.
* * *
بالا ءومىرىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ كوپ ەڭبەكتى قاجەت ەتەدى. سەبەبى شاقالاقتىڭ سالماعىنىڭ كەمدىگىنە قوسا, ونىڭ تەرىسى مەن ىشكى اعزاسىندا تولىپ جاتقان جەتىلمەۋشىلىكتەر بولادى. تىنىس الۋ, ءزار شىعارۋ, قان اينالۋ, تىرەك-قيمىل جۇيەلەرىندەگى ۋاقىتى جەتپەي تۋعاننان جەتىلمەي قالعان ورگاندار جۇمىسى بالانىڭ قاتارىنان كەم بولماي ساپالى ءومىر سۇرۋىنە كوپ توسقاۋىل جاسايدى. ورتالىققا كۇنىنە كەلەتىن 7-8, كەيدە جاعدايلارى جەڭىلدەۋ بولسا 10-عا دەيىن شاقالاقتى قابىلداپ, الەمدىك ستاندارتتار بويىنشا بەكىتىلگەن حاتتامالارمەن ەم جاساۋمەن بىرگە, تىنىس الۋعا قاجەتتى, نەۆرولوگيالىق تۇرعىدان كەرەك جاتتىعۋلار, وزگە دە كەشەندى جۇمىستار اتقارۋدىڭ بەرەرى مول ەكەنى ورتالىق دارىگەرلەرىنىڭ ەڭبەگىنەن ايقىن اڭعارىلادى.
بالجان نۇرلانقىزىنىڭ تىنىمسىز تىرلىگى ەش كەستەگە كونبەيدى ەكەن. كۇن سايىن كەلەتىن بالالاردى قاراپ, تەكسەرىپ, كەڭەس بەرىپ, دارىلەرىنىڭ ۋاقىتىندا قابىلداۋىن, ءار جاتتىعۋدىڭ ورىندالۋىن قاداعالاۋ, ەمىنە كوررەكتسيا جاساۋ, ءتىپتى بالا ۇيىندە اۋىرىپ قالسا ۋچاسكەلىك دارىگەر مەن جەدەل جاردەمنەن بۇرىن جەتىپ, نارەستە اعزاسىنىڭ ەرەكشەلىگىن ءتۇسىندىرىپ, ەمىنىڭ جولدارىمەن اقىلداسۋ ۋاقىتپەن ساناسىپ, نايقالۋدى ەش كۇتپەيدى دە. تەك الدەقالاي ءبىر جاعداي, سىڭىرلەرىنىڭ تارتىلۋى, اۋا جەتپەي قالۋى, ت.ب. جاعدايلار سوزىلىڭقىراپ كەتسە عانا سەنبى سايىن كونسۋلتاتسياعا كەلەتىن ارنايى ماماندار ءسابيدى قاراپ, نەونوتولوگ تاتىبەكوۆامەن بىرلەسە شەشىم قابىلدايدى, ال وزگە ۋاقىتتا نارەستەلەر جەتىلۋى وسى كىسىنىڭ موينىندا. سوندىقتان دا بولار, بارلىق اتا-انا بالجان نۇرلانقىزى دەسە ىشكەن استارىن جەرگە قوياتىنى. – 40 جىلدىق تاجىريبەسى بار پەدياتر رەتىندە 700 جانە 900 گرامدىق قوس نەمەرەم ادام بولىپ كەتەدى دەپ ەش ويلاعان جوقپىن. بىرەۋى ىلىكسە دە ەكىنشىسى امان قالعان كۇننىڭ وزىندە (دتسپ) بالانىڭ تسەرەبرالدى سال اۋرۋى بولادى عوي دەگەن سەنىمدە ەدىم. ءتىپتى دارىگەرگە ونى اشىق ايتتىم دا. سودان ول كىسى كەلىنىمە: – اينالايىن, تۇر دەسەم تۇراسىڭ, وتىر دەسەم وتىراسىڭ, قازىر وتە ءبىر اۋىر كەزەڭ وسى ۋاقىتتا كۇش سالماساق بالا سال بولىپ قالادى دەدى, ەندى مىنە ەكى كىشكەنتايىمنىڭ وتكەندە تۇساۋىن كەسىپ, ەڭ ءبىرىنشى تىلەكتى دارىگەرگە بەردىك. مۇنداي ورتالىق نۇر-سۇلتان قالاسىندا عانا ەمەس, بارلىق وبلىس ورتالىقتارىندا اشىلۋى قاجەت. جىل سايىن قانشاما بالا جەتىلمەي تۋادى, ولاردىڭ كەيىن مۇگەدەك بولماي ساپالى ءومىر ءسۇرۋىنىڭ كەپىلى وسىنداي ورتالىق, دەيدى باقىتتى اجە.
* * *
اتا-انالار تىلەگى ۇكىمەتتىڭ دە قۇلاعىنا جەتكەندەي. ءبىز بارعان ۋاقىتتا نەونوتولوگ تاتىبەكوۆا رەسپۋبليكا بويىنشا وسىنداي ورتالىقتارعا قاجەتتى ستاندارتتاردى ازىرلەۋ ۇستىندە وتىر ەكەن. مينيستر ەلجان ءبىرتانوۆ ارنايى قابىلداپ ەلىمىزدە ءبىرىزدى جوباعا نەگىزدەلگەن ورتالىقتاردىڭ جۇمىسى قاجەت, سونىڭ بارلىق قۇجاتتارىن تاجىريبەلەرىڭىز نەگىزىندە دايارلاڭىز دەگەن ءوتىنىش ايتىپتى. ال بالجان نۇرلانقىزىنىڭ دا ارمان-تىلەگى وسىمەن ۇشتاسىپ جاتىر. بارناۋىلدىق كلينيكا جۇمىسقا شاقىرىپ «بىزگە كەلىڭىز, ارنايى ورتالىق اشىپ, جۇمىسىڭىزدى كەڭەيتۋگە كومەكتەسەمىز» دەگەندە: «جوق, ءوز ەلىمدە دە وسىنداي بالالار كوپ, الدىمەن سولارعا كومەكتەسۋىم كەرەك», دەگەن ەكەن پاتريوت جان.
