5 باعىت بويىنشا 81 ءىس-شارا بار
الدىمەن پرەزيدەنتتىڭ «Cىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» جولداۋىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جالپىۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ جوباسى تانىستىرىلدى. قۇجاتتى تانىستىرعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ جوبادا 5 باعىت بويىنشا 81 ءىس-شارا قامتىلعانىن ايتتى. وندا «زامان تالابىنا ساي ءتيىمدى مەملەكەت» دەپ اتالعان I باعىتى بويىنشا 11 ءىس-شارانى ىسكە اسىرۋ, ازاماتتار مەن ۇيىمداردىڭ وتىنىشتەرىن قاراۋ ساپاسىن كۇشەيتۋ, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەن ۇلتتىق كومپانيالار قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانىن كەزەڭ-كەزەڭمەن 25%-عا قىسقارتۋ, قاتىسۋشىلار ءۇشىن قولجەتىمدىلىكتى ەسكەرە وتىرىپ, بەلگىلى ءبىر جەرلەردە بەيبىت ميتينگى وتكىزۋگە رۇقسات بەرۋ كوزدەلگەن.
− ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىلدىعىن, اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعىن جانە قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىن وتكىزۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق جوسپارلار, سونداي-اق, التىن وردانىڭ 750 جىلدىعىنا ارنالعان ءىس-شارالار ازىرلەنەتىن بولادى, − دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى.
ءىى باعىت − «ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ» بويىنشا سوت شەشىمدەرىنىڭ مونيتورينگى مەن سۋديالاردى باعالاۋدى ەنگىزۋ, «سوت پراكتيكاسىنىڭ تسيفرلى اناليتيكاسى» جۇيەسىن سىناقتان وتكىزۋ, وزىق حالىقارالىق تاجىريبە نەگىزىندە اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتىنىڭ جۇمىسىن قايتا ۇيىمداستىرۋ بويىنشا 15 ءىس-شارا ىسكە اسىرىلادى. ءا.سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, جەكە ادامعا قارسى بىرقاتار اۋىر قىلمىستارعا, براكونەرلىككە قاتىستى جازالاۋدى قاتاڭداتۋ, اكىمشىلىك ادىلەت, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى شارالار ەنگىزۋ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كەپىلدىگىن ارتتىرۋ بويىنشا 6 زاڭ قابىلداۋ جوسپارلانۋدا. بەلگىلى بولعانداي, كەلەر جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قارۋلى كۇشتەر مەن اسكەري قۇرالىمداردى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى جاڭادان رەداكتسيالانىپ, قابىلدانادى.
«قارقىندى دامىعان جانە ينكليۋزيۆتى ەكونوميكا» − III باعىت بويىنشا ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, بيزنەس پەن بانك سەكتورىن دامىتۋ, سالىق جانە بيۋدجەت زاڭناماسى بويىنشا 27 ءىس-شارا ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. ميكرو جانە شاعىن بيزنەس ءۇشىن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2025» شەڭبەرىندە جاڭا جانە الەۋمەتتىك جوبالاردى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى ىسكە اسىرىلادى.
«الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋدىڭ جاڭا كەزەڭى»دەپ اتالعان IV باعىت بويىنشا 18 ءىس-شارا قاراستىرىلعان. ءبىرىنشى ۆيتسە-مينيستر اتاپ وتكەندەي, «ديپلوممەن اۋىلعا!» باعدارلاماسى ارقىلى تۇرعىن ۇيگە نەسيە بەرۋ كەڭەيتىلەدى, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ سانىنا تالداۋ جۇرگىزىلەدى, پەداگوگتاردىڭ, مادەنيەت جانە ونەر ۇيىمدارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسى ۇلعايادى.
– اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى جەتىلدىرۋ, تابىسى از وتباسىلاردان شىققان بالالارعا كەپىلدىك بەرىلگەن الەۋمەتتىك پاكەتتى ەنگىزۋ جونىندە شارالار قابىلداناتىن بولادى, − دەدى ءا.سمايىلوۆ.
سونىمەن قاتار «قۋاتتى وڭىرلەر – قۋاتتى ەل» V باعىتى بويىنشا 10 ءىس-شارانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. اتاپ ايتقاندا, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردى باعالاۋ جۇيەسى قايتا قارالاتىن بولادى, ءۇش ءىرى قالا اكىمدىكتەرىنىڭ قۇزىرەتى كەڭەيتىلەدى, تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارى وپەراتورلارىنىڭ سانى قىسقارتىلادى, پارلامەنت جانىنان زاڭنامانى زەرتتەۋ ينستيتۋتى قۇرىلادى.
ءا.سمايىلوۆ كەلتىرگەن مالىمەتكە سۇيەنسەك, «سارىارقا» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنا قوسۋ ءۇشىن گاز تاراتۋ جەلىلەرى كەزەڭ-كەزەڭمەن پايدالانۋعا بەرىلمەك.
− جالپىۇلتتىق جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋ مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا قويىلعان بارلىق مىندەتتەردى جانە سايلاۋالدى تۇعىرناماسىن جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى, − دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى.
كورسەتكىشى تومەن سالالارعا ءمان بەرىلەدى
كۇن تارتىبىندە قارالعان ەكىنشى ماسەلە بيىلعى 8 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشتەرى مەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋىنا ارنالدى. تاقىرىپتى تارقاتۋ ءۇشىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءا.سمايىلوۆ, ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ر.دالەنوۆ, سونداي-اق ۇلتتىق بانك توراعاسى ە.دوساەۆ بايانداما جاسادى. ر.دالەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, 8 ايدا ءىجو-ءنىڭ ءوسۋى 4,3%-عا دەيىن جەدەلدەدى.
– ەكونوميكا ءوسىمىنىڭ باستى فاكتورلارى ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىك پەن ناقتى سەكتور ءوندىرىسىنىڭ ۇلعايۋى ەسەبىنەن بولىپ وتىر, – دەدى ر.دالەنوۆ. ينۆەستيتسيالاردىڭ ءوسىمى 10,7%-دى قۇرادى. ەڭ جوعارى ينۆەستيتسيالىق ءوسىم اۋىل شارۋاشىلىعىندا, قۇرىلىستا, ساۋدادا جانە ونەركاسىپتە بايقالدى. بەلگىلى بولعانداي, جىلدىق ينفلياتسيا نىسانالى ءدالىز شەگىندە ساقتالىپ, 5,5%-دى قۇرادى, – دەدى مينيستر. سونىمەن قاتار ونەركاسىپ ءوندىرىسى اعىمداعى جىلعى 8 ايدا 3,2%-عا دەيىن ارتتى. ءوسۋ قارقىندارى بويىنشا وڭدەۋ ونەركاسىبى كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبىنەن وزىق. ونىڭ ىشىندە ماشينا جاساۋ, جەڭىل ونەركاسىپ, سۋسىندار ءوندىرۋ, فارماتسەۆتيكا سالالارى كوش ىلگەرى تۇر. كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبىندە نەگىزىنەن مەتالل كەنىن جانە مۇناي ءوندىرۋدى ۇلعايتۋ ەسەبىنەن ءوسۋ قارقىنى 3,1%-عا دەيىن ارتتى. ەلدەگى قۇرىلىس سەكتورى تۇراقتى قارقىنمەن دامىپ كەلەدى. ورىندالعان جۇمىستاردىڭ كولەمى 11,8%-عا ءوستى. ونەركاسىپ وبەكتىلەرىنىڭ قۇرىلىسى, اۆتوموبيل جولدارىن, گاز قۇبىرلارىن سالۋ بويىنشا جۇمىستار قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق ءىرى زاۋىتتاردا قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى دا ۋاقىتىندا اتقارىلعان.
– اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءوندىرىس كولەمى 3,6%-عا ۇلعايدى, ونىڭ ىشىندە وسىمدىك شارۋاشىلىعى – 3,9%, مال شارۋاشىلىعى 3,5%-عا ۇلعايدى. اعىمداعى جىلعى 31 تامىزداعى جاعداي بويىنشا ءداندى داقىلدار سەبىلگەن الاڭداردان 29,8%-دان استام ءونىم جينالدى. ونىمدىلىك گەكتارىنا 11,5 تسەنتنەردى قۇرادى. ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنداعى ىسكەرلىك بەلسەندىلىك قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنىڭ وسۋىمەن سۇيەمەلدەندى. ەسەپتى كەزەڭدە ءوسىم 4,3%-دى قۇرادى, – دەدى ر.دالەنوۆ. مينيسترلىك كەلتىرگەن مالىمەت بويىنشا قاڭتار-شىلدە ايلارىندا سىرتقى ساۋدا اينالىمى 1,7%-عا ياعني 53,8 ملرد اقش دوللارىنا دەيىن ۇلعايدى. ەكسپورت كولەمى 32,9 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى. يمپورت 20,9 ملرد دوللارعا جەتتى. ۇلتتىق بانك توراعاسى ە.دوساەۆ 8 ايدىڭ ناتيجەسى بويىنشا قارجى نارىعىنداعى جاعداي تۇراقتى ەكەنىن ايتتى.
−ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسى جىلدىق كورسەتكىش بويىنشا 9%-عا ءوستى, ول ينفلياتسياعا ەڭ كوپ ۇلەس قوسۋدا. جىلدىق ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنىڭ شامامەن 60%-ى ازىق-ت ۇلىكتىڭ كەيبىر تۇرلەرىنە, ياعني – ەتتىڭ 12,8%-عا, نان-توقاش ونىمدەرىنىڭ جانە جارمانىڭ 12,6%-عا قىمباتتاۋىنا بايلانىستى ولاردىڭ ينفلياتسياعا ۇلەسى 1 پايىزدىق تارماقتى قۇرادى. تاۋارلاردىڭ بۇل ساناتى الەمدىك باعالار مەن ەكسپورت كولەمىنىڭ ءوسۋ اياسىندا قىمباتتادى,− دەدى ۇلتتىق بانك باسشىسى.
بەلگىلى بولعانداي, ازىق-تۇلىككە جاتپايتىن تاۋارلار باعاسى ءبىر جىلدا 5,7%-عا وسكەن. اقىلى قىزمەتتەر باعاسىنىڭ جىلدىق سەرپىنى تاريحي تۇرعىدان ەڭ تومەن دەڭگەيدە قالىپ وتىر 0,8%. بيىل فيسكالدىق ىنتالاندىرۋدان بولاتىن ينفلياتسياعا قوسىمشا ۇلەستى 0,5% تارماق مولشەرىندە باعالانادى. اعىمداعى جىلدىڭ سوڭىنا ينفلياتسيا 5,7-5,8% دەڭگەيىندە بولادى دەپ بولجانىپ وتىر.
ءوز كەزەگىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى − قارجى ءمينيسترى ءا.سمايىلوۆ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋى تۋرالى باياندادى. مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ تۇسىمدەرى ەسەپتى كەزەڭدە 102,8%-عا ورىندالدى. وسىلايشا, بيۋدجەتكە 8 ترلن 407 ملرد تەڭگە قاراجات ءتۇستى. مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى ەسەپتى كەزەڭدە 8 ترلن 910 ملرد تەڭگەگە اتقارىلدى − 98,3%. ولاردىڭ جارتىسىنان استامى نەمەسە 4 ترلن 856 ملرد تەڭگەسى الەۋمەتتىك سالاعا جىبەرىلدى. بيۋدجەت تاپشىلىعى 503 ملرد تەڭگە نەمەسە ءىجو-ءنىڭ 0,7%-ى دەڭگەيىندە قالىپتاستى.
−كىرىستەر بويىنشا (ترانسفەرتتەردى ەسەپكە الماعاندا) ەسەپتى كەزەڭنىڭ جوسپارى بيۋدجەتتەردىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىندە ارتىعىمەن ورىندالدى. مەملەكەتتىك بيۋدجەت كىرىس وتكەن جىلدىڭ وسىعان ۇقساس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 114,6%-عا ءوستى, − دەدى ءا.سمايىلوۆ. اتالعان مەرزىمدە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 4 ترلن 363 ملرد تەڭگە كىرىس ءتۇستى. 2018 جىلعى 8 ايمەن سالىستىرعاندا كىرىس 118,1%-عا, ياعني 669 ملرد تەڭگەگە كوپ. كىرىس نەگىزىنەن سالىقتىڭ ەسەبىنەن قالىپتاستى. سالىقتاردىڭ وسۋىنە سالىقتىق-كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدىڭ جاقسارۋى جانە ەكونوميكانىڭ ءوسۋى سەبەپ بولدى.
تاقىرىپتى قورىتىندىلاۋ بارىسىندا پرەمەر-مينيستر ا.مامين نەگىزگى كورسەتكىشتەر بويىنشا جوعارى ەكونوميكالىق ءوسىم اتىراۋ, قاراعاندى, قىزىلوردا, تۇركىستان, شىعىس قازاقستان جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا بايقالاتىنىن اتاپ ءوتتى. ۇكىمەت باسشىسى ماڭعىستاۋ, قىزىلوردا, باتىس قازاقستان وبلىستارىندا, نۇر-سۇلتان جانە شىمكەنت قالالارىندا قۇرىلىس, ينۆەستيتسيالار, ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە تۇرعىن ۇيلەردى پايدالانۋعا بەرۋ كورسەتكىشتەرىنىڭ تومەندەۋىنە قاتىستى جاعدايدى قىسقا ۋاقىت ىشىندە تۇزەۋدى تاپسىردى.
– وتكەن اپتادا مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا جولداۋىن جاريالادى. وندا ەلباسىنىڭ ساياساتىمەن ساباقتاستىق كورىنىس تاپتى جانە ۇكىمەتتىڭ ەكونوميكانى ودان ءارى دامىتۋعا باعىتتالعان بىرقاتار نەگىزگى مىندەتتەرى بەلگىلەنگەن. ۇكىمەتتىڭ باستى مىندەتى − ءىجو-ءنىڭ جىل سايىنعى تۇراقتى ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ, 2025 جىلعا قاراي ونى 5% جانە ودان دا جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزۋ, − دەدى ا.مامين. ۇكىمەت باسشىسى سالالىق مينيسترلىكتەرگە بەلگىلەنگەن ماقساتتى ينديكاتورلارعا قول جەتكىزۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋدى تاپسىردى.
