ۇكىمەت • 28 تامىز، 2019

ءتورت جىلدىق دامۋ بولجامدارى قانداي؟

18 رەت كورسەتىلدى

كەشە پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلىمىزدىڭ 2020–2024 جىلدارعا ارنالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامى ماقۇلداندى. كۇن تارتىبىندە قارالعان ماسەلەلەردىڭ ىشىندە 2020–2024 جىلدارعا ارنالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامى باياندالىپ، پەداگوگ مارتەبەسىن ايقىنداۋ بويىنشا باياندامالار تىڭدالدى.

الەۋمەتتىك شىعىندار كولەمى بەلگىلى بولدى

الدىمەن ۇكىمەت مۇشەلەرىنە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ
2020 – 2024 جىلدارعا ارنالعان قازاق­ستاننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامىن ۇسىندى. ونىڭ ايتۋىنشا، سىرتقى پارامەترلەردىڭ وزگەرىستەرىنە بايلانىس­تى 3 ستسەناري قاراستىرىلعان. ءبىرىنشى بازالىق ستسەناريدە مۇناي باعاسى
1 باررەلگە − 55 اقش دوللارى كولەمىندە ساقتالعان جاعدايدا ناقتى ءىجو ءوسىمى
2020 جىلى 4،1% دەڭگەيىندە بولادى دەپ بولجانىپ وتىر. الداعى 4 جىلدان كەيىن بۇل كورسەتكىش 4،7%-عا جەتسە، 5 جىلدا ءىجو ءوسىمىنىڭ ورتاشا جىلدىق قارقىنى 4،4%-دى قۇراماق.

– ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ديناميكاسى ىشكى تۇتىنۋدىڭ ورتاشا ءوسىمى مەن ەكسپورت ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. ينۆەستيتسيالار ەكونوميكالىق ءوسىمدى قولداۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورىنا اينالادى، − دەگەن ر.دالەنوۆ نەگىزگى ءوسىم شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورعا تيەسىلى ەكەنىن ايتتى. ياعني، وڭدەۋ ونەركاسىبى، قىزمەت كورسەتۋ جانە قۇرىلىس سالاسى نەگىزگى داميتىن سالالار بولماق. اتالعان سالالاردا ورتاشا ءوسىم 4،7%-دى قۇراۋى ءتيىس. جيىندا بەلگىلى بولعانداي، مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 2020 جىلى 90 ملن توننادان 2024 جىلى 100 ملن تونناعا دەيىن وسەدى. بۇل كورسەتكىش تەڭىز، قاراشىعاناق، قاشاعان كەن ورىندارىن كەڭەيتۋ، سونداي-اق تەڭىز كەن ورىندارىن پايدالانۋعا بەرۋ جوبالارى ەسەبىنەن ارتادى دەپ جوسپارلانعان. سونىمەن قاتار نومينالدى ىشكى جالپى ءونىم 2020 جىلى 75 ترلن تەڭگەدەن 2024 جىلى 106 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوسىپ، جان باسىنا شاققانداعى ءىجو 2020 جىلى 10،5 مىڭ اقش دوللارىن قۇرايدى، 2024 جىلى 14،3 مىڭ اقش دوللارىنا دەيىن ۇلعايادى. ەكسپورت ورتاشا قارقىنمەن 2،9%-عا ءوسىپ، 2024 جىلى 63 ملرد اقش دوللارىنا جەتەدى. ورتاشا جىلدىق يمپورت ءوسىمى 2،5% دەڭگەيىندە قالىپتاسىپ، 2024 جىلى 37 ملرد دوللاردى قۇراماق. 2020-2021 جىلدارى جىلدىق ينفلياتسيانىڭ ماقساتتى ءدالىزى 4-6% شەگىندە ساقتالعان. ول 2022 – 2024 جىلدارى – 3-5%. جۇمىسسىزدىق 2024 جىلى 4،7%-عا دەيىن تومەندەيدى. كورسەتىلگەن پارامەترلەر ەسكەرىلىپ، رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارى 2020 جىلى – 12،7 ترلن تەڭگە، 2021 جىلى – 13،2 ترلن تەڭگە، 2022 جىلى 13،6 ترلن تەڭگە كولەمىندە بولجانىپ وتىر.

تاقىرىپتى تارقاتقان ۇلتتىق بانك توراعاسى ەربولات دوساەۆتىڭ ايتۋىنشا، باس بانكتىڭ نەگىزگى ماقساتى – ينفلياتسيا­نى 2019 – 2021 جىلدارى 4-6% شەگىندە ساقتاۋ جانە 2022 – 2024 جىلدارى 3-5%-عا دەيىن تومەندەتۋ. باعالاۋ بويىنشا ينفلياتسيا بولجامدى ارالىقتا نىسانالى دالىزدە بولادى.

−بيىلعى ساۋىردەگى بولجامنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ءبىز 2019 جىلعا ارنالعان يمپورت سەرپىنىن قايتا قارادىق. بۇل 2018 جىلعى نومينالدى ءىجو بويىنشا ناقتى دەرەكتەردىڭ 59،6 ترلن تەڭگەدەن 61،8 ترلن تەڭگەگە دەيىن جانە تيىسىنشە 2019 جىلى 67،7 ترلن تەڭگەگە دەيىن ناقتىلاۋمەن، ياعني 2،2 ترلن تەڭگەگە وسۋىمەن بايلانىس­تى. ناتيجەسىندە تاۋار يمپورتى ساۋىر­دەگى 34 ملرد دوللارعا باعالاۋمەن سالىس­تىرعاندا 2019 جىلى 33،7 ملرد دوللارعا باعالانادى، – دەدى ە.دوساەۆ.

ماسەلەنى قورىتىندىلاۋ بارىسىندا ۇكىمەت باسشىسى جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەردىڭ كولەمىن انىقتاۋ كەزىندە ءاربىر ءوڭىردىڭ ەرەكشەلىگى جانە ولاردىڭ ەكونوميكالىق دامۋ دەڭگەيلەرى ەسكەرىلەتىنىن ايتتى.

− رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە كوز­دەل­گەن قاراجات مەملەكەتتىڭ بارلىق الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن تولىق ورىن­­داۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. 2020 – 2022 جىلدارعا ارنالعان جالپى سيپات­­تاعى ترانسفەرتتەردىڭ كولەمىن انىقتاۋ كەزىندە ءاربىر ءوڭىردىڭ ەرەكشە­لىگى جانە ولاردىڭ ەكونوميكالىق دامۋ دەڭ­گەيلەرى ەسكەرىلدى. بيۋدجەت شىعىس­تارى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورلارىن قولداۋعا، ونىڭ ىشىندە يندۋستريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدى قامتاما­سىز ەتۋگە، تۇرعىن ءۇي جانە كولىك ينفرا­قۇ­رىلىمىنا، اگروونەركاسىپ كەشەنى مەن تسيفرلاندىرۋعا، ءونىمدى جۇمىسپەن قامتۋعا جانە تاعى دا باسقا سالالارعا با­عىتتالاتىن بولادى، − دەدى اسقار مامين. ۇكىمەت باسشىسى ءوز سوزىندە زاڭ جو­بالارىنا مەملەكەت باسشىسى كەلىسىم بەرگەنىن اتاپ ءوتىپ، ول  بەلگىلەنگەن تارتىپپەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىك كوميسسيانىڭ وتىرىسىندا ماقۇلدانعانىن جەتكىزدى. وتىرىستا زاڭ جوبالارىن ۇكىمەت مۇشەلەرى ءبىر اۋىزدان قولداپ، داۋىس بەردى.

− ۇلتتىق ەكونوميكا مەن قارجى مينيسترلىكتەرى پرەمەر-ءمينيستردىڭ كەڭسەسىمەن بىرگە اتالعان زاڭ جوبالارىن پارلامەنت ماجىلىسىنە ەنگىزۋدى قام­تاماسىز ەتۋى ءتيىس، – دەدى اسقار مامين.

زاڭ جوبالارى ماقۇلداندى

جيىن بارىسىندا ەلىمىزدىڭ 2024 جىلعا دەيىنگى الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كالىق دامۋ بولجامىنىڭ جوباسى، سونداي-اق 2020 – 2022 جىلدارعا ارنال­عان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى، 2020 – 2022 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋب­ليكالىق جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەر ارا­سىنداعى جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەر كولەمى تۋرالى، ۇلتتىق قوردىڭ كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرتى تۋرالى زاڭ جوبالارى ماقۇلداندى. قۇجاتتاردى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ پەن ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ تانىستىردى.

رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوباسىندا 2020 جىلعا ارنالعان تۇسىمدەر وسى جىلدىڭ جوسپارىنا 639 ملرد تەڭگە وسىممەن 11،2 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. 2020 – 2022 جىلدارعا ارنالعان رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ باسىمدىقتارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جىل سايىنعى جولداۋ­لارى مەن تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى جا­ريالاعان باستامالاردى ودان ءارى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالاتىن بولادى.

تۇرعىنداردىڭ تۇرمىس ساپاسى مەن ءال-اۋقاتىن ودان ءارى ارتتىرۋ ءبىرىنشى كەزەكتەگى باعىتتارى بولىپ قالىپ وتىر. 2020 جىلعا ارنالعان الەۋمەتتىك سالا شىعىستارى بيىلعى شىعىس كولەمىنەن 303 ملرد تەڭگەگە وسىممەن 5،7 ترلن تەڭگە كولەمىندە جوسپارلانىپ وتىر. پرەمەر-مينيستر اسقار مامين 2020–2022 جىلدارعا ارنالعان جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەردىڭ كولەمىن ايقىنداۋ كەزىندە ءاربىر ءوڭىردىڭ ەرەكشەلىكتەرى جانە ولاردىڭ ەكونوميكالىق دامۋ دەڭگەيلەرى ەسكەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى. 

− رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە كوز­دەلگەن قاراجات مەملەكەتتىڭ بارلىق الەۋ­مەت­تىك مىندەتتەمەلەرىن تولىق كولەمدە ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، – دەدى ا.مامين. سونىمەن قاتار بيۋدجەت شى­­عىستارى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەك­تورىن قولداۋعا، ونىڭ ىشىندە يندۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋعا، تۇرعىن ءۇي جانە كولىك ينفراقۇرىلىمىنا، اگرو­ونەركا­سىپتىك كەشەنگە، تسيفرلاندىرۋعا، ءونىمدى جۇمىسپەن قامتۋعا باعىتتالاتىن بولادى.

– وڭىرلەردىڭ اكىمدەرى بيۋدجەت قارا­جاتتارىن جۇمساۋ كەزىندە بەلگى­لەنگەن باعىتتاردى ۇستانۋى قاجەت، − دەپ اتاپ ايتتى ا.مامين. اتالعان زاڭ جوبالارى مەملەكەت باسشىسىمەن كەلىسىلگەن جانە بەلگىلەنگەن ءتارتىپ بو­يىنشا ونى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كوميسسياسى ماقۇلدانعان. مينيسترلەر كابينەتىنىڭ قاراۋىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جوبالار پارلامەنت ماجىلىسىنە جىبەرىلەتىن بولادى.

مۇعالىم مارتەبەسى اسقاقتاماق

ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ تانىستىرعان «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى. الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى ا.باتالوۆ پەن نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمى ا.كولگىنوۆ زاڭ جوباسىنىڭ ەرەجەلەرىن پەداگوگيكالىق قوعامداستىق وكىلدەرىمەن تالقىلاۋ بارىسى تۋرالى باياندادى. سونداي-اق ۇكىمەت وتىرىسىندا جوسپارلانعان جاڭالىقتاردى تالقىلاۋعا شاقىرىلعان اقمولا وبلىسى نيكولسك ورتا مەكتەبىنىڭ پەداگوگى ن.قۇتتىباەۆا ءسوز سويلەدى.

– «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ جوباسى تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باستاماسى بويىنشا ازىرلەنگەن، – دەدى اسقار مامين. جاڭا قۇجات مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋ جانە ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ جونىندەگى العا قويعان مىندەتتەرىنە جاۋاپ بەرەدى. زاڭ جوباسىن ازىرلەۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى − مۇعالىمدەردىڭ جۇكتەمەسىن ازايتۋ، ولاردى وزدەرىنە ءتان ەمەس جۇمىستاردى ورىنداۋدان بوساتۋ ارقىلى ءوزىن-ءوزى دامىتۋعا جانە شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋىنا مۇمكىندىك بەرۋ.

بۇعان قوسا، مۇعالىمدەردىڭ جالاقى­سىن ارتتىرۋعا، ەڭبەك دەمالىسىن ۇلعاي­تۋعا، پەداگوگيكالىق شەبەرلىك، تالىمگەرلىك ءۇشىن قوسىمشا اقى تولەۋگە باعىتتالعان شارالار كوزدەلۋدە. ايتا كەتۋ كەرەك، بۇل زاڭ جوباسى وڭىرلەردىڭ اكىمدەرىنە بيۋدجەت مۇمكىندىگىنە قاراي مۇعالىمدەرگە ماتەريالدىق كومەك كورسەتۋ ماسەلەسىن وزدىگىنەن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

– مۇعالىمدەردىڭ كاسىبي تۇرعىدان دامۋىنا جانە باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا جاعداي جاساۋ جوسپارلانعان، − دەدى ا.مامين. ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، جالپى زاڭ جوباسىن ىسكە اسىرۋ مۇعالىم ماماندىعىنىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋعا، ولاردىڭ ار-نامىسى مەن قادىر-قاسيەتىن قورعاۋعا، پەداگوگتار ءۇشىن الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر جۇيەسىن جاساۋعا جول اشادى. 

تاقىرىپتى قورىتىندىلاۋ بارىسىندا پرەمەر-مينيستر ا.مامين وسى جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنە قاراي پارلامەنت ماجىلىسىنە «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» جانە «پەداگوگ مارتەبەسى، وقۋشى مەن مۇعالىم جۇكتەمەسىن تومەندەتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارىن ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.

سوڭعى جاڭالىقتار

اتىراۋدا 9 بالانى يت تالادى

ايماقتار • بۇگىن، 19:57

ۇقساس جاڭالىقتار