بۇل دەرت – سپورتشى پسيحو-فيزولوگيالىق تۇرعىدان كۇيزەلىسكە ۇشىراعاندا, قانداي دا ءبىر پسيحولوگيالىق سوققى العاندا, وزىنە دەگەن سەنىمىن جوعالتقاندا پايدا بولادى دەيدى ماماندار. سونداي-اق سپورتشى دايىندىق بارىسىندا مولشەردەن تىس جۇكتەمە قابىلداعان جاعدايدا دا مازاسىزدىق دەرتىنە ۇشىراۋى مۇمكىن.
مازاسىزدىق دەرتى كەنەتتەن پايدا بولمايدى. ۇزاق ۋاقىت كوپتەگەن ساتىلاردان وتەدى. ناقتىلاپ ايتقاندا, جۇيكەگە تۇسكەن اۋىرلىق جيناقتالا كەلىپ, ادامنىڭ پسيحولوگيالىق تۇراقتىلىعىن جوعالتۋىنا اكەلىپ سوقتىرادى.
قازىرگى تاڭدا مازاسىزدىق دەرتىمەن كاسىبي سپورتشىلار كوپ اۋىراتىن بولىپ بارادى. مىسالى, گەرمانيانىڭ بۋندەسليگاسىندا ونەر كورسەتىپ جۇرگەن «شالكە» فۋتبول كومانداسىن 2004-2005 جىلدارى جاتتىقتىرعان رالف رانگنيك ءوزىنىڭ مازاسىزدىق دەرتىنە ۇشىراعانى تۋرالى كوماندا باسشىلارىنا شاعىم تۇسىرگەن. دارىگەرلەر باپكەردى تەكسەرىپ ءبىر اۋىزدان بيورناۋت سىرقاتىنا ۇشىراعانى تۋرالى شەشىم قابىلداعان.
نەمىس بۋندەسليگاسىنىڭ بەدەلدى ۇجىمدارىنىڭ ءبىرى «بايەر» فۋتبول كومانداسىنىڭ جارتىلاي قورعاۋشىسى سەباستيان درايسلەردى ماماندار كارەراسىنىڭ باسىندا بولاشاقتىڭ جارىق جۇلدىزى دەپ باعالاي باستادى. ول تۋرالى ەۋروپالىقتار الەمگە ايگىلى ءبىر ويىنشىنىڭ ءوسىپ كەلە جاتقانىن جارىسا ايتتى. ءتىپتى ۇلتتىق قۇراما ساپىندا بىرنەشە ويىن ويناپ, كورەرمەندەردىڭ دە ىستىق ىقىلاسىنا بولەنىپ ۇلگەردى. بىراق ول جوعارىداعى مازاسىزدىق دەرتىنە ۇشىراپ, جۇلدىز بولماق تۇگىلى, باسىمەن قايعى بولىپ ءوز جايىنا كەتتى. ۇزاق ۋاقىت ەمدەلىپ, اقىرى سۇيىكتى فۋتبولىمەن قوشتاسىپ تىندى.
كەزىندە ميۋنحەندىك «بايەردى» جاتتىقتىرعان باپكەر وتتمار حيتسفەلدى بىلمەيتىن ادام از, ءسىرا. ءتىپتى گەرمانيانىڭ فۋتبول فەدەراتسياسى بۇل باپكەرگە ۇلتتىق قۇرامانى جاتتىقتىرۋدى ۇسىنعان بولاتىن. بىراق ول مۇنداي ۇسىنىستان ءوز بەتىمەن باس تارتقان ەدى. كوپتەگەن جانكۇيەرلەر وسى قىلىعى ءۇشىن ونى ۇناتپاي, قارعاپ-سىلەدى دە. كەشىكپەي و.حيتسفەلدىڭ مازاسىزدىق سيندرومىنا تاپ بولعانى جايلى اقپارات تارادى.
اتالعان سىرقاتقا ۇشىراعان ادام بىردەن اراق ىشۋگە بەت بۇرادى ەكەن. مازاسىزدىق دەرتى تەك فۋتبولشىلاردى عانا توڭىرەكتەيدى دەسەڭىز قاتەلەسەسىز. بۇل سىرقاتپەن بارلىق كاسىبي سپورتشىلار اۋىرادى. ايتالىق, اتاقتى بوكسشى مايك تايسون ۇنەمى تالاس-تارتىستىڭ ۇستىندە جۇرەدى. ەۆاندەر حولليفيلدپەن جەكپە-جەك كەزىندە قارسىلاسىنىڭ قۇلاعىن قىرشىپ العانىن جۇرت ءالى ۇمىتپاعان بولار. وسى وقيعادان كەيىن اتاقتى بوكسشىنىڭ دەنساۋلىعىن تەكسەرگەن دارىگەرلەر «تەمىر تايسوننىڭ» مازاسىزدىق دەرتىنە ۇشىراعانىن ايتقان-دى. كوپ جىلعى اۋىر جاتتىعۋ, جۇيكەگە تۇسكەن سالماقتىڭ اقىرعى جەتكىزگەن جەرى وسى بولعان. قازىردىڭ وزىندە بوكسشى جابىسقان دەرتتەن ءالى ارىلعان جوق كورىنەدى.
ءۇش دۇركىن الەمنىڭ «ۇزدىك قاقپاشىسى» (1999, 2001, 2002) اتانعان «تيتان» لاقاپتى وليۆەر كانن دا مازاسىزدىق دەرتىنە ۇشىراعان. بۇل دەرتتى جەڭۋ ءۇشىن وتە زور توزىمدىلىك جانە شىدامدىلىق تانىتتىم دەيدى اتاقتى قاقپاشى. سىرقاتى قوزعان كەزدەگى جاعدايى تۋرالى قاقپاشى: «ميىما تەك قانا شەشىمى اۋىر سۇراقتار تولىپ الاتىن, سانام قۇرساۋلانىپ قالاتىن, ۇنەمى ۇرەي-قورقىنىش, تولقۋ ۇستىندە ءجۇردىم», دەپتى.
1999 جىلدىڭ چەمپيوندار ليگاسىنىڭ ماۋسىمدىق ويىندارىنىڭ بىرىندە ونىڭ كومانداسى «ۆالەنسياعا» قارسى ويىن وتكىزەدى. ءدال وسى ويىن ۇستىندە دەرتى قوزادى. بۇل تۋرالى كانن مىرزا: «كيىم اۋىستىراتىن بولمەگە كىرىپ ەدىم, سانام سانسىراپ جۇرە بەردى. بىراق مەنىڭ سىرقاتتانىپ تۇرعانىمدى ەشكىم بايقامادى. ميىمدى ۇرەي بيلەپ الدى. بۇل نەدەن پايدا بولدى؟ جەڭىلىپ قالامىز دەۋ مە, الدە ساتسىزدىك پە, وزىمە دەگەن سەنىمسىزدىك پە... بەلگىسىز» دەيدى.
سودان ساسقالاقتاعان قاقپاشى دەنە قىزدىرۋ ءۇشىن سىرتقا اتىپ شىعادى. دەمى ءبىتىپ, جۇرەك قاعىسى جيىلەپ, مازا جوق. سودان بۇل جايىمدى ەشكىم بىلمەۋى كەرەك دەپ ويلايدى دا, ويىنعا كىرىسىپ كەتەدى. ارىپتەستەرى ويىندا ەشتەڭە جوق اتتاي تۋلاپ دوپ تەۋىپ ءجۇر. ءوزى زورعا تۇرسا دا قاقپاعا تۋرا اتىلعان ءبىر دوپتى قايتارىپ تاستايدى. قىسقاسى, ويىن اياقتالعانعا دەيىن وسىلاي تۇرادى. ەسەپ 1:1 ناتيجەسىن كورسەتەدى.
جالپى, بيورناۋت (ۆurnout)سيندرومىن جەڭىپ شىعۋعا مۇمكىندىك بار دەيدى دارىگەرلەر. ول ءۇشىن وتكەن ءومىر جولىڭدى تالداپ-تالعاپ وعان شۇكىرشىلىك تانىتىپ, ومىردە جىبەرگەن قاتەلىكتەرىڭدى ەسكە الىپ, ونىڭ كەشۋىن تىلەپ, ەڭ باستىسى ءوزىڭدى ءوزىڭ يگەرۋىڭ كەرەك.
وسى ورايدا, ءبىزدىڭ قازاق سپورتىندا وسى ماسەلەگە قاتىستى زەرتتەۋ-زەردەلەۋ بار ما؟ كاسىبي سپورتشىلاردى كۇيزەلىسكە ۇرىندىرماۋ جايى قاراستىرىلعان با؟ ايتالىق, ءبىزدىڭ ەلدە جوعارىداعىداي جاعدايدى زىلتەمىرشىلەر باستان وتكەرۋدە. ونىڭ ءارتۇرلى سەبەپتەرى بارىن بىلەمىز. قالاي دەسەك تە, ءدال قازىر ي.يلين, ج.قىدىرباەۆ, ا.وتەشوۆ ت.ب. زىلتەمىرشىلەر كۇيزەلىستى جاعدايدا ەكەنى انىق. مىسالى, جاقىندا بۇرىن تالدىقورعان قالاسىندا اۋىر اتلەتيكادان ەلىمىزدىڭ V جازعى Cپارتاكياداسى ءوتتى. 102 كيلو سالماقتا باق سىناعان يليا يلين جۇلقا كوتەرۋدە 170 كيلو, سەرپە كوتەرۋدە 200 كيلونى ەڭسەرىپ, قوسسايىس قورىتىندىسى بويىنشا 370 كيلونى باعىندىردى. جەتكەن جەرى وسى. بۇل ازامات 2012 جىلى لوندون وليمپياداسىندا قوسسايىس بويىنشا 418 كيلونى باعىندىرسا, 2015 جىلى گروزنىيدا وتكەن رف پرەزيدەنتى كۋبوگىندا ەكى بىردەي الەم رەكوردىن جاڭارتىپ, قوسسايىستا 437 كيلونى ەڭسەرگەن ەدى. قاراڭىز قازىرگى قوسسايىس قورىتىندىسى مەن (437-370=67) بۇرىنعى ناتيجەسىنىڭ ايىرماسى: – 67 كيلو. مىنە, بۇل سپورتتاعى كۇيزەلىستىڭ, ياعني بيورناۋت دەرتىنىڭ سالدارى. ايتپاعىمىز, بولاشاقتا وسى دەرتتىڭ الدىن الاتىنداي مۇمكىندىك جاسالاعان با, بىزدە؟
