مىنە, سوندىقتان دا شىعار, ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قوعامنىڭ ءجىتى تالقىلاۋىنان وتكەن «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ پارلامەنت قاراۋىنا ءتۇسىپ, ءبىلىم سالاسىنىڭ ماماندارىن عانا ەمەس, كۇللى حالىقتى جاقسىلىقتان ۇمىتتەندىرىپ وتىر. ويتكەنى زاڭنىڭ اتى – زاڭ. ول ۇستازدار قاۋىمىنا ءارى قورعان, ءارى ىنتالاندىرۋ بولماق.
Nur Otan پارتياسى ساياسي كەڭەسىنىڭ 21 تامىزداعى وتىرىسىندا ەلباسى قوعامنىڭ بارلىق سالاسىنا, سونىڭ ىشىندە وسكەلەڭ ۇرپاققا, ولاردىڭ تالاپتانۋىنا, ىزدەنىسىنە, ادال ەڭبەك ەتۋىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋدى ناقتىلاپ ايتتى. ۇلت كوشباسشىسىنىڭ قويعان تالابى مەن ارتقان سەنىمى ايقىن ءارى سالماقتى دەپ بىلەمىز. ونى جۇزەگە اسىرۋدا ءبىلىم سالاسى ايانىپ قالماسى ءسوزسىز.
سوڭعى جىلداردا ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان مەملەكەتتىك-الەۋمەتتىك باعدارلامالاردىڭ ءمانى مەن ماقساتىنا قاراساڭىز, كوبىنە بيۋدجەت قىزمەتكەرلەرلەرىنە, سونىڭ ىشىندە ءبىلىم جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى ماماندارىنا باعىشتالعانىن اڭعارار ەدىك.
سونداي-اق وزدەرىڭىز كورىپ-ءبىلىپ وتىرعاندارىڭىزداي, كەيىنگى كەزدە بىلىمگە, مۇعالىمگە قوعام كوزقاراسى وزگەرە باستادى. ارينە, جاقسى جاعىنان. باق-تا دا, بىلايعى ومىردە دە ۇستازعا كورسەتىلىپ جاتقان قۇرمەتتى ەسكەرمەۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل – جاقسىلىقتىڭ نىشانى. بۇل – قالىپتاسقان ءداستۇردى سىيلاۋ مەن قاستەرلەۋدىڭ جولى.
شىنتۋايتىندا, بەدەل – نارىقتىق قاتىناستىڭ ەمەس, ادامشىلىقتىڭ ولشەمى. ول – ءمانى تەرەڭ, تۇعىرى بيىك, قالىبى ايرىقشا قۇندىلىق. سوندىقتان ادام دا, قوعام دا تىرنەكتەپ بەدەل جينايدى. بەدەلسىز ادامدى دا, ماماندى دا ەشكىم سىيلامايدى. ونىڭ قوعامدا, جۇمىس ورنىندا, ءوز وتباسىندا قادىرى جوق.
رۋحاني تۇلعالارىمىزدان ءجۇسىپ بالاساعۇني: «ىزگى اتىمەن عانا ەر العىسقا بولەنەدى» دەسە, ماحمۇد قاشقاري: «ىزگى ەردىڭ سۇيەگى ءشىرىپ كەتسە دە, اتى وشپەيدى» دەپ جازادى. وسى ىزگىلىكتىڭ ءبارى – ۇستاز بولمىسىنان, ۇستاز بىلىگىنەن, ۇستاز تالىمىنەن داريتىن قاسيەتتەر.
ەلباسىنىڭ: «حالىقتىڭ سەنىمىن اقتاۋدان ارتىق ابىروي جوق, بولۋى دا مۇمكىن ەمەس» دەگەن تاماشا تاعىلىمدى ءسوزى بار. بۇل – ۇستازدىڭ عانا ەمەس, كەز كەلگەن ۇستامدى جاننىڭ باعدارشامى. بۇل رەتتە پرەزيدەنت ق.ك.توقاەۆتىڭ: «مۇعالىمنىڭ ەڭبەگى – ادامزات يگىلىگىمەن استاسقان ولشەۋسىز ەڭبەك» دەپ ايتقانى دا ءمالىم.
ەۋروپانىڭ «اۆتوريتەت» ۇعىمىن تاپسىرلەپ جىبەرسەڭىز, قازاقشا «ادامگەرشىلىك, ار, نامىس, قۋات, تەگەۋرىن, بيلىك» بولىپ شىعادى. بىزدىڭشە, الىمساقتان ۇستاز ابىرويى وسىنداي بولعان, قازىر دە, بولاشاقتا دا وسىلاي بولۋى ءتيىس. سوندا عانا قوعامنىڭ بەرەكە-بىرلىك, ءتالىم-تاربيە, اقىل-پاراسات ولشەمى ورنىعىپ داميدى.
بازبىرەۋلەر «ۇستازداردىڭ ءوزى ۇستازدىق اتقا لايىقتى ما؟» دەپ قارسى سۇراق قويىپ جاتادى. راس, «بەس ساۋساق بىردەي ەمەس», ونداي فاكتىنى دە جاسىرىپ-جاپپايمىز. بىراق وندايلار كەزدەسسە, ۇستاز اتى مەن زاتىنا جەتە الماعانىن اڭعارتپاي ما؟.. سول سەبەپتى حالىق قاي كەزدە دە – تورەشى, باعالاۋشى, سىنشى. ءبىز شىن ۇستاز تۋرالى جانە ونىڭ مارتەبەسى جونىندە وي ساباقتاپ وتىرمىز.
ۇستاز مارتەبەسى – فيلوسوفيالىق, پسيحولوگيالىق, تاريحي, الەۋمەتتىك استارى بار قادىرلى ۇعىم جانە قوعام جاۋاپكەرشىلىگىن انىقتايتىن ولشەم. پەداگوگ تۇعىرى – قوعام مەن مەملەكەت تۇعىرى.
قاي مەملەكەت ۇستازدارىنا قاتىستى قانداي ساياسات ۇستانسا, مەملەكەتتىڭ بەدەلى دە سوعان ساي قالىپتاسادى. سوندىقتان ەڭ باستىسى, قازاق ەلىندە مۇعالىمدى قادىرلەۋگە بايلانىستى تاماشا ءداستۇر بار. قىزمەتتەگى, بيلىكتەگى بۇگىنگى تولقىن ونى ۇمىتا قويعان جوق.
ءسوز جوق, تۇپتەپ كەلگەندە, پەداگوگ بەدەلى زاڭمەن ەمەس, قوعامنىڭ ار-ۇياتىمەن, جاۋاپكەرشىلىگىمەن شەگەلەنەدى. قاسيەتتى «قۇراننىڭ» وزىندە دە, ءبىزدىڭ مىڭ جىلدىق داستۇرىمىزدە دە ۇستازدى سىيلاۋ پارىز ەكەنى ەرەكشە ايتىلعان. ەندەشە «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭنىڭ قورعاۋشىسى دا, قولداۋشىسى دا, دايەگى دە, مايەگى دە – قوعام.
وسىعان بايلانىستى مىنا ويدى ورتاعا سالۋدى دۇرىس كوردىك.
بىرىنشىدەن, قوعام نەمەسە ءبارىمىز ءبىلىم وردالارىن – مادەنيەت پەن بىلىكتىڭ الاڭى دەپ, ال ۇستازداردى – جول سىلتەۋشى, ونەگە ءرامىزى دەپ قابىلداۋىمىز شارت. اتقارۋشى بيلىك تە مەكتەپتى ءتۇرلى ساياسي ناۋقان كەزىندە ەسكە الماي, قوعامنىڭ كۇندەلىكتى قايناۋى, ءپىسىپ-جەتىلۋى دەپ قاراعانى ءجون. اعا تولقىننىڭ يماندىلىققا ۇيىپ, مەشىت جاقتا جۇرگەنى جاقسى. بىراق نەگىزگى بولاشاق, باستى ەسەپ – مەكتەپتەگى جاس بۋىندا ەكەنىن ۇمىتپاعانى دۇرىس. سوندىقتان نەمەرەسىن مەكتەپكە جەتەكتەپ اكەلىپ, سونىڭ ماڭىندا جۇيەلى اڭگىمە قۇرسا, قيلى جاماندىقتى بىردەن تىيۋعا ارەكەت جاساسا, ۇستاز بەدەلىن دە, اتا-انا رەتىندە ءوز بەدەلىن دە كوتەرەدى.
ەكىنشىدەن, ۇستازداردىڭ ساۋاتى, ادامشىلىق باستامالارى, قوعامدىق-الەۋمەتتىك قاعيداتتارى شەكتەۋشىلىككە بارماۋ كەرەك. بەدەلدى ۇستاز – اشىق, دەموكرات ۇستاز. سوندىقتان ساباعىڭىزعا اتا-انا, قىزىققان ادام قاتىسقىسى كەلە مە – قاتىسسىن. جينالىسىڭىزدا وي ايتقىسى كەلە مە – ايتسىن. قىسقاسىن ايتقاندا, بارلىق وقۋ ورنى قوعامنان ءارى باعا الىپ, ءارى حالىق ايناسىنان ءوزىن كورە بىلگەنى ابزال.
ۇشىنشىدەن, «نارىق جانە ءبىلىم ورداسى» دەگەن تاقىرىپ پىش-پىش اڭگىمەنىڭ ەمەس, قوعام بولىپ كەڭەسۋدىڭ وزەگىنە اينالسا دەيمىز. راس, مەملەكەتتىڭ مەكتەپكە بەرەر نەمەسە بولەر قارجىسى ازداۋ بولىپ تۇر. بىراق تاۋەلسىزدىكتىڭ 28 جىلىندا تۇرعىزىلعان ءزاۋلىم مەكتەپ عيماراتتارىن, ۇلكەن قالالارداعى بىرىنەن كەيىن ءبىرى اشىلعان قازاق مەكتەپتەرىن ۇمىتپالىق. بۇرىنعى داستۇردەگى اسار, ۇمە, جىلۋ ت.ب. بار, ءبىز نەگە نارىق كەزەڭىندە ءبىلىم وردالارىنا اتا-انا, جاناشىر, دەمەۋشى رەتىندە ناقتى كومەكتەسە المايمىز؟ ەستەرىڭىزگە سالايىق, 20-30 جىلدارى العاشقى مەكتەپتەر – جەكە ادامداردىڭ شىم-كىرپىشتەن سوققان ءۇيى بولاتىن. ولار مۇنى ساتقان جوق, ساۋدالاعان جوق, تەگىن بەردى. 50-60 جىلدارى مەكتەپتىڭ كىرپىشىن ۇجىم بولىپ قۇيىپ, قابىرعاسىن ەل بولىپ كوتەردى. نارىقتىڭ ادامشىلىق ءبىر امالى – وسى. شۇكىر, قازىر مەشىت قانا ەمەس, مەكتەپ سالىپ, حالىققا سىيلايتىن كاسىپكەرلەر پايدا بولدى. ءبىز وسىعان قۋانامىز.
ءبىلىم سالاسىنىڭ وزىندىك, كاسىبي تالاي قيىندىقتارى بار. وقۋ مەن وقىتۋدىڭ شىن ماعىناسىنداعى ەركىندىگى مەن دەربەستىگى, باستامالاردى قولداۋدىڭ تەتىك-امالدارى ءالى دە السىزدەۋ. مەكتەپتە دە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا دا ۇلگەرىم مەن باعالاۋدىڭ قاساڭ جولىنان شىعا الماي كەلەمىز. قاعازباستىلىق پەن جالاڭ ەسەپ جۇمىستى شىدەرلەيدى. مۇنى ەلباسى دا, پرەزيدەنت تە, سالا باسشىلارى دا سىناپ ءجۇر. بىراق ودان قۇتىلۋدىڭ تەتىگى – ءوز قولىمىزدا.
بىلىمگە قويىلاتىن شارت – ناقتى ۇستازدىق تالاپقا نەگىزدەلسە دەيمىز. شىن ۇستاز شاكىرتتەرىنىڭ الدىندا ەشقاشان دا جالعان, جاساندى, جۇيەسىز ارەكەتكە بارمايدى. جالپى ادىلدىك پەن تازالىقتىڭ باستاۋى – مەكتەپ. وسى تەتىك ۇمىتىلسا, قوعام قاي جاعىنان دا كوشتەن قالادى.
سونىمەن بىرگە اتا-انا مەن ۇستاز اراسىنداعى جاۋاپكەرشىلىك شەگىن, رەگلامەنتىن قوعام بولىپ تالقىلاپ, ءبىر توقتامعا كەلەتىن كەز الدەقاشان كەلدى. قوعام, اتا-انا مەكتەپتىڭ سىناۋشىسى پوزيتسياسىن ۇستانسا, ءبىز ەشقاشان العا باسپايمىز. جوعارىدا ايتتىق, قازاق ەلى داستۇرىندە مەكتەپ نەمەسە ءبىلىم ورداسى – ناعىز ادالدىق الاڭى.
ارينە, باستى تەتىك ۇستازدىڭ وزىندە. ءوزىن ءوزى سىيلاتا بىلمەگەن ۇستاز وقۋشى الدىنا نەمەسە مىنبەرگە شىعىپ, ءدارىس وقۋعا مورالدىق قۇقى جوق. سوندىقتان ۇنەمى ىزدەنىستە جۇرگەن, شەبەرلىگىن ءدايىم شىڭدايتىن, مادەنيەتى, ادامگەرشىلىگى, بار ءبىتىم-بولمىسى جوعارى ازامات – شاكىرتتىڭ عانا ۇستازى ەمەس, قوعامنىڭ ۇستازى. وتانىمىزدا ۇستاز ابىرويى ارتقان سايىن, ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ, تاربيە مەن مادەنيەتتىڭ ابىرويى ارتاتىنى ءسوزسىز.
دانا بابالارىمىز بالاعا بىلىمنەن بۇرىن تاربيە بەرىلۋى كەرەك ەكەنىن مۇنان مىڭ جىل بۇرىن ايتىپ كەتكەن. وتباسى ءتالىمى مەن ەلدىك تاربيە – ءبىلىم جۇيەسىنىڭ ءارى وزەگى, ءارى ايناسى. قازاقستاننىڭ وتانشىل ۇل-قىزىن وقىتۋدىڭ ماقساتى مەن مازمۇنى جىلدان-جىلعا ايقىندالىپ كەلەدى. اتاپ ايتساق, ماقسات – باسەكەگە قابىلەتتى ءبىلىمدى ۇرپاق قالىپتاستىرۋ, ال ءبىلىمنىڭ مازمۇنى – ەلدىك ءتالىم-تاربيە مەن ادامزات اقىل-ويىنىڭ ءىنجۋ-مارجانى دەپ بىلەمىز.
بيىلعى رەسپۋبليكالىق تامىز كونفەرەنتسياسىندا ەل پرەزيدەنتى ق.ك.توقاەۆ قابىلدانۋى جوسپارلانعان «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭدا ۇستازداردى قولداۋدىڭ كەشەندى شارالارى قاراستىرىلعانىن, سونىڭ ىشىندە مۇعالىم جۇكتەمەسىن ازايتۋ, ابىرويى مەن بەدەلىن كوتەرۋ, ماتەريالدىق جاعدايىن جاقسارتۋ بەلگىلەنگەنىن قاداپ ايتتى.
راس, ۇستاز مارتەبەسى تۋرالى زاڭ قوعامنىڭ بارلىق جىگىن دە بەيجاي قالدىرمادى. بارلىق جيىندا, باسقوسۋدا بۇل تاقىرىپتى اينالىپ وتكەن ادام از. ءبىز مۇنىڭ ءبارىن – جاناشىرلىق پەن جاۋاپكەرشىلىك دەپ ۇقتىق. وسىلاي بارلىق شارادا, باستامادا حالىقتىڭ بەرەكە-بىرلىگى ارتا بەرگەي.
ەرلان سىدىقوۆ,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ رەكتورى, اكادەميك
