ادەبيەت • 04 قىركۇيەك, 2019

الاش تاريحىنا ارنالعان جيناق شىقتى

415 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

ورال قالاسىندا بەلگىلى قالامگەر, جۋرناليستيكا سالاسىنىڭ ارداگەرى, وسىدان ءبىر جىل بۇرىن دۇنيەدەن وتكەن امانتاي بورانقۇل اعامىزدى ەسكە الۋ كەشى ءوتتى. جۇبان مولداعاليەۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان وبلىستىق كىتاپحاناسىندا بولعان شارا ولكەتانۋشىنىڭ ارىپتەستەرى, تۋىستارى جينالدى. وسى كەشتە «ازاتتىق جولىنداعى ازاپتى ءومىر» اتتى جاڭا كىتاپتىڭ تۇساۋى كەسىلدى.

الاش تاريحىنا ارنالعان جيناق شىقتى

ۇزاق جىل جەرگىلىكتى باسىلىم­دار­دا قىزمەت ەتىپ, جىمپيتى اۋدان­دىق ءارحيۆىن دە باسقارعان امانتاي ءابۋزار ۇلى الاش قوزعالىسى تاقى­رى­­بىنا الدىمەن قالام تەربەگەن ولكە­تانۋشىلاردىڭ ءبىرى ەدى. اسى­رە­­سە ءوزى جاقسى بىلەتىن كۇنباتىس الاشوردا تۋ­رالى تىڭنان تۇرەن سالعان قالام­گەر 1997 جىلى «جازىقسىز جا­زا­­لان­­عان بوزداقتار», 1998 جىلى «ال­اش­ور­دا – تاۋەلسىزدىك باس­تاۋى» كىتاپ­تا­رىن جارىققا شىعاردى. الاش قوز­عا­لى­سىنىڭ 90 جىلدىعىنا وراي «تا­ۋەل­سىز­دىك تىرەگى – الاشوردا» اتتى كى­تا­بى جارىق كوردى. 2012 جىلى جا­ھان­شا دوسمۇحامەد ۇلىنىڭ 125 جىل­دى­عى­نا وراي «اسىل تۇلعا» كىتابى باسپادان شىقتى. ەندى, مىنە, امانتاي اعانىڭ سوڭىندا قالعان ەڭبەكتەرىن جارى كۇلاش پەن ۇرپاقتارى جيناقتاپ, «ازاتتىق جولىنداعى ازاپتى ءومىر» اتتى عىلىمي-پۋبليتسيستيكالىق جيناق ەتىپ شىعارىپتى.

– امانتاي بورانقۇل اعامىزدىڭ كوزى تىرىسىندە جيناقتاعان سوڭعى ەڭ­بەگى جاھانشا دوسمۇحامەد ۇلىنىڭ قوعام­دىق-ساياسي قىزمەتىنە جانە سايا­­سي­ قۋ­دالاۋ كەزىندەگى ازاپتى ومى­رى­نە ار­نال­عان ەدى. قالامگەردىڭ ۇرپاق­تا­رى­نىڭ ىجداعاتتىلىعىمەن جاريالانىپ وتىرعان «ازاتتىق جولىنداعى ازاپتى ءومىر» اتتى جاڭا تۋىندىسى دا كوپشىلىك وقىرمان كوڭىلىنەن شى­عىپ, تۇلعالار تاريحىن زەرتتەۋشى ما­مان­داردىڭ قاجەتىنە جارايدى دەپ ەسەپتەيمىز. بۇل كىتاپتا حح عاسىردىڭ باسىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق-ساياسي جاعدايلارعا بايلانىستى ج.دوسمۇحامەد ۇلىنىڭ دۇنيەتانىمىنىڭ پايدا بولۋى مەن تۇلعالىق قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتكەن نەگىزگى فاكتورلار كەڭىنەن قاراس­تى­رىلعان. 1917 جىلعى قوس رەۆوليۋتسيا جانە ازامات سوعىسى كەزەڭىندە جا­ھان­شانىڭ قازاق سەزدەرىن وتكىزۋدەگى, «الاش» پارتياسى مەن «الاشوردا» ۇكىمەتىن قۇرۋداعى قاجىرلى ەڭبەگى, الاشوردانىڭ كۇنباتىس بولىمشەسىن باس­قارۋداعى تاريحي ءرولى جان-جاق­تى زەردەلەنگەن. سونىمەن بىرگە ج.دوسمۇحامەدوۆتىڭ كەڭەس وكىمەتى تۇ­­سىنداعى تاشكەنتتەگى, ماسكەۋدەگى قىز­­مەتتەرى دە قامتىلىپ, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جىلدارىنداعى ءومىرىنىڭ سوڭعى كەزەڭى وتە اسەرلى باياندالعان, دەيدى وسى جيناققا رەتسەنزيا جازعان تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ەسقايرات حايداروۆ.

كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر جيىنىنا قا­تىس­قان بەلگىلى ولكەتانۋشى جايساڭ اقباي, قازاقستان جازۋشىلار ودا­عىنىڭ مۇشەسى, اقىن ايتقالي نارى­كوۆ, الماتىدان كەلگەن پروفەسسور, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى مەڭدەش يسقاليەۆ, جاھانشا دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى «قايراتكەر» قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت دامەتكەن سۇلەيمەنوۆا, «ورال ءوڭىرى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى باۋىرجان عۇبايدۋللين جانە باسقا كوپتەگەن ارىپتەسى امانتاي بورانقۇلدىڭ اسىل بەينەسىن, قاراپايىمدىلىعىن, ەڭبەك­قور­لىعىن ساعىنا ەسكە الدى. اكە مۇ­را­سىنا ادالدىق تانىتىپ, ولكە­تا­نۋ­شى­نىڭ ەڭبەگىن قايتا تىرىلتكەن, ساپالى جيناق ەتىپ, وقىرمان قولىنا ۇستاتقان قىزدارىنا العىس ايتتى.

 

باتىس قازاقستان وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىك پەن تاريح

تاعزىم • كەشە