ۇكىمەت • 11 قىركۇيەك، 2019

ىشكى جالپى ءونىم: ءوسىم 4 پايىزدان استى

21 رەتكورسەتىلدى

كەشە پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جالپىۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ جوباسى تانىستىرىلدى. سونداي-اق 2019 جىلعى قاڭتار–تامىز ايلارىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋ بارىسى قورىتىندىلاندى.

5 باعىت بويىنشا  81 ءىس-شارا بار

الدىمەن پرەزيدەنتتىڭ «Cىن­دارلى قوعامدىق ديالوگ – قا­زاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» جول­داۋىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جال­پى­ۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ جوباسى تانىستىرىلدى. قۇ­جات­تى تانىستىرعان پرەمەر-ءمينيس­تردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايى­لوۆ جوبادا 5 باعىت بويىن­شا 81 ءىس-شارا قامتىلعانىن ايت­تى. وندا «زامان تالابىنا ساي ءتيىمدى مەملەكەت» دەپ اتال­عان I باعىتى بويىنشا 11 ءىس-شا­را­نى ىسكە اسىرۋ، ازاماتتار مەن ۇيىمداردىڭ وتىنىشتەرىن قاراۋ ساپاسىن كۇشەيتۋ، مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەن ۇلتتىق كومپانيالار قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانىن كەزەڭ-كەزەڭمەن 25%-عا قىس­قارتۋ، قاتىسۋشىلار ءۇشىن قول­جە­تىمدىلىكتى ەسكەرە وتىرىپ، بەلگىلى ءبىر جەرلەردە بەيبىت ميتينگى وتكىزۋگە رۇقسات بەرۋ كوزدەلگەن.

− ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىل­دىعىن، اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعىن جانە قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىن وتكىزۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق جوسپارلار، سونداي-اق، التىن وردانىڭ 750 جىلدىعىنا ارنال­عان ءىس-شارالار ازىرلەنەتىن بولادى، − دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى.

ءىى باعىت − «ازاماتتاردىڭ قۇ­قىقتارى مەن قاۋىپسىزدىگىن قام­تاماسىز ەتۋ» بويىنشا سوت شەشىمدەرىنىڭ مونيتورينگى مەن سۋديالاردى باعالاۋدى ەنگىزۋ، «سوت پراكتيكاسىنىڭ تسيفرلى اناليتيكاسى» جۇيەسىن سىناقتان وتكىزۋ، وزىق حالىقارالىق تاجى­ريبە نەگىزىندە اكىمشىلىك پولي­تسيا كوميتەتىنىڭ جۇمىسىن قاي­تا ۇيىمداستىرۋ بويىنشا 15 ءىس-شارا ىسكە اسىرىلادى. ءا.سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا، جەكە ادامعا قارسى بىرقاتار اۋىر قىل­مىس­تارعا، براكونەرلىككە قاتىستى جازالاۋ­دى قاتاڭداتۋ، اكىمشىلىك ادىلەت، سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى شارالار ەنگىزۋ، ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كەپىلدىگىن ارتتىرۋ بويىنشا 6 زاڭ قابىلداۋ جوسپارلانۋدا. بەلگىلى بولعانداي، كەلەر جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قارۋلى كۇشتەر مەن اسكەري قۇ­را­لىمداردى دامىتۋ تۇجى­رىم­داماسى جاڭادان رەداكتسيالانىپ، قابىلدانادى.

«قارقىندى دامىعان جانە ينكليۋزيۆتى ەكونوميكا» − III باعىت بويىنشا ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ، بيزنەس پەن بانك سەكتورىن دامىتۋ، سالىق جانە بيۋدجەت زاڭناماسى بويىنشا 27 ءىس-شارا ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. ميكرو جانە شاعىن بيزنەس ءۇشىن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2025» شەڭبەرىندە جاڭا جانە الەۋمەتتىك جوبالاردى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى ىسكە اسىرىلادى.

«الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋدىڭ جاڭا كەزەڭى»دەپ اتالعان IV با­عىت بو­يىنشا 18 ءىس-شارا قاراس­تى­رىلعان.  ءبىرىنشى ۆيتسە-مينيستر اتاپ وتكەندەي، «ديپلوممەن اۋىل­عا!» باعدارلاماسى ارقىلى تۇرعىن ۇيگە نەسيە بەرۋ كەڭەي­تىلەدى، جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ سانىنا تالداۋ جۇرگىزىلەدى، پە­دا­گوگتاردىڭ، مادەنيەت جانە ونەر ۇيىمدارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭ­بەكاقىسى ۇلعايادى.

– اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى جەتىلدىرۋ، تابىسى از وتباسىلاردان شىققان بالالارعا كەپىلدىك بەرىلگەن الەۋمەتتىك پاكەتتى ەنگىزۋ جونىندە شارالار قابىلداناتىن بولادى، − دەدى ءا.سمايىلوۆ.

سونىمەن قاتار «قۋاتتى وڭىر­لەر – قۋاتتى ەل» V باعىتى بويىن­شا 10 ءىس-شارانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. اتاپ ايتقاندا، جەر­گىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردى باعا­لاۋ جۇيەسى قايتا قارالاتىن بولا­دى، ءۇش ءىرى قالا اكىمدىكتەرىنىڭ قۇزى­رەتى كەڭەيتىلەدى، تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارى وپەراتور­لارى­نىڭ سانى قىسقارتىلادى، پارلامەنت جانىنان زاڭنامانى زەرتتەۋ ينستيتۋتى قۇرىلادى.

ءا.سمايىلوۆ كەلتىرگەن مالى­مەتكە سۇيەنسەك، «سارىارقا» ما­گيسترالدى گاز قۇبىرىنا قوسۋ ءۇشىن گاز تاراتۋ جەلىلەرى كەزەڭ-كەزەڭمەن پايدالانۋعا بەرىلمەك.

− جالپىۇلتتىق جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋ مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ قازاقستان حالقىنا جول­داۋىندا قويىلعان بارلىق مىندەتتەردى جانە سايلاۋالدى تۇعىرناماسىن جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى، − دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى.

 

كورسەتكىشى تومەن سالالارعا ءمان بەرىلەدى

كۇن تارتىبىندە قارالعان ەكىن­شى ماسەلە بيىلعى 8 ايدىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا الەۋمەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋ كور­سەت­كىشتەرى مەن رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتىڭ ورىندالۋىنا ارنالدى. تاقىرىپتى تارقاتۋ ءۇشىن پرە­مەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءا.سمايىلوۆ، ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ر.دالەنوۆ، سونداي-اق ۇلتتىق بانك توراعاسى ە.دوساەۆ بايانداما جاسادى. ر.دالەنوۆتىڭ ايتۋىنشا، 8 ايدا  ءىجو-ءنىڭ ءوسۋى 4،3%-عا دەيىن جەدەلدەدى.

– ەكونوميكا ءوسىمىنىڭ باس­تى فاكتورلارى ينۆەستيتسيالىق بەل­سەندىلىك پەن ناقتى سەكتور ءون­دى­رىسىنىڭ ۇلعايۋى ەسەبىنەن بولىپ وتىر، – دەدى ر.دالەنوۆ. ين­ۆەس­­­تي­تسيالاردىڭ ءوسىمى 10،7%-دى قۇرادى. ەڭ جوعارى ينۆەستي­تسيالىق ءوسىم اۋىل شارۋاشىلى­عىندا، قۇ­رى­لىستا، ساۋدادا جانە ونەركاسىپتە باي­قالدى. بەلگىلى بولعانداي، جىل­دىق ينفلياتسيا نىسانالى ءدالىز شەگىندە ساقتالىپ، 5،5%-دى قۇرادى، – دەدى مينيستر. سونىمەن قاتار ونەركاسىپ ءوندىرىسى اعىم­داعى جىلعى 8 ايدا 3،2%-عا دەيىن ارتتى. ءوسۋ قارقىندارى بو­يىنشا وڭدەۋ ونەركاسىبى كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبىنەن وزىق. ونىڭ ىشىندە ماشينا جاساۋ، جەڭىل ونەركاسىپ، سۋسىندار ءوندىرۋ، فارماتسەۆتيكا سالالارى كوش ىلگەرى تۇر. كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبىندە نەگىزىنەن مەتالل كەنىن جانە مۇ­ناي ءوندىرۋدى ۇلعايتۋ ەسە­بى­نەن ءوسۋ قارقىنى 3،1%-عا دەيىن ارت­تى. ەلدەگى قۇرىلىس سەكتو­رى تۇراقتى قارقىنمەن دامىپ كەلە­دى. ورىندالعان جۇمىستار­دىڭ كولەمى 11،8%-عا ءوستى. ونەر­كاسىپ وبەك­تىلەرىنىڭ قۇرىلىسى، اۆتوموبيل جولدارىن، گاز قۇ­بىر­لارىن سالۋ بويىنشا جۇمىستار قارقىن­دى جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق ءىرى زاۋىتتاردا قۇرىلىس-مونتاج­داۋ جۇمىستارى دا ۋاقىتىندا اتقارىلعان.

– اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءوندىرىس كولەمى 3،6%-عا ۇلعاي­دى، ونىڭ ىشىندە وسىمدىك شارۋا­شى­لىعى – 3،9%، مال شارۋاشىلىعى 3،5%-عا ۇلعايدى. اعىمداعى جىلعى 31 تامىزداعى جاعداي بو­­­يىنشا ءداندى داقىلدار سەبىل­گەن الاڭداردان 29،8%-دان استام ءونىم جينالدى. ونىمدىلىك گەك­تارىنا 11،5 تسەنتنەردى قۇرادى. ەكونوميكانىڭ ناقتى سەك­تور­ىنداعى ىسكەرلىك بەلسەندىلىك قىز­مەت كورسەتۋ سالا­سىنىڭ وسۋىمەن سۇيەمەلدەندى. ەسەپتى كەزەڭدە ءوسىم 4،3%-دى قۇرادى، – دەدى ر.دالەنوۆ. مينيسترلىك كەل­تىرگەن مالىمەت بويىنشا قاڭتار-شىلدە ايلارىندا سىرتقى ساۋدا اينالىمى 1،7%-عا ياعني 53،8 ملرد اقش دوللارىنا دەيىن ۇلعاي­دى. ەكسپورت كولەمى 32،9 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى. يم­پورت 20،9 ملرد دوللارعا جەتتى. ۇلت­تىق بانك توراعاسى ە.دوساەۆ 8 اي­دىڭ ناتيجەسى بويىنشا قارجى نارى­عىنداعى جاعداي تۇراقتى ەكەنىن ايتتى.

−ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسى جىلدىق كورسەتكىش بويىنشا 9%-عا ءوستى، ول ينفلياتسياعا ەڭ كوپ ۇلەس قوسۋدا. جىلدىق ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنىڭ شا­ما­­مەن 60%-ى ازىق-ت ۇلىكتىڭ كەي­بىر تۇرلەرىنە، ياعني – ەتتىڭ 12،8%-عا، نان-توقاش ونىمدەرىنىڭ جانە جار­­مانىڭ 12،6%-عا قىمبات­تاۋى­نا بايلانىستى ولاردىڭ ين­فليا­تسياعا ۇلەسى 1 پايىزدىق تارماق­تى قۇرادى. تاۋارلاردىڭ بۇل سا­ناتى الەمدىك باعالار مەن ەكسپورت كولەمىنىڭ ءوسۋ اياسىندا قىم­بات­تادى،− دەدى ۇلتتىق بانك باسشىسى.

بەلگىلى بولعانداي، ازىق-تۇ­لىك­كە جاتپايتىن تاۋارلار باعاسى ءبىر جىلدا 5،7%-عا وسكەن. اقىلى قىزمەتتەر باعاسىنىڭ جىلدىق سەرپىنى تاريحي تۇرعىدان ەڭ تومەن دەڭگەيدە قالىپ وتىر 0،8%. بيىل فيس­كالدىق ىنتالاندىرۋدان بو­لا­تىن ينفلياتسياعا قوسىمشا ۇلەس­تى 0،5% تارماق مولشەرىندە با­عا­لانادى. اعىمداعى جىلدىڭ سوڭى­نا ينفلياتسيا 5،7-5،8% دەڭ­گەيىندە بولادى دەپ بولجانىپ وتىر.

ءوز كەزەگىندە پرەمەر-ءمينيس­تر­دىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى − قار­جى ءمينيسترى ءا.سمايىلوۆ رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتتىڭ ورىن­دا­لۋى تۋرالى باياندادى. مەملە­­كەت­­تىك بيۋدجەتتىڭ تۇسىمدەرى ەسەپتى كەزەڭدە 102،8%-عا ورىندالدى. وسى­­لايشا، بيۋدجەتكە 8 ترلن 407 ملرد تەڭگە قاراجات ءتۇستى. مەم­لە­كەتتىك بيۋدجەتتىڭ شىعىس­تارى ەسەپتى كەزەڭدە 8 ترلن 910 ملرد تەڭ­گەگە اتقارىلدى − 98،3%. ولار­دىڭ جارتىسىنان استامى نەمە­سە 4 ترلن 856 ملرد تەڭگەسى الەۋ­مەتتىك سالاعا جىبەرىلدى. بيۋدجەت تاپشىلىعى 503 ملرد تەڭگە نەمەسە ءىجو-ءنىڭ 0،7%-ى دەڭگەيىندە قالىپتاستى.

−كىرىستەر بويىنشا (ترانس­فەرتتەردى ەسەپكە الماعاندا) ەسەپتى كەزەڭنىڭ جوسپارى بيۋدجەتتەردىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىندە ارتىعىمەن ورىندالدى. مەملەكەتتىك بيۋدجەت كىرىس وتكەن جىلدىڭ وسىعان ۇقساس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 114،6%-عا ءوستى، − دەدى ءا.سمايىلوۆ. اتال­عان مەرزىمدە رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتكە 4 ترلن 363 ملرد تەڭگە كىرىس ءتۇستى. 2018 جىلعى 8 ايمەن سا­لىستىرعاندا كىرىس 118،1%-عا، ياعني 669 ملرد تەڭگەگە كوپ. كىرىس نەگىزىنەن سالىقتىڭ ەسەبىنەن قالىپتاستى. سالىقتاردىڭ وسۋى­نە سالىقتىق-كەدەندىك اكىمشى­لەن­دىرۋدىڭ جاقسارۋى جانە ەكونو­ميكانىڭ ءوسۋى سەبەپ بولدى.

تاقىرىپتى قورىتىندىلاۋ بارىسىندا پرەمەر-مينيستر ا.مامين نەگىزگى كورسەتكىشتەر بويىنشا جوعارى ەكونوميكالىق ءوسىم اتىراۋ، قاراعاندى، قىزىل­وردا، تۇركىستان، شىعىس قازاقستان جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىس­تارىندا بايقالاتىنىن اتاپ ءوتتى. ۇكىمەت باسشىسى ماڭعىستاۋ، قىزىلوردا، باتىس قازاقستان وبلىستارىندا، نۇر-سۇلتان جانە شىمكەنت قالالارىندا قۇرىلىس، ينۆەستيتسيالار، ونەركاسىپ، اۋىل شارۋاشىلىعى جانە تۇرعىن ۇيلەردى پايدالانۋعا بەرۋ كور­سەت­كىشتەرىنىڭ تومەندەۋىنە قاتىستى جاعدايدى قىسقا ۋاقىت ىشىندە تۇزەۋدى تاپسىردى.

– وتكەن اپتادا مەملەكەت باس­شىسى قازاقستان حالقىنا جول­داۋىن جاريالادى. وندا ەلبا­سىنىڭ ساياساتىمەن ساباقتاستىق كورىنىس تاپتى جانە ۇكىمەتتىڭ ەكونوميكانى ودان ءارى دامىتۋعا باعىتتالعان بىرقاتار نەگىزگى مىن­دەت­تەرى بەلگىلەنگەن. ۇكىمەتتىڭ باس­تى مىندەتى − ءىجو-ءنىڭ جىل سا­يىنعى تۇراقتى ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ، 2025 جىلعا قاراي ونى 5% جا­نە ودان دا جوعارى دەڭگەيگە جەت­كىزۋ، − دەدى ا.مامين. ۇكىمەت باسشىسى سالالىق مينيستر­لىكتەرگە بەلگىلەنگەن ماقساتتى يندي­كا­تورلارعا قول جەتكىزۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋدى تاپسىردى.

سوڭعى جاڭالىقتار

تەرەزەدەن قاراما...

رۋحانيات • كەشە

اعا مەن ءىنى

قوعام • كەشە

ىسقاق قاجى اۋليە

رۋحانيات • كەشە

قابان، تاڭكى جانە بىدىق

رۋحانيات • كەشە

قايىق كۇتكەن كۇن

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار